બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 146

યાયાતમ્ અપરં તીર્થં યત્ર કાલઞ્જરઃ શિવઃ
સર્વપાપપ્રશમનં તદ્વૃત્તમ્ ઉચ્યતે મયા ॥

યયાતિર્ નાહુષો રાજા સાક્ષાદ્ ઇન્દ્ર ઇવાપરઃ
તસ્ય ભાર્યાદ્વયં ચાસીત્ કુલલક્ષણભૂષિતમ્ ॥

જ્યેષ્ઠા તુ દેવયાનીતિ નામ્ના શુક્રસુતા શુભા
શર્મિષ્ઠેતિ દ્વિતીયા સા સુતા સ્યાદ્ વૃષપર્વણઃ ॥

બ્રાહ્મણ્ય્ અપિ મહાપ્રાજ્ઞા દેવયાની સુમધ્યમા
યયાતેર્ અભવદ્ ભાર્યા સા તુ શુક્રપ્રસાદતઃ ॥

શર્મિષ્ઠા ચાપિ તસ્યૈવ ભાર્યા યા વૃષપર્વજા
દેવયાની શુક્રસુતા દ્વૌ પુત્રૌ સમજીજનત્ ॥

યદું ચ તુર્વસું ચૈવ દેવપુત્રસમાવ્ ઉભૌ
શર્મિષ્ઠા ચ નૃપાલ્ લેભે ત્રીન્ પુત્રાન્ દેવસંનિભાન્ ॥

દ્રુહ્યું ચાનું ચ પૂરું ચ યયાતેર્ નૃપસત્તમાત્
દેવયાન્યાઃ સુતૌ બ્રહ્મન્ સદૃશૌ શુક્રરૂપતઃ ॥

શર્મિષ્ઠાયાસ્ તુ તનયાઃ શક્રાગ્નિવરુણપ્રભાઃ
દેવયાની કદાચિત્ તુ પિતરં પ્રાહ દુઃખિતા ॥

મમ ત્વ્ અપત્યદ્વિતયમ્ અભાગ્યાયા ભૃગૂદ્વહ
મમ દાસ્યાઃ સભાગ્યાયા અપત્યત્રિતયં પિતઃ ॥

તદ્ એતદ્ અનુમૃશ્યાયં દુઃખમ્ અત્યન્તમ્ આગતા
મરિષ્યે દાનવગુરો યયાતિકૃતવિપ્રિયાત્
માનભઙ્ગાદ્ વરં તાત મરણં હિ મનસ્વિનામ્ ॥

તદ્ એતત્ પુત્રિકાવાક્યં શ્રુત્વા શુક્રઃ પ્રતાપવાન્
કુપિતો ઽભ્યાયયૌ શીઘ્રં યયાતિમ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્ ॥

યદ્ ઇદં વિપ્રિયં મે ત્વં સુતાયાઃ કૃતવાન્ અસિ
રૂપોન્મત્તેન રાજેન્દ્ર તસ્માદ્ વૃદ્ધો ભવિષ્યસિ ॥

ન ચ ભોક્તું ન ચ ત્યક્તું શક્નોતિ વિષયાતુરઃ
સ્પૃહયન્ મનસૈવાસ્તે નિઃશ્વાસોચ્છ્વાસનષ્ટધીઃ ॥

વૃદ્ધત્વમ્ એવ મરણં જીવતામ્ અપિ દેહિનામ્
તસ્માચ્ છીઘ્રં પ્રયાહિ ત્વં જરાં ભૂપાતિદુર્ધરામ્ ॥

એતચ્ છ્રુત્વા યયાતિસ્ તુ શાપં શુક્રસ્ય ધીમતઃ
કૃતાઞ્જલિપુટો રાજા યયાતિઃ શુક્રમ્ અબ્રવીત્ ॥

નાપરાધ્યે ન સંકુપ્યે નૈવાધર્મં પ્રવર્તયે
અધર્મકારિણઃ પાપાઃ શાસ્યા એવ મહાત્મનામ્ ॥

ધર્મમ્ એવ ચરન્તં વૈ કથં માં શપ્તવાન્ અસિ
દેવયાની દ્વિજશ્રેષ્ઠ વૃથા માં વક્તિ કિંચન ॥

તસ્માન્ ન મમ વિપ્રેન્દ્ર શાપં દાતું ત્વમ્ અર્હસિ
વિદ્વાંસો ઽપિ હિ નિર્દોષે યદિ કુપ્યન્તિ મોહિતાઃ
તદા ન દોષો મૂર્ખાણાં દ્વેષાગ્નિપ્લુષ્ટચેતસામ્ ॥

યયાતિવાક્યાચ્ છુક્રો ઽપિ સસ્માર સુતયા કૃતમ્
અસકૃદ્ વિપ્રિયં તસ્ય દિવા રાત્રૌ પ્રચણ્ડયા ॥

ગતકોપો ઽહમ્ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા કાવ્યો રાજાનમ્ અબ્રવીત્ ॥

જ્ઞાતં મયાનયાકારિ વિપ્રિયં ન વદે ઽનૃતમ્
શાપસ્યેમં કરિષ્યામિ શૃણુષ્વાનુગ્રહં નૃપ ॥

યસ્મૈ પુત્રાય સંદાતું જરામ્ ઇચ્છસિ માનદ
તસ્ય સા યાત્વ્ ઇયં રાજઞ્ જરા પુત્રાય મદ્વરાત્ ॥

પુનર્ યયાતિઃ શ્વશુરં શુક્રં પ્રાહ વિનીતવત્ ॥

યો ગૃહ્ણાતિ મયા દત્તાં જરાં ભક્તિસમન્વિતઃ
સ રાજા સ્યાદ્ દૈત્યગુરો તદ્ એતદ્ અનુમન્યતામ્ ॥

યો મદ્વાક્યં નાભિનન્દેત્ સુતો દૈત્યગુરો દૃઢમ્
તં શપેયમ્ અનુજ્ઞાત્ર દાતવ્યૈવ ત્વયા ગુરો ॥

એવમ્ અસ્ત્વ્ ઇતિ રાજાનમ્ ઉવાચ ભૃગુનન્દનઃ
તતો યયાતિઃ સ્વં પુત્રમ્ આહૂયેદં વચો ઽબ્રવીત્ ॥

યદો ગૃહાણ મે શાપાજ્ જરાં જાતાં સુતો ભવાન્
જ્યેષ્ઠઃ સર્વાર્થવિત્ પ્રૌઢઃ પુત્રાણાં ધુરિ સંસ્થિતઃ
પુત્રી તેનૈવ જનકો યસ્ તદાજ્ઞાવશે સ્થિતઃ ॥

નેત્ય્ ઉવાચ યદુસ્ તાતં યયાતિં ભૂરિદક્ષિણમ્
યયાતિશ્ ચ યદું શપ્ત્વા તુર્વસું કામમ્ અબ્રવીત્ ॥

નાગૃહ્ણાત્ તુર્વસુશ્ ચાપિ પિત્રા દત્તાં જરાં તદા
તં શપ્ત્વા ચાબ્રવીદ્ દ્રુહ્યું ગૃહાણેમાં જરાં મમ ॥

દ્રુહ્યુશ્ ચ નૈચ્છત્ તાં દત્તાં જરાં રૂપવિનાશિનીમ્
અનુમ્ અપ્ય્ અબ્રવીદ્ રાજા ગૃહાણેમાં જરાં મમ ॥

અનુર્ નેતિ તદોવાચ શપ્ત્વા તં પૂરુમ્ અબ્રવીત્
અભિનન્દ્ય તદા પૂરુર્ જરાં તાં જગૃહે પિતુઃ ॥

સહસ્રમ્ એકં વર્ષાણાં યાવત્ પ્રીતો ઽભવત્ પિતા
યૌવને યાનિ ભોગ્યાનિ વસ્તૂનિ વિવિધાનિ ચ ॥

પુત્રયૌવનસંતુષ્ટો યયાતિર્ બુભુજે સુખમ્
તતસ્ તૃપ્તો ઽભવદ્ રાજા સર્વભોગેષુ નાહુષઃ
તતો હર્ષાત્ સમાહૂય પૂરું પુત્રમ્ અથાબ્રવીત્ ॥

તૃપ્તો ઽસ્મિ સર્વભોગેષુ યૌવનેન તવાનઘ
ગૃહાણ યૌવનં પુત્ર જરાં મે દેહિ કશ્મલામ્ ॥

નેત્ય્ ઉવાચ તદા પૂરુર્ જરયા ક્ષીયતે મયા
વિકારાસ્ તાત ભાવાનાં દુર્નિવારાઃ શરીરિણામ્ ॥

બલાત્ કાલાગતા સહ્યા જરાપ્ય્ અખિલદેહિભિઃ
સા ચેદ્ ગુરૂપકારાય ગૃહીતા ત્યજ્યતે કથમ્ ॥

સ્વીકૃતત્યાગપાપાદ્ ધિ દેહિનાં મરણં વરમ્
અથવા તુ જરાં રાજંસ્ તપસા નાશયામ્ય્ અહમ્ ॥

એવમ્ ઉક્ત્વા તુ પિતરં યયૌ ગઙ્ગામ્ અનુત્તમામ્
ગૌતમ્યા દક્ષિણે પારે તતસ્ તેપે તપો મહત્ ॥

તતઃ પ્રીતો ઽભવદ્ દેવઃ કાલેન મહતા શિવઃ
લોકાતીતમહોદાર ગુણસન્મણિભૂષિતમ્
કિં દદામીતિ તં પ્રાહ પૂરું સ સુરસત્તમઃ ॥

શાપપ્રાપ્તાં જરાં નાથ પિતુર્ મમ સુરાધિપ
તાં નાશયસ્વ દેવેશ પિતૃશપ્તાંશ્ ચ કોપતઃ
મદ્ભ્રાતૄઞ્ શાપતો મુક્તાન્ કુરુષ્વ સુરપૂજિત ॥

તથેત્ય્ ઉક્ત્વા જગન્નાથઃ શાપાજ્ જાતાં જરાં તથા
અનાશયજ્ જગન્નાથો ભ્રાતૄંશ્ ચક્રે વિશાપિનઃ ॥

તતઃ પ્રભૃતિ તત્ તીર્થં જરારોગવિનાશનમ્
અકાલજજરાદીનાં સ્મરણાદ્ અપિ નાશનમ્ ॥

તન્નામ્ના ચાપિ વિખ્યાતં કાલઞ્જરમ્ ઉદાહૃતમ્
યાયાતં નાહુષં પૌરં શૌક્રં શાર્મિષ્ઠમ્ એવ ચ ॥

એવમાદીનિ તીર્થાનિ તત્રાષ્ટોત્તરમ્ એવ ચ
શતં વિદ્યાન્ મહાબુદ્ધે સર્વસિદ્ધિકરં તથા ॥

તેષુ સ્નાનં ચ દાનં ચ શ્રવણં પઠનં તથા
સર્વપાપપ્રશમનં ભુક્તિમુક્તિપ્રદં ભવેત્ ॥