બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 140

આત્રેયમ્ ઇતિ વિખ્યાતમ્ અન્વિન્દ્રં તીર્થમ્ ઉત્તમમ્
તસ્ય પ્રભાવં વક્ષ્યામિ ભ્રષ્ટરાજ્યપ્રદાયકમ્ ॥

ગૌતમ્યા ઉત્તરે તીર આત્રેયો ભગવાન્ ઋષિઃ
અન્વારેભે ઽથ સત્ત્રાણિ ઋત્વિગ્ભિર્ મુનિભિર્ વૃતઃ ॥

તસ્ય હોતાભવત્ ત્વ્ અગ્નિર્ હવ્યવાહન એવ ચ
એવં સત્ત્રે તુ સંપૂર્ણ ઇષ્ટિં માહેશ્વરીં પુનઃ ॥

કૃત્વૈશ્વર્યમ્ અગાદ્ વિપ્રઃ સર્વત્ર ગતિમ્ એવ ચ
ઇન્દ્રસ્ય ભવનં રમ્યં સ્વર્ગલોકં રસાતલમ્ ॥

સ્વેચ્છયા યાતિ વિપ્રેન્દ્રઃ પ્રભાવાત્ તપસઃ શુભાત્
સ કદાચિદ્ દિવં ગત્વા ઇન્દ્રલોકમ્ અગાત્ પુનઃ ॥

તત્રાપશ્યત્ સહસ્રાક્ષં સુરૈઃ પરિવૃતં શુભૈઃ
સ્તૂયમાનં સિદ્ધસાધ્યૈઃ પ્રેક્ષન્તં નૃત્યમ્ ઉત્તમમ્
શૃણ્વાનં મધુરં ગીતમ્ અપ્સરોભિશ્ ચ વીજિતમ્ ॥

ઉપોપવિષ્ટૈઃ સુરનાયકૈસ્ તૈઃ સંપૂજ્યમાનં મહદાસનસ્થમ્
જયન્તમ્ અઙ્કે વિનિધાય સૂનું શચ્યા યુતં પ્રાપ્તરતિં મહિષ્ઠમ્

સતાં શરણ્યં વરદં મહેન્દ્રં સમીક્ષ્ય વિપ્રાધિપતિર્ મહાત્મા
વિમોહિતો ઽસૌ મુનિર્ ઇન્દ્રલક્ષ્મ્યા સમીહયામ્ આસ તદ્ ઇન્દ્રરાજ્યમ્

સંપૂજિતો દેવગણૈર્ યથાવત્ સ્વમ્ આશ્રમં વૈ પુનર્ આજગામ
સમીક્ષ્ય તાં શક્રપુરીં સુરમ્યાં રત્નૈર્ યુતાં પુણ્યગુણૈઃ સુપૂર્ણામ્

સ્વમ્ આશ્રમં નિષ્પ્રભહેમવર્જ્યં સમીક્ષ્ય વિપ્રો વિરમં જગામ
સમીહમાનઃ સુરરાજ્યમ્ આશુ પ્રિયાં તદોવાચ મહાત્રિપુત્રઃ

ભોક્તું ન શક્તો ઽસ્મિ ફલાનિ મૂલાન્ય્ અનુત્તમાન્ય્ અપ્ય્ અતિસંસ્કૃતાનિ
સ્મૃત્વામૃતં પુણ્યતમં ચ તત્ર ભક્ષ્યં ચ ભોજ્યં ચ વરાસનાનિ

ઇચ્છેયમ્ ઇન્દ્રત્વમ્ અહં મહાત્મન્ કુરુષ્વ શીઘ્રં પદમ્ ઐન્દ્રમ્ અત્ર
બ્રૂષે ઽન્યથા ચેન્ મદુદીરિતં ત્વં ભસ્મીકરોમ્ય્ એવ ન સંશયો ઽત્ર

તદત્રિવાક્યાત્ ત્વરિતઃ પ્રજાનાં સ્રષ્ટા વિભુર્ વિશ્વકર્મા તદૈવ
ચકાર મેરું ચ પુરીં સુરાણાં કલ્પદ્રુમાન્ કલ્પલતાં ચ ધેનુમ્

ચકાર વજ્રાદિવિભૂષિતાનિ ગૃહાણિ શુભ્રાણ્ય્ અતિચિત્રિતાનિ
ચકાર સર્વાવયવાનવદ્યાં શચીં સ્મરસ્યેવ વિહારશાલામ્

સભાં સુધર્માણમ્ અહો ક્ષણેન તથા ચકારાપ્સરસો મનોજ્ઞાઃ
ચકાર ચોચ્ચૈઃશ્રવસં ગજં ચ વજ્રાદિ ચાસ્ત્રાણિ સુરાન્ અશેષાન્

નિવાર્યમાણઃ પ્રિયયાત્રિપુત્રઃ શચીસમામ્ આત્મવધૂં ચકાર
તદાત્રિપુત્રો ઽત્રિમુખૈઃ સમેતો વજ્રાદિરૂપં ચ ચકાર ચાસ્ત્રમ્

નૃત્યાદિ ગીતાદિ ચ સર્વમ્ એવ ચકાર શક્રસ્ય પુરે ચ દૃષ્ટમ્
તત્ સર્વમ્ આસાદ્ય તદા મુનીન્દ્રઃ પ્રહૃષ્ટચેતાઃ સુતરાં બભૂવ

આપાતરમ્યેષ્વ્ અપિ કસ્ય નામ ભવત્ય્ અપેક્ષા નહિ ગોચરેષુ
શ્રુત્વા ચ દૈત્યા દનુજાઃ સમેતા રક્ષાંસિ કોપેન યુતાનિ સદ્યઃ

સ્વર્ગં પરિત્યજ્ય કુતો હરિર્ ભુવં સમાગતો ન્વ્ એષ મિથઃ સુખાય
તસ્માદ્ વયં યામ ઇતો નુ યોદ્ધું વૃત્રસ્ય હન્તારમ્ અદીર્ઘસત્ત્રમ્

તતઃ સમાગત્ય તદાત્રિપુત્રં સંવેષ્ટયામ્ આસુર્ અથાસુરાસ્ તે
સંવેષ્ટયિત્વા પુરમ્ અત્રિપુત્ર કૃતં તથા ચેન્દ્રપુરાભિધાનમ્

યો જાત એવ પ્રથમો મનસ્વાન્ દેવો દેવાન્ ક્રતુના પર્યભૂષત્
યસ્ય શુષ્માદ્ રોદસી અભ્યસેતાં નૃમ્ણસ્ય મહ્ના સ જનાસ ઇન્દ્રઃ

નાહં હરિર્ નૈવ શચી મદીયા નેયં પુરી નૈવ વનં તદ્ ઐન્દ્રમ્
સ એવ ચેન્દ્રો વૃત્રહન્તા સ વજ્રી સહસ્રાક્ષો ગોત્રભિદ્ વજ્રબાહુઃ

અહં તુ વિપ્રો વેદવિદ્ બ્રહ્મવૃન્દૈઃ સમાવિષ્ટો ગૌતમીતીરસંસ્થઃ
યત્રાયત્યાં નાદ્ય વા સૌખ્યહેતુસ્ તચ્ ચાકાર્ષં કર્મ દુર્દૈવયોગાત્

સંહરસ્વેદમ્ આત્રેય યદ્ ઇન્દ્રસ્ય વિડમ્બનમ્
ક્ષેમસ્ તે ભવિતા સત્યં નાન્યથા મુનિસત્તમ ॥

તદાત્રેયો ઽબ્રવીદ્ વાક્યં યથા વક્ષ્યન્તિ મામ્ ઇહ
કરોમ્ય્ એવ મહાભાગાઃ સત્યેનાગ્નિં સમાલભે ॥

એવમ્ ઉક્ત્વા સ દૈતેયાંસ્ ત્વષ્ટારં પુનર્ અબ્રવીત્ ॥

યત્ કૃતં ત્વ્ અત્ર મત્પ્રીત્યાઐ ઐન્દ્રં ત્વષ્ટઃ પદં ત્વયા
સંહરસ્વ પુનઃ શીઘ્રં રક્ષ માં બ્રાહ્મણં મુનિમ્ ॥

પુનર્ દેહિ પદં મહ્યમ્ આશ્રમં મૃગપક્ષિણઃ
વૃક્ષાંશ્ ચ વારિ યત્રાસીન્ ન મે દિવ્યૈઃ પ્રયોજનમ્
સર્વમ્ અક્રમમ્ આયાતં ન સુખાય મનીષિણામ્ ॥

તથેત્ય્ ઉક્ત્વા પ્રજાનાથસ્ ત્વષ્ટા સંહૃતવાંસ્ તદા
દૈત્યાશ્ ચ જગ્મુઃ સ્વસ્થાનં કૃત્વા દેશમ્ અકણ્ટકમ્ ॥

ત્વષ્ટા ચાપિ યયૌ સ્થાનં સ્વકં સંપ્રહસન્ન્ ઇવ
આત્રેયો ઽપિ તદા શિષ્યૈઃ સંવૃતઃ સહ ભાર્યયા ॥

ગૌતમીતીરમ્ આશ્રિત્ય તપોનિષ્ઠો ઽખિલૈર્ વૃતઃ
વર્તમાને મહાયજ્ઞે લજ્જિતો વાક્યમ્ અબ્રવીત્ ॥

અહો મોહસ્ય મહિમા મમાપિ ભ્રાન્તચિત્તતા
કિં મહેન્દ્રપદં લબ્ધં કિં મયાત્ર પુરા કૃતમ્ ॥

એવં વદન્તમ્ આત્રેયં લજ્જિતં પ્રાબ્રુવન્ સુરાઃ ॥

લજ્જાં જહિ મહાબાહો ભવિતા ખ્યાતિર્ ઉત્તમા
આત્રેયતીર્થે યે સ્નાનં પ્રાણિનઃ કુર્યુર્ અઞ્જસા ॥

ઇન્દ્રાસ્ તે ભવિતારો વૈ સ્મરણાત્ સુખભાગિનઃ
તત્ર પઞ્ચ સહસ્રાણિ તીર્થાન્ય્ આહુર્ મનીષિણઃ ॥

અન્વિન્દ્રાત્રેયદૈતેય નામભિઃ કીર્તિતાનિ ચ
તેષુ સ્નાનં ચ દાનં ચ સર્વમ્ અક્ષયપુણ્યદમ્ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા વિબુધા યાતાઃ સંતુષ્ટશ્ ચાભવન્ મુનિઃ ॥