બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 138

ભાનુતીર્થમ્ ઇતિ ખ્યાતં સર્વસિદ્ધિકરં નૃણામ્
તત્રેદં વૃત્તમ્ આખ્યાસ્યે મહાપાતકનાશનમ્ ॥

શર્યાતિર્ ઇતિ વિખ્યાતો રાજા પરમધાર્મિકઃ
તસ્ય ભાર્યા સ્થવિષ્ઠેતિ રૂપેણાપ્રતિમા ભુવિ ॥

મધુચ્છન્દા ઇતિ ખ્યાતો વૈશ્વામિત્રો દ્વિજોત્તમઃ
પુરોધાસ્ તસ્ય નૃપતેર્ બ્રહ્મર્ષિઃ શમિનાં પ્રભુઃ ॥

દિશો વિજેતું સ જગામ રાજા પુરોધસા તેન નૃપપ્રવીરઃ
પુરોધસં પ્રાહ મહાનુભાવં જિત્વા દિશશ્ ચાધ્વનિ સંનિવિષ્ટઃ

પપ્રચ્છેદં કેન ખેદં ગતો ઽસિ હેતું વદસ્વેતિ મહાનુભાવ
ત્વમ્ એવ રાજ્યે મમ સર્વમાન્યઃ સમસ્તવિદ્યાનિરવદ્યબોધઃ

વિધૂતપાપઃ પરિતાપશૂન્યઃ કિમ્ અન્યચેતા ઇવ લક્ષ્યસે ત્વમ્
જિતેયમ્ ઉર્વી વિજિતા નરેન્દ્રા હર્ષસ્ય હેતૌ મહતીહ જાતે

કિં ત્વં કૃશો મે વદ સત્યમ્ એવ દ્વિજાતિવર્યાતિમહાનુભાવ
સંબોધ્ય શર્યાતિમ્ ઉવાચ વિપ્રશ્ છન્દોમધુઃ પ્રેમમયીં પ્રિયોક્તિમ્

શૃણુ ભૂપાલ મદ્વાક્યં ભાર્યયા યદ્ ઉદીરિતમ્
સ્થિતે યામે વયં યામો યામિની ચાર્ધગામિની ॥

સ્વામિની ચાસ્ય દેહસ્ય કામિની માં પ્રતીક્ષતે
સ્મૃત્વા તત્ કામિનીવાક્યં શોષં યાતિ કલેવરમ્
વિકારે સ્મરસંજાતે જીવાતુર્ નલિનાનના ॥

વિહસ્ય ચાબ્રવીદ્ રાજા પુરોધસમ્ અરિંદમઃ ॥

ત્વં ગુરુર્ મમ મિત્રં ચ કિમ્ આત્માનં વિડમ્બસે
કિમ્ અનેન મહાપ્રાજ્ઞ મમ વાક્યેન માનદ
ક્ષણવિધ્વંસિનિ સુખે કા નામાસ્થા મહાત્મનામ્ ॥

એતદ્ આકર્ણ્ય મતિમાન્ મધુચ્છન્દા વચો ઽબ્રવીત્ ॥

યત્રાનુકૂલ્યં દંપત્યોસ્ ત્રિવર્ગસ્ તત્ર વર્ધતે
ન ચેદં દૂષણં રાજન્ ભૂષણં ચાતિમન્યતામ્ ॥

આજગામ સ્વકં દેશં મહત્યા સેનયા વૃતઃ
પરીક્ષાર્થં ચ તત્પ્રેમ પુર્યાં વાર્ત્તામ્ અદીદિશત્ ॥

દિશો વિજેતું શર્યાતૌ યાતે રાક્ષસપુંગવઃ
હત્વા રસાતલં યાતો રાજાનં સપુરોધસમ્ ॥

રાજ્ઞો ભાર્યા નિશ્ચયાય પ્રવૃત્તા મુનિસત્તમ
વાર્ત્તાં શ્રુત્વા દૂતમુખાન્ મધુચ્છન્દઃપ્રિયા પુનઃ ॥

તદૈવાભૂદ્ ગતપ્રાણા તદ્ વિચિત્રમ્ ઇવાભવત્
તસ્યા વૃત્તં તુ તે દૃષ્ટ્વા દૂતા રાજ્ઞે ન્યવેદયન્ ॥

યત્ કૃતં રાજપત્નીભિઃ પ્રિયયા ચ પુરોધસઃ
વિસ્મિતો દુઃખિતો રાજા પુનર્ દૂતાન્ અભાષત ॥

શીઘ્રં ગચ્છન્તુ હે દૂતા બ્રાહ્મણ્યા યત્ કલેવરમ્
રક્ષન્તુ વાર્ત્તાં કુરુત રાજાગન્તા પુરોધસા ॥

ઇતિ ચિન્તાતુરે રાજ્ઞિ વાગ્ ઉવાચાશરીરિણી ॥

વિધાસ્યત્ય્ અખિલં ગઙ્ગા રાજંસ્ તવ સમીહિતમ્
સર્વાભિષઙ્ગશમની પાવની ભુવિ ગૌતમી ॥

એતચ્ છ્રુત્વા સ શર્યાતિર્ ગૌતમીતટમ્ આશ્રિતઃ
બ્રાહ્મણેભ્યો ધનં દત્ત્વા તર્પયિત્વા પિતૄન્ દ્વિજાન્ ॥

પુરોહિતં દ્વિજશ્રેષ્ઠં પ્રેષયિત્વા ધનાન્વિતમ્
અન્યત્ર તીર્થે સાર્થેષુ દાનં દેહિ પ્રયત્નતઃ ॥

એતત્ સર્વં ન જાનાતિ રાજ્ઞઃ કૃત્યં પુરોહિતઃ
ગતે તસ્મિન્ ગુરૌ રાજા વૈશ્વામિત્રે મહાત્મનિ ॥

સર્વં બલં પ્રેષયિત્વા ગઙ્ગાતીરે ઽગ્નિમ્ આવિશત્
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા સ તુ રાજેન્દ્રો ગઙ્ગાં ભાનું સુરાન્ અપિ ॥

યદિ દત્તં યદિ હુતં યદિ ત્રાતા પ્રજા મયા
તેન સત્યેન સા સાધ્વી મમાયુષ્યેણ જીવતુ ॥

ઇત્ય્ ઉક્ત્વાગ્નૌ પ્રવિષ્ટે તુ શર્યાતૌ નૃપસત્તમે
તદૈવ જીવિતા ભાર્યા રાજ્ઞસ્ તસ્ય પુરોધસઃ ॥

અગ્નિપ્રવિષ્ટં રાજાનં શ્રુત્વા વિસ્મયકારણમ્
પતિવ્રતાં તથા ભાર્યાં મૃતાં જીવાન્વિતાં પુનઃ ॥

તદર્થં ચાપિ રાજાનં ત્યક્તાત્માનં વિશેષતઃ
આત્મનશ્ ચ પુનઃ કૃત્યમ્ અસ્મરન્ નૃપતેર્ ગુરુઃ ॥

અહમ્ અપ્ય્ અગ્નિમ્ આવેક્ષ્ય ઉત યાસ્યે પ્રિયાન્તિકમ્
અથવેહ તપસ્ તપ્સ્યે તતો નિશ્ચયવાન્ દ્વિજઃ ॥

એતદ્ એવાત્મનઃ કૃત્યં મન્યે સુકૃતમ્ એવ ચ
જીવયામિ ચ રાજાનં તતો યામિ પ્રિયાં પુનઃ ॥

એતદ્ એવ શુભં મે સ્યાત્ તતસ્ તુષ્ટાવ ભાસ્કરમ્
ન હ્ય્ અન્યઃ કોપિ દેવો ઽસ્તિ સર્વાભીષ્ટપ્રદો રવેઃ ॥

નમો ઽસ્તુ તસ્મૈ સૂર્યાય મુક્તયે ઽમિતતેજસે
છન્દોમયાય દેવાય ઓંકારાર્થાય તે નમઃ ॥

વિરૂપાય સુરૂપાય ત્રિગુણાય ત્રિમૂર્તયે
સ્થિત્યુત્પત્તિવિનાશાનાં હેતવે પ્રભવિષ્ણવે ॥

તતઃ પ્રસન્નઃ સૂર્યો ઽભૂદ્ વરયસ્વેત્ય્ અભાષત ॥

રાજાનં દેહિ દેવેશ ભાર્યાં ચ પ્રિયવાદિનીમ્
આત્મનશ્ ચ શુભાન્ પુત્રાન્ રાજ્ઞશ્ ચૈવ શુભાન્ વરાન્ ॥

તતઃ પ્રાદાજ્ જગન્નાથઃ શર્યાતિં રત્નભૂષિતમ્
તાં ચ ભાર્યાં વરાન્ અન્યાન્ સર્વં ક્ષેમમયં તથા ॥

તતો યાતઃ પ્રિયાવિષ્ટઃ પ્રીતેન ચ પુરોધસા
યયૌ સુખી સ્વકં દેશં તત્ તુ તીર્થં શુભં સ્મૃતમ્ ॥

તત્ર ત્રીણિ સહસ્રાણિ તીર્થાનિ ગુણવન્તિ ચ
તતઃ પ્રભૃતિ તત્ તીર્થં ભાનુતીર્થમ્ ઉદાહૃતમ્ ॥

મૃતસંજીવનં ચૈવ શાર્યાતં ચેતિ વિશ્રુતમ્
માધુચ્છન્દસમાખ્યાતં સ્મરણાત્ પાપનુન્ મુને ॥

તેષુ સ્નાનં ચ દાનં ચ સર્વક્રતુફલપ્રદમ્
મૃતસંજીવનં તત્ સ્યાદ્ આયુરારોગ્યવર્ધનમ્ ॥