બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 136

વિષ્ણુતીર્થમ્ ઇતિ ખ્યાતં તત્ર વૃત્તમ્ ઇદં શૃણુ
મૌદ્ગલ્ય ઇતિ વિખ્યાતો મુદ્ગલસ્ય સુતો ઋષિઃ ॥

તસ્ય ભાર્યા તુ જાબાલા નામ્ના ખ્યાતા સુપુત્રિણી
પિતા ઋષિસ્ તથા વૃદ્ધો મુદ્ગલો લોકવિશ્રુતઃ ॥

તસ્ય ભાર્યા તથા ખ્યાતા નામ્ના ભાગીરથી શુભા
સ મૌદ્ગલ્યઃ પ્રાતર્ એવ ગઙ્ગાં સ્નાતિ યતવ્રતઃ ॥

નિત્યમ્ એવ ત્વ્ ઇદં કર્મ તસ્યાસીન્ મુનિસત્તમ
ગઙ્ગાતીરે કુશૈર્ મૃદ્ભિઃ શમીપુષ્પૈર્ અહર્નિશમ્ ॥

ગુરૂદિતેન માર્ગેણ સ્વમાનસસરોરુહે
આવાહનં નિત્યમ્ એવ વિષ્ણોશ્ ચક્રે સ મૌદ્ગલિઃ ॥

તેનાહૂતસ્ ત્વરન્ન્ એતિ લક્ષ્મીભર્તા જગત્પતિઃ
વૈનતેયમ્ અથારુહ્ય શઙ્ખચક્રગદાધરઃ ॥

પૂજિતસ્ તેન ઋષિણા સ મૌદ્ગલ્યેન યત્નતઃ
પ્રબ્રૂતે ચ કથાશ્ ચિત્રા મૌદ્ગલ્યાય જગત્પ્રભુઃ ॥

તતો ઽપરાહ્ણસમયે વિષ્ણુઃ પ્રાહ સ મૌદ્ગલિમ્
યાહિ વત્સ સ્વભવનં શ્રાન્તો ઽસીતિ પુનઃ પુનઃ ॥

એવમ્ ઉક્તઃ સ દેવેન વિષ્ણુના યાતિ સ દ્વિજઃ
જગત્પ્રભુસ્ તતો યાતિ દેવૈર્ યુક્તઃ સ્વમન્દિરમ્ ॥

મૌદ્ગલ્યો ઽપિ તથાભ્યેત્ય કિંચિદ્ આદાય નિત્યશઃ
સ્વમ્ એવ ભવનં વિદ્વાન્ ભાર્યાયૈ સ્વાર્જિતં ધનમ્ ॥

દદાતિ સ મહાવિષ્ણુ ચરણાબ્જપરાયણઃ
મૌદ્ગલ્યસ્ય પ્રિયા સાપિ પતિવ્રતપરાયણા ॥

શાકં મૂલં ફલં વાપિ ભર્ત્રાનીતં તુ યત્નતઃ
સુસંસ્કૃત્યાપ્ય્ અતિથીનાં બાલાનાં ભર્તુર્ એવ ચ ॥

દત્ત્વા તુ ભોજનં તેભ્યઃ પશ્ચાદ્ ભુઙ્ક્તે યતવ્રતા
ભુક્તવત્સ્વ્ અથ સર્વેષુ રાત્રૌ નિત્યં સ મૌદ્ગલિઃ ॥

વિષ્ણોઃ શ્રુતાઃ કથાશ્ ચિત્રાસ્ તેભ્યો વક્ત્ય્ અથ હર્ષિતઃ
એવં બહુતિથે કાલે વ્યતીતે ચાતિવિસ્મિતા
મૌદ્ગલ્યસ્ય રહો ભાર્યા ભર્તારં વાક્યમ્ અબ્રવીત્ ॥

યદિ તે વિષ્ણુર્ અભ્યેતિ સમીપં ત્રિદશાર્ચિતઃ
તથાપિ કષ્ટમ્ અસ્માકં કસ્માદ્ ઇતિ જગત્પ્રભુમ્ ॥

તત્ પૃચ્છ ત્વં મહાપ્રાજ્ઞ યદાસૌ વિષ્ણુર્ એતિ ચ
યસ્મિંશ્ ચ સ્મૃતમાત્રે તુ જરાજન્મરુજો મૃતિઃ
નાશં યાન્તિ કુતો દૃષ્ટે તસ્માત્ પૃચ્છ જગત્પતિમ્ ॥

તથેત્ય્ ઉક્ત્વા પ્રિયાવાક્યાન્ મૌદ્ગલ્યો નિત્યવદ્ ધરિમ્
પૂજયિત્વા વિનીતશ્ ચ પપ્રચ્છ સ કૃતાઞ્જલિઃ ॥

ત્વયિ સ્મૃતે જગન્નાથ શોકદારિદ્ર્યદુષ્કૃતમ્
નાશં યાતિ વિપત્તિર્ મે ત્વયિ દૃષ્ટે કથં સ્થિતા ॥

સ્વકૃતં ભુજ્યતે ભૂતૈઃ સર્વૈઃ સર્વત્ર સર્વદા
ન કોપિ કસ્યચિત્ કિંચિત્ કરોત્ય્ અત્ર હિતાહિતે ॥

યાદૃશં ચોપ્યતે બીજં ફલં ભવતિ તાદૃશમ્
રસાલઃ સ્યાન્ ન નિમ્બસ્ય બીજાજ્ જાત્વ્ અપિ કુત્રચિત્ ॥

ન કૃતા ગૌતમીસેવા નાર્ચિતૌ હરિશંકરૌ
ન દત્તં યૈશ્ ચ વિપ્રેભ્યસ્ તે કથં ભાજનં શ્રિયઃ ॥

ત્વયા ન દત્તં કિંચિચ્ ચ બ્રાહ્મણેભ્યો મમાપિ ચ
યદ્ દીયતે તદ્ એવેહ પરસ્મિંશ્ ચોપતિષ્ઠતિ ॥

મૃદ્ભિર્ વાર્ભિઃ કુશૈર્ મન્ત્રૈઃ શુચિકર્મ સદૈવ યત્
કરોતિ તસ્માત્ પૂતાત્મા શરીરસ્ય ચ શોષણાત્ ॥

વિના દાનેન ન ક્વાપિ ભોગાવાપ્તિર્ નૃણાં ભવેત્
સત્કર્માચરણાચ્ છુદ્ધો વિરક્તઃ સ્યાત્ તતો નરઃ ॥

તતો ઽપ્રતિહતજ્ઞાનો જીવન્મુક્તસ્ તતો ભવેત્
સર્વેષાં સુલભા મુક્તિર્ મદ્ભક્ત્યા ચેહ પૂર્તતઃ ॥

ભુક્તિર્ દાનાદિના સર્વ ભૂતદુઃખનિબર્હણાત્
અથવા લપ્સ્યસે મુક્તિં ભક્ત્યા ભુક્તિં ન લપ્સ્યસે ॥

ભક્ત્યા મુક્તિઃ કથં ભૂયાદ્ ભુક્તેર્ મુક્તિઃ સુદુર્લભા
જાતા ચેદ્ દેહિનાં મુક્તિઃ કિમ્ અન્યેન પ્રયોજનમ્ ॥

ભક્ત્યા મુક્તિઃ સર્વપૂજ્યા તામ્ ઇચ્છેયં જગન્મય ॥

એતદ્ એવાન્તરં બ્રહ્મન્ દીયતે મામ્ અનુસ્મરન્
બ્રાહ્મણાયાથવાર્થિભ્યસ્ તદ્ એવાક્ષયતાં વ્રજેત્ ॥

મામ્ અધ્યાત્વાથ યદ્ દદ્યાત્ તત્ તન્માત્રફલપ્રદમ્
તત્ પુનર્ દત્તમ્ એવેહ ન ભોગાયાત્ર કલ્પતે ॥

તસ્માદ્ દેહિ મહાબુદ્ધે ભોજ્યં કિંચિન્ મમ ધ્રુવમ્
અથવા વિપ્રમુખ્યાય ગૌતમીતીરમ્ આશ્રિતઃ ॥

મૌદ્ગલ્યઃ પ્રાહ તં વિષ્ણું દેયં મમ ન વિદ્યતે
નાન્યત્ કિંચન દેહાદિ યત્ તત્ ત્વયિ સમર્પિતમ્ ॥

તતો વિષ્ણુર્ ગરુત્મન્તં પ્રાહ શીઘ્રં જગત્પતિઃ
ઇહાનયસ્વ કણિશં મમાયં ચાર્પયિષ્યતિ ॥

તતો યોગ્યાન્ અયં ભોગાન્ પ્રાપ્સ્યતે મનસઃ પ્રિયાન્
આકર્ણ્ય સ્વામિનાદિષ્ટં તથા ચક્રે સ પક્ષિરાટ્ ॥

વિષ્ણુહસ્તે કણાન્ પ્રાદાત્ સ મૌદ્ગલ્યો યતવ્રતઃ
એતસ્મિન્ન્ અન્તરે વિષ્ણુર્ વિશ્વકર્માણમ્ અબ્રવીત્ ॥

યાવચ્ ચાસ્ય કુલે સપ્ત પુરુષાસ્ તાવદ્ એવ તુ
ભવિતારો મહાબુદ્ધે તાવત્ કામા મનીષિતાઃ
ગાવો હિરણ્યં ધાન્યાનિ વસ્ત્રાણ્ય્ આભરણાનિ ચ ॥

યચ્ ચ કિંચિન્ મનઃપ્રીત્યૈ લોકે ભવતિ ભૂષણમ્
તત્ સર્વમ્ આપ મૌદ્ગલ્યો વિષ્ણુગઙ્ગાપ્રભાવતઃ ॥

ગૃહં ગચ્છેતિ મૌદ્ગલ્યો વિષ્ણુનોક્તસ્ તતો યયૌ
આશ્રમે સ્વસ્ય સર્વર્દ્ધિં દૃષ્ટ્વા ઋષિર્ અભાષત ॥

અહો દાનપ્રભાવો ઽયમ્ અહો વિષ્ણોર્ અનુસ્મૃતિઃ
અહો ગઙ્ગાપ્રભાવશ્ ચ કૈર્ વિચાર્યો મહાન્ અયમ્ ॥

મૌદ્ગલ્યો ભાર્યયા સાર્ધં પુત્રૈઃ પૌત્રૈશ્ ચ બન્ધુભિઃ
પિતૃભ્યાં બુભુજે ભોગાન્ ભુક્તિં મુક્તિમ્ અવાપ ચ ॥

તતઃ પ્રભૃતિ તત્ તીર્થં મૌદ્ગલ્યં વૈષ્ણવં તથા
તત્ર સ્નાનં ચ દાનં ચ ભુક્તિમુક્તિફલપ્રદમ્ ॥

તત્ર શ્રુતિઃ સ્મૃતિર્ વાપિ તીર્થસ્ય સ્યાત્ કથંચન
તસ્ય વિષ્ણુર્ ભવેત્ પ્રીતઃ પાપૈર્ મુક્તઃ સુખી ભવેત્ ॥

એકાદશ સહસ્રાણિ તીર્થાનાં તીરયોર્ દ્વયોઃ
સર્વાર્થદાયિનાં તત્ર સ્નાનદાનજપાદિભિઃ ॥