બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 137

લક્ષ્મીતીર્થમ્ ઇતિ ખ્યાતં સાક્ષાલ્ લક્ષ્મીવિવર્ધનમ્
અલક્ષ્મીનાશનં પુણ્યમ્ આખ્યાનં શૃણુ નારદ ॥

સંવાદશ્ ચ પુરા ત્વ્ આસીલ્ લક્ષ્મ્યાઃ પુત્ર દરિદ્રયા
પરસ્પરવિરોધિન્યાવ્ ઉભે વિશ્વં સમીયતુઃ ॥

તાભ્યામ્ અવ્યાપૃતં વસ્તુ તન્ નાસ્તિ ભુવનત્રયે
મમ જ્યૈષ્ઠ્યં મમ જ્યૈષ્ઠ્યમ્ ઇત્ય્ ઊચતુર્ ઉભે મિથઃ
અહં પૂર્વં સમુદ્ભૂતા ઇત્ય્ આહ શ્રિયમ્ ઓજસા ॥

કુલં શીલં જીવિતં વા દેહિનામ્ અહમ્ એવ તુ
મયા વિના દેહભાજો જીવન્તો ઽપિ મૃતા ઇવ ॥

દરિદ્રયા ચ સા પ્રોક્તા સર્વેભ્યો હ્ય્ અધિકા હ્ય્ અહમ્
મુક્તિર્ મદાશ્રિતા નિત્યં દરિદ્રૈવં વચો ઽબ્રવીત્ ॥

કામઃ ક્રોધશ્ ચ લોભશ્ ચ મદો માત્સર્યમ્ એવ ચ
યત્રાહમ્ અસ્મિ તત્રૈતે ન તિષ્ઠન્તિ કદાચન ॥

ન ભયોદ્ભૂતિર્ ઉન્માદ ઈર્ષ્યા ઉદ્ધતવૃત્તિતા
યત્રાહમ્ અસ્મિ તત્રૈતે ન તિષ્ઠન્તિ કદાચન ॥

દરિદ્રાયા વચઃ શ્રુત્વા લક્ષ્મીસ્ તાં પ્રત્યભાષત ॥

અલંકૃતો મયા જન્તુઃ સર્વો ભવતિ પૂજિતઃ
નિર્ધનઃ શિવતુલ્યો ઽપિ સર્વૈર્ અપ્ય્ અભિભૂયતે ॥

દેહીતિ વચનદ્વારા દેહસ્થાઃ પઞ્ચ દેવતાઃ
સદ્યો નિર્ગત્ય ગચ્છન્તિ ધીશ્રીહ્રીશાન્તિકીર્તયઃ ॥

તાવદ્ ગુણા ગુરુત્વં ચ યાવન્ નાર્થયતે પરમ્
અર્થી ચેત્ પુરુષો જાતઃ ક્વ ગુણાઃ ક્વ ચ ગૌરવમ્ ॥

તાવત્ સર્વોત્તમો જન્તુસ્ તાવત્ સર્વગુણાલયઃ
નમસ્યઃ સર્વલોકાનાં યાવન્ નાર્થયતે પરમ્ ॥

કષ્ટમ્ એતન્ મહાપાપં નિર્ધનત્વં શરીરિણામ્
ન માનયતિ નો વક્તિ ન સ્પૃશત્ય્ અધનં જનઃ ॥

અહમ્ એવ તતઃ શ્રેષ્ઠા દરિદ્રે શૃણુ મે વચઃ ॥

તલ્ લક્ષ્મીવચનં શ્રુત્વા દરિદ્રા વાક્યમ્ અબ્રવીત્ ॥

વક્તું ન લક્ષ્મીર્ જ્યેષ્ઠાહમ્ ઇતિ વૈ લજ્જસે મુહુઃ
પાપેષુ રમસે નિત્યં વિહાય પુરુષોત્તમમ્ ॥

વિશ્વસ્તવઞ્ચકા નિત્યં ભવતી શ્લાઘસે કથમ્
સુખં ન તાદૃક્ ત્વત્પ્રાપ્તૌ પશ્ચાત્તાપો યથા ગુરુઃ ॥

ન તથા જાયતે પુંસાં સુરયા દારુણો મદઃ
ત્વત્સંનિધાનમાત્રેણ યથા વૈ વિદુષામ્ અપિ ॥

સદૈવ રમસે લક્ષ્મીઃ પ્રાયસ્ ત્વં પાપકારિષુ
અહં વસામિ યોગ્યેષુ ધર્મશીલેષુ સર્વદા ॥

શિવવિષ્ણ્વનુરક્તેષુ કૃતજ્ઞેષુ મહત્સુ ચ
સદાચારેષુ શાન્તેષુ ગુરુસેવોદ્યતેષુ ચ ॥

સત્સુ વિદ્વત્સુ શૂરેષુ કૃતબુદ્ધિષુ સાધુષુ
નિવસામિ સદા લક્ષ્મીસ્ તસ્માજ્ જ્યૈષ્ઠ્યં મયિ સ્થિતમ્ ॥

બ્રાહ્મણેષુ શુચિષ્મત્સુ વ્રતચારિષુ ભિક્ષુષુ
નિર્ભયેષુ વસિષ્યામિ લક્ષ્મીસ્ ત્વં શૃણુ તે સ્થિતિમ્ ॥

રાજવર્તિષુ પાપેષુ નિષ્ઠુરેષુ ખલેષુ ચ
પિશુનેષુ ચ લુબ્ધેષુ વિકૃતેષુ શઠેષુ ચ ॥

અનાર્યેષુ કૃતઘ્નેષુ ધર્મઘાતિષુ સર્વદા
મિત્રદ્રોહિષ્વ્ અનિષ્ટેષુ ભગ્નચિત્તેષુ વર્તસે ॥

એવં વિવદમાને તે જગ્મતુર્ મામ્ ઉભે અપિ
તયોર્ વાક્યમ્ ઉપશ્રુત્ય મયોક્તે તે ઉભે અપિ ॥

મત્તઃ પૂર્વતરા પૃથ્વી આપઃ પૂર્વતરાસ્ તતઃ
સ્ત્રીણાં વિવાદં તા એવ સ્ત્રિયો જાનન્તિ નેતરે ॥

વિશેષતઃ પુનસ્ તાભ્યઃ કમણ્ડલુભવાશ્ ચ યાઃ
તત્રાપિ ગૌતમી દેવી નિશ્ચયં કથયિષ્યતિ ॥

સૈવ સર્વાર્તિસંહર્ત્રી સૈવ સંદેહકર્તરી
તે મદ્વાક્યાદ્ ભુવં ગત્વા ભૂમ્યા ચ સહિતે અપિ ॥

અદ્ભિશ્ ચ સહિતાઃ સર્વા ગૌતમીં યયુર્ આપગામ્
ભૂમિર્ આપસ્ તયોર્ વાક્યં ગૌતમ્યૈ ક્રમશઃ સ્ફુટમ્ ॥

સર્વં નિવેદયામ્ આસુર્ યથાવૃત્તં પ્રણમ્ય તામ્
દરિદ્રાયાશ્ ચ લક્ષ્મ્યાશ્ ચ વાક્યં મધ્યસ્થવત્ તદા ॥

શૃણ્વત્સુ લોકપાલેષુ શૃણ્વત્યાં ભુવિ નારદ
શૃણ્વતીષ્વ્ અપ્સુ સા ગઙ્ગા દરિદ્રાં વાક્યમ્ અબ્રવીત્
સંપ્રશસ્ય તથા લક્ષ્મીં ગૌતમી વાક્યમ્ અબ્રવીત્ ॥

બ્રહ્મશ્રીશ્ ચ તપઃશ્રીશ્ ચ યજ્ઞશ્રીઃ કીર્તિસંજ્ઞિતા
ધનશ્રીશ્ ચ યશશ્રીશ્ ચ વિદ્યા પ્રજ્ઞા સરસ્વતી ॥

ભુક્તિશ્રીશ્ ચાથ મુક્તિશ્ ચ સ્મૃતિર્ લજ્જા ધૃતિઃ ક્ષમા
સિદ્ધિસ્ તુષ્ટિસ્ તથા પુષ્ટિઃ શાન્તિર્ આપસ્ તથા મહી ॥

અહંશક્તિર્ અથૌષધ્યઃ શ્રુતિઃ શુદ્ધિર્ વિભાવરી
દ્યૌર્ જ્યોત્સ્ના આશિષઃ સ્વસ્તિર્ વ્યાપ્તિર્ માયા ઉષા શિવા ॥

યત્ કિંચિદ્ વિદ્યતે લોકે લક્ષ્મ્યા વ્યાપ્તં ચરાચરમ્
બ્રાહ્મણેષ્વ્ અથ ધીરેષુ ક્ષમાવત્સ્વ્ અથ સાધુષુ ॥

વિદ્યાયુક્તેષુ ચાન્યેષુ ભુક્તિમુક્ત્યનુસારિષુ
યદ્ યદ્ રમ્યં સુન્દરં વા તત્ તલ્ લક્ષ્મીવિજૃમ્ભિતમ્ ॥

કિમ્ અત્ર બહુનોક્તેન સર્વં લક્ષ્મીમયં જગત્
યસ્મિન્ કસ્મિંશ્ ચ યત્ કિંચિદ્ ઉત્કૃષ્ટં પરિદૃશ્યતે ॥

લક્ષ્મીમયં તુ તત્ સર્વં તયા હીનં ન કિંચન
અત્રેમાં સુન્દરીં દેવીં સ્પર્ધયન્તી ન લજ્જસે ॥

ગચ્છ ગચ્છેતિ તાં ગઙ્ગા દરિદ્રાં વાક્યમ્ અબ્રવીત્
તતઃ પ્રભૃતિ ગઙ્ગામ્ભો દરિદ્રાવૈરકાર્ય્ અભૂત્ ॥

તાવદ્ દરિદ્રાભિભવો ગઙ્ગા યાવન્ ન સેવ્યતે
તતઃ પ્રભૃતિ તત્ તીર્થમ્ અલક્ષ્મીનાશનં શુભમ્ ॥

તત્ર સ્નાનેન દાનેન લક્ષ્મીવાન્ પુણ્યવાન્ ભવેત્
તીર્થાનાં ષટ્ સહસ્રાણિ તસ્મિંસ્ તીર્થે મહામતે
દેવર્ષિમુનિજુષ્ટાનાં સર્વસિદ્ધિપ્રદાયિનામ્ ॥