બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 12

ઉત્પન્નાઃ પિતૃકન્યાયાં વિરજાયાં મહૌજસઃ
નહુષસ્ય તુ દાયાદાઃ ષડ્ ઇન્દ્રોપમતેજસઃ ॥

યતિર્ યયાતિઃ સંયાતિર્ આયાતિઃ પાર્શ્વકો ઽભવત્
યતિર્ જ્યેષ્ઠસ્ તુ તેષાં વૈ યયાતિસ્ તુ તતઃ પરમ્ ॥

કકુત્સ્થકન્યાં ગાં નામ લેભે પરમધાર્મિકઃ
યતિસ્ તુ મોક્ષમ્ આસ્થાય બ્રહ્મભૂતો ઽભવન્ મુનિઃ ॥

તેષાં યયાતિઃ પઞ્ચાનાં વિજિત્ય વસુધામ્ ઇમામ્
દેવયાનીમ્ ઉશનસઃ સુતાં ભાર્યામ્ અવાપ સઃ ॥

શર્મિષ્ઠામ્ આસુરીં ચૈવ તનયાં વૃષપર્વણઃ
યદું ચ તુર્વસું ચૈવ દેવયાની વ્યજાયત ॥

દ્રુહ્યં ચાનું ચ પુરું ચ શર્મિષ્ઠા વાર્ષપર્વણી
તસ્મૈ શક્રો દદૌ પ્રીતો રથં પરમભાસ્વરમ્ ॥

અઙ્ગદં કાઞ્ચનં દિવ્યં દિવ્યૈઃ પરમવાજિભિઃ
યુક્તં મનોજવૈઃ શુભ્રૈર્ યેન કાર્યં સમુદ્વહન્ ॥

સ તેન રથમુખ્યેન ષડ્રાત્રેણાજયન્ મહીમ્
યયાતિર્ યુધિ દુર્ધર્ષસ્ તથા દેવાન્ સદાનવાન્ ॥

સરથઃ કૌરવાણાં તુ સર્વેષામ્ અભવત્ તદા
સંવર્તવસુનામ્નસ્ તુ કૌરવાજ્ જનમેજયાત્ ॥

કુરોઃ પુત્રસ્ય રાજેન્દ્ર રાજ્ઞઃ પારીક્ષિતસ્ય હ
જગામ સ રથો નાશં શાપાદ્ ગર્ગસ્ય ધીમતઃ ॥

ગર્ગસ્ય હિ સુતં બાલં સ રાજા જનમેજયઃ
કાલેન હિંસયામ્ આસ બ્રહ્મહત્યામ્ અવાપ સઃ ॥

સ લોહગન્ધી રાજર્ષિઃ પરિધાવન્ન્ ઇતસ્ તતઃ
પૌરજાનપદૈસ્ ત્યક્તો ન લેભે શર્મ કર્હિચિત્ ॥

તતઃ સ દુઃખસંતપ્તો નાલભત્ સંવિદં ક્વચિત્
વિપ્રેન્દ્રં શૌનકં રાજા શરણં પ્રત્યપદ્યત ॥

યાજયામ્ આસ ચ જ્ઞાની શૌનકો જનમેજયમ્
અશ્વમેધેન રાજાનં પાવનાર્થં દ્વિજોત્તમાઃ ॥

સ લોહગન્ધો વ્યનશત્ તસ્યાવભૃથમ્ એત્ય ચ
સ ચ દિવ્યરથો રાજ્ઞો વશશ્ ચેદિપતેસ્ તદા ॥

દત્તઃ શક્રેણ તુષ્ટેન લેભે તસ્માદ્ બૃહદ્રથઃ
બૃહદ્રથાત્ ક્રમેણૈવ ગતો બાર્હદ્રથં નૃપમ્ ॥

તતો હત્વા જરાસંધં ભીમસ્ તં રથમ્ ઉત્તમમ્
પ્રદદૌ વાસુદેવાય પ્રીત્યા કૌરવનન્દનઃ ॥

સપ્તદ્વીપાં યયાતિસ્ તુ જિત્વા પૃથ્વીં સસાગરામ્
વિભજ્ય પઞ્ચધા રાજ્યં પુત્રાણાં નાહુષસ્ તદા ॥

યયાતિર્ દિશિ પૂર્વસ્યાં યદું જ્યેષ્ઠં ન્યયોજયત્
મધ્યે પુરું ચ રાજાનમ્ અભ્યષિઞ્ચત્ સ નાહુષઃ ॥

દિશિ દક્ષિણપૂર્વસ્યાં તુર્વસું મતિમાન્ નૃપઃ
તૈર્ ઇયં પૃથિવી સર્વા સપ્તદ્વીપા સપત્તના ॥

યથાપ્રદેશમ્ અદ્યાપિ ધર્મેણ પ્રતિપાલ્યતે
પ્રજાસ્ તેષાં પુરસ્તાત્ તુ વક્ષ્યામિ મુનિસત્તમાઃ ॥

ધનુર્ ન્યસ્ય પૃષત્કાંશ્ ચ પઞ્ચભિઃ પુરુષર્ષભૈઃ
જરાવાન્ અભવદ્ રાજા ભારમ્ આવેશ્ય બન્ધુષુ ॥

નિક્ષિપ્તશસ્ત્રઃ પૃથિવીં ચચાર પૃથિવીપતિઃ
પ્રીતિમાન્ અભવદ્ રાજા યયાતિર્ અપરાજિતઃ ॥

એવં વિભજ્ય પૃથિવીં યયાતિર્ યદુમ્ અબ્રવીત્
જરાં મે પ્રતિગૃહ્ણીષ્વ પુત્ર કૃત્યાન્તરેણ વૈ ॥

તરુણસ્ તવ રૂપેણ ચરેયં પૃથિવીમ્ ઇમામ્
જરાં ત્વયિ સમાધાય તં યદુઃ પ્રત્યુવાચ હ ॥

અનિર્દિષ્ટા મયા ભિક્ષા બ્રાહ્મણસ્ય પ્રતિશ્રુતા
અનપાકૃત્ય તાં રાજન્ ન ગ્રહીષ્યામિ તે જરામ્ ॥

જરાયાં બહવો દોષાઃ પાનભોજનકારિતાઃ
તસ્માજ્ જરાં ન તે રાજન્ ગ્રહીતુમ્ અહમ્ ઉત્સહે ॥

સન્તિ તે બહવઃ પુત્રા મત્તઃ પ્રિયતરા નૃપ
પ્રતિગ્રહીતું ધર્મજ્ઞ પુત્રમ્ અન્યં વૃણીષ્વ વૈ ॥

સ એવમ્ ઉક્તો યદુના રાજા કોપસમન્વિતઃ
ઉવાચ વદતાં શ્રેષ્ઠો યયાતિર્ ગર્હયન્ સુતમ્ ॥

ક આશ્રમસ્ તવાન્યો ઽસ્તિ કો વા ધર્મો વિધીયતે
મામ્ અનાદૃત્ય દુર્બુદ્ધે યદ્ અહં તવ દેશિકઃ ॥

એવમ્ ઉક્ત્વા યદું વિપ્રાઃ શશાપૈનં સ મન્યુમાન્
અરાજ્યા તે પ્રજા મૂઢ ભવિત્રીતિ ન સંશયઃ ॥

દ્રુહ્યં ચ તુર્વસું ચૈવાપ્ય્ અનું ચ દ્વિજસત્તમાઃ
એવમ્ એવાબ્રવીદ્ રાજા પ્રત્યાખ્યાતશ્ ચ તૈર્ અપિ ॥

શશાપ તાન્ અતિક્રુદ્ધો યયાતિર્ અપરાજિતઃ
યથાવત્ કથિતં સર્વં મયાસ્ય દ્વિજસત્તમાઃ ॥

એવં શપ્ત્વા સુતાન્ સર્વાંશ્ ચતુરઃ પુરુપૂર્વજાન્
તદ્ એવ વચનં રાજા પુરુમ્ અપ્ય્ આહ ભો દ્વિજાઃ ॥

તરુણસ્ તવ રૂપેણ ચરેયં પૃથિવીમ્ ઇમામ્
જરાં ત્વયિ સમાધાય ત્વં પુરો યદિ મન્યસે ॥

સ જરાં પ્રતિજગ્રાહ પિતુઃ પુરુઃ પ્રતાપવાન્
યયાતિર્ અપિ રૂપેણ પુરોઃ પર્યચરન્ મહીમ્ ॥

સ માર્ગમાણઃ કામાનામ્ અન્તં નૃપતિસત્તમઃ
વિશ્વાચ્યા સહિતો રેમે વને ચૈત્રરથે પ્રભુઃ ॥

યદા ચ તૃપ્તઃ કામેષુ ભોગેષુ ચ નરાધિપઃ
તદા પુરોઃ સકાશાદ્ વૈ સ્વાં જરાં પ્રત્યપદ્યત ॥

યત્ર ગાથા મુનિશ્રેષ્ઠા ગીતાઃ કિલ યયાતિના
યાભિઃ પ્રત્યાહરેત્ કામાન્ સર્વશો ઽઙ્ગાનિ કૂર્મવત્ ॥

ન જાતુ કામઃ કામાનામ્ ઉપભોગેન શામ્યતિ
હવિષા કૃષ્ણવર્ત્મેવ ભૂય એવાભિવર્ધતે ॥

યત્ પૃથિવ્યાં વ્રીહિયવં હિરણ્યં પશવઃ સ્ત્રિયઃ
નાલમ્ એકસ્ય તત્ સર્વમ્ ઇતિ કૃત્વા ન મુહ્યતિ ॥

યદા ભાવં ન કુરુતે સર્વભૂતેષુ પાપકમ્
કર્મણા મનસા વાચા બ્રહ્મ સંપદ્યતે તદા ॥

યદા તેભ્યો ન બિભેતિ યદા ચાસ્માન્ ન બિભ્યતિ
યદા નેચ્છતિ ન દ્વેષ્ટિ બ્રહ્મ સંપદ્યતે તદા ॥

યા દુસ્ત્યજા દુર્મતિભિર્ યા ન જીર્યતિ જીર્યતઃ
યો ઽસૌ પ્રાણાન્તિકો રોગસ્ તાં તૃષ્ણાં ત્યજતઃ સુખમ્ ॥

જીર્યન્તિ જીર્યતઃ કેશા દન્તા જીર્યન્તિ જીર્યતઃ
ધનાશા જીવિતાશા ચ જીર્યતો ઽપિ ન જીર્યતિ ॥

યચ્ ચ કામસુખં લોકે યચ્ ચ દિવ્યં મહત્ સુખમ્
તૃષ્ણાક્ષયસુખસ્યૈતે નાર્હન્તિ ષોડશીં કલામ્ ॥

એવમ્ ઉક્ત્વા સ રાજર્ષિઃ સદારઃ પ્રાવિશદ્ વનમ્
કાલેન મહતા ચાયં ચચાર વિપુલં તપઃ ॥

ભૃગુતુઙ્ગે ગતિં પ્રાપ તપસો ઽન્તે મહાયશાઃ
અનશ્નન્ દેહમ્ ઉત્સૃજ્ય સદારઃ સ્વર્ગમ્ આપ્તવાન્ ॥

તસ્ય વંશે મુનિશ્રેષ્ઠાઃ પઞ્ચ રાજર્ષિસત્તમાઃ
યૈર્ વ્યાપ્તા પૃથિવી સર્વા સૂર્યસ્યેવ ગભસ્તિભિઃ ॥

યદોસ્ તુ વંશં વક્ષ્યામિ શૃણુધ્વં રાજસત્કૃતમ્
યત્ર નારાયણો જજ્ઞે હરિર્ વૃષ્ણિકુલોદ્વહઃ ॥

સુસ્થઃ પ્રજાવાન્ આયુષ્માન્ કીર્તિમાંશ્ ચ ભવેન્ નરઃ
યયાતિચરિતં નિત્યમ્ ઇદં શૃણ્વન્ દ્વિજોત્તમાઃ ॥