બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 11

આયોઃ પુત્રાશ્ ચ તે પઞ્ચ સર્વે વીરા મહારથાઃ
સ્વર્ભાનુતનયાયાં ચ પ્રભાયાં જજ્ઞિરે નૃપાઃ ॥

નહુષઃ પ્રથમં જજ્ઞે વૃદ્ધશર્મા તતઃ પરમ્
રમ્ભો રજિર્ અનેનાશ્ ચ ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતાઃ ॥

રજિઃ પુત્રશતાનીહ જનયામ્ આસ પઞ્ચ વૈ
રાજેયમ્ ઇતિ વિખ્યાતં ક્ષત્રમ્ ઇન્દ્રભયાવહમ્ ॥

યત્ર દૈવાસુરે યુદ્ધે સમુત્પન્ને સુદારુણે
દેવાશ્ ચૈવાસુરાશ્ ચૈવ પિતામહમ્ અથાબ્રુવન્ ॥

આવયોર્ ભગવન્ યુદ્ધે કો વિજેતા ભવિષ્યતિ
બ્રૂહિ નઃ સર્વભૂતેશ શ્રોતુમ્ ઇચ્છામ તત્ત્વતઃ ॥

યેષામ્ અર્થાય સંગ્રામે રજિર્ આત્તાયુધઃ પ્રભુઃ
યોત્સ્યતે તે વિજેષ્યન્તિ ત્રીંલ્ લોકાન્ નાત્ર સંશયઃ ॥

યતો રજિર્ ધૃતિસ્ તત્ર શ્રીશ્ ચ તત્ર યતો ધૃતિઃ
યતો ધૃતિશ્ ચ શ્રીશ્ ચૈવ ધર્મસ્ તત્ર જયસ્ તથા ॥

તે દેવા દાનવાઃ પ્રીતા દેવેનોક્તા રજિં તદા
અભ્યયુર્ જયમ્ ઇચ્છન્તો વૃણ્વાનાસ્ તં નરર્ષભમ્ ॥

સ હિ સ્વર્ભાનુદૌહિત્રઃ પ્રભાયાં સમપદ્યત
રાજા પરમતેજસ્વી સોમવંશવિવર્ધનઃ ॥

તે હૃષ્ટમનસઃ સર્વે રજિં વૈ દેવદાનવાઃ
ઊચુર્ અસ્મજ્જયાય ત્વં ગૃહાણ વરકાર્મુકમ્ ॥

અથોવાચ રજિસ્ તત્ર તયોર્ વૈ દેવદૈત્યયોઃ
અર્થજ્ઞઃ સ્વાર્થમ્ ઉદ્દિશ્ય યશઃ સ્વં ચ પ્રકાશયન્ ॥

યદિ દૈત્યગણાન્ સર્વાઞ્ જિત્વા વીર્યેણ વાસવઃ
ઇન્દ્રો ભવામિ ધર્મેણ તતો યોત્સ્યામિ સંયુગે ॥

દેવાઃ પ્રથમતો વિપ્રાઃ પ્રતીયુર્ હૃષ્ટમાનસાઃ
એવં યથેષ્ટં નૃપતે કામઃ સંપદ્યતાં તવ ॥

શ્રુત્વા સુરગણાનાં તુ વાક્યં રાજા રજિસ્ તદા
પપ્રચ્છાસુરમુખ્યાંસ્ તુ યથા દેવાન્ અપૃચ્છત ॥

દાનવા દર્પસંપૂર્ણાઃ સ્વાર્થમ્ એવાવગમ્ય હ
પ્રત્યૂચુસ્ તં નૃપવરં સાભિમાનમ્ ઇદં વચઃ ॥

અસ્માકમ્ ઇન્દ્રઃ પ્રહ્રાદો યસ્યાર્થે વિજયામહે
અસ્મિંસ્ તુ સમરે રાજંસ્ તિષ્ઠ ત્વં રાજસત્તમ ॥

સ તથેતિ બ્રુવન્ન્ એવ દેવૈર્ અપ્ય્ અતિચોદિતઃ
ભવિષ્યસીન્દ્રો જિત્વૈનં દેવૈર્ ઉક્તસ્ તુ પાર્થિવઃ ॥

જઘાન દાનવાન્ સર્વાન્ યે ઽવધ્યા વજ્રપાણિનઃ
સ વિપ્રનષ્ટાં દેવાનાં પરમશ્રીઃ શ્રિયં વશી ॥

નિહત્ય દાનવાન્ સર્વાન્ આજહાર રજિઃ પ્રભુઃ
તતો રજિં મહાવીર્યં દેવૈઃ સહ શતક્રતુઃ ॥

રજિપુત્રો ઽહમ્ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા પુનર્ એવાબ્રવીદ્ વચઃ
ઇન્દ્રો ઽસિ તાત દેવાનાં સર્વેષાં નાત્ર સંશયઃ ॥

યસ્યાહમ્ ઇન્દ્રઃ પુત્રસ્ તે ખ્યાતિં યાસ્યામિ કર્મભિઃ
સ તુ શક્રવચઃ શ્રુત્વા વઞ્ચિતસ્ તેન માયયા ॥

તથૈવેત્ય્ અબ્રવીદ્ રાજા પ્રીયમાણઃ શતક્રતુમ્
તસ્મિંસ્ તુ દેવૈઃ સદૃશો દિવં પ્રાપ્તે મહીપતૌ ॥

દાયાદ્યમ્ ઇન્દ્રાદ્ આજહ્રૂ રાજ્યં તત્તનયા રજેઃ
પઞ્ચ પુત્રશતાન્ય્ અસ્ય તદ્ વૈ સ્થાનં શતક્રતોઃ ॥

સમાક્રામન્ત બહુધા સ્વર્ગલોકં ત્રિવિષ્ટપમ્
તે યદા તુ સ્વસંમૂઢા રાગોન્મત્તા વિધર્મિણઃ ॥

બ્રહ્મદ્વિષશ્ ચ સંવૃત્તા હતવીર્યપરાક્રમાઃ
તતો લેભે સ્વમ્ ઐશ્વર્યમ્ ઇન્દ્રઃ સ્થાનં તથોત્તમમ્ ॥

હત્વા રજિસુતાન્ સર્વાન્ કામક્રોધપરાયણાન્
ય ઇદં ચ્યાવનં સ્થાનાત્ પ્રતિષ્ઠાનં શતક્રતોઃ
શૃણુયાદ્ ધારયેદ્ વાપિ ન સ દૌર્ગત્યમ્ આપ્નુયાત્ ॥

રમ્ભો ઽનપત્યસ્ ત્વ્ આસીચ્ ચ વંશં વક્ષ્યામ્ય્ અનેનસઃ
અનેનસઃ સુતો રાજા પ્રતિક્ષત્રો મહાયશાઃ ॥

પ્રતિક્ષત્રસુતશ્ ચાસીત્ સંજયો નામ વિશ્રુતઃ
સંજયસ્ય જયઃ પુત્રો વિજયસ્ તસ્ય ચાત્મજઃ ॥

વિજયસ્ય કૃતિઃ પુત્રસ્ તસ્ય હર્યત્વતઃ સુતઃ
હર્યત્વતસુતો રાજા સહદેવઃ પ્રતાપવાન્ ॥

સહદેવસ્ય ધર્માત્મા નદીન ઇતિ વિશ્રુતઃ
નદીનસ્ય જયત્સેનો જયત્સેનસ્ય સંકૃતિઃ ॥

સંકૃતેર્ અપિ ધર્માત્મા ક્ષત્રવૃદ્ધો મહાયશાઃ
અનેનસઃ સમાખ્યાતાઃ ક્ષત્રવૃદ્ધસ્ય ચાપરઃ ॥

ક્ષત્રવૃદ્ધાત્મજસ્ તત્ર સુનહોત્રો મહાયશાઃ
સુનહોત્રસ્ય દાયાદાસ્ ત્રયઃ પરમધાર્મિકાઃ ॥

કાશઃ શલશ્ ચ દ્વાવ્ એતૌ તથા ગૃત્સમદઃ પ્રભુઃ
પુત્રો ગૃત્સમદસ્યાપિ શુનકો યસ્ય શૌનકઃ ॥

બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયાશ્ ચૈવ વૈશ્યાઃ શૂદ્રાસ્ તથૈવ ચ
શલાત્મજ આર્ષ્ટિસેણસ્ તનયસ્ તસ્ય કાશ્યપઃ ॥

કાશસ્ય કાશિપો રાજા પુત્રો દીર્ઘતપાસ્ તથા
ધનુસ્ તુ દીર્ઘતપસો વિદ્વાન્ ધન્વન્તરિસ્ તતઃ ॥

તપસો ઽન્તે સુમહતો જાતો વૃદ્ધસ્ય ધીમતઃ
પુનર્ ધન્વન્તરિર્ દેવો માનુષેષ્વ્ ઇહ જન્મનિ ॥

તસ્ય ગેહે સમુત્પન્નો દેવો ધન્વન્તરિસ્ તદા
કાશિરાજો મહારાજઃ સર્વરોગપ્રણાશનઃ ॥

આયુર્વેદં ભરદ્વાજાત્ પ્રાપ્યેહ સ ભિષક્ક્રિયઃ
તમ્ અષ્ટધા પુનર્ વ્યસ્ય શિષ્યેભ્યઃ પ્રત્યપાદયત્ ॥

ધન્વન્તરેસ્ તુ તનયઃ કેતુમાન્ ઇતિ વિશ્રુતઃ
અથ કેતુમતઃ પુત્રો વીરો ભીમરથઃ સ્મૃતઃ ॥

પુત્રો ભીમરથસ્યાપિ દિવોદાસઃ પ્રજેશ્વરઃ
દિવોદાસસ્ તુ ધર્માત્મા વારાણસ્યધિપો ઽભવત્ ॥

એતસ્મિન્ન્ એવ કાલે તુ પુરીં વારાણસીં દ્વિજાઃ
શૂન્યાં નિવેશયામ્ આસ ક્ષેમકો નામ રાક્ષસઃ ॥

શપ્તા હિ સા મતિમતા નિકુમ્ભેન મહાત્મના
શૂન્યા વર્ષસહસ્રં વૈ ભવિત્રી તુ ન સંશયઃ ॥

તસ્યાં હિ શપ્તમાત્રાયાં દિવોદાસઃ પ્રજેશ્વરઃ
વિષયાન્તે પુરીં રમ્યાં ગોમત્યાં સંન્યવેશયત્ ॥

ભદ્રશ્રેણ્યસ્ય પૂર્વં તુ પુરી વારાણસી અભૂત્
ભદ્રશ્રેણ્યસ્ય પુત્રાણાં શતમ્ ઉત્તમધન્વિનામ્ ॥

હત્વા નિવેશયામ્ આસ દિવોદાસો નરાધિપઃ
ભદ્રશ્રેણ્યસ્ય તદ્ રાજ્યં હૃતં યેન બલીયસા ॥

ભદ્રશ્રેણ્યસ્ય પુત્રસ્ તુ દુર્દમો નામ વિશ્રુતઃ
દિવોદાસેન બાલેતિ ઘૃણયા સ વિસર્જિતઃ ॥

હૈહયસ્ય તુ દાયાદ્યં હૃતવાન્ વૈ મહીપતિઃ
આજહ્રે પિતૃદાયાદ્યં દિવોદાસહૃતં બલાત્ ॥

ભદ્રશ્રેણ્યસ્ય પુત્રેણ દુર્દમેન મહાત્મના
વૈરસ્યાન્તો મહાભાગાઃ કૃતશ્ ચાત્મીયતેજસા ॥

દિવોદાસાદ્ દૃષદ્વત્યાં વીરો જજ્ઞે પ્રતર્દનઃ
તેન બાલેન પુત્રેણ પ્રહૃતં તુ પુનર્ બલમ્ ॥

પ્રતર્દનસ્ય પુત્રૌ દ્વૌ વત્સભર્ગૌ સુવિશ્રુતૌ
વત્સપુત્રો હ્ય્ અલર્કસ્ તુ સંનતિસ્ તસ્ય ચાત્મજઃ ॥

અલર્કસ્ તસ્ય પુત્રસ્ તુ બ્રહ્મણ્યઃ સત્યસંગરઃ
અલર્કં પ્રતિ રાજર્ષિં શ્લોકો ગીતઃ પુરાતનૈઃ ॥

ષષ્ટિર્ વર્ષસહસ્રાણિ ષષ્ટિર્ વર્ષશતાનિ ચ
યુવા રૂપેણ સંપન્નઃ પ્રાગ્ આસીચ્ ચ કુલોદ્વહઃ ॥

લોપામુદ્રાપ્રસાદેન પરમાયુર્ અવાપ્તવાન્
તસ્યાસીત્ સુમહદ્ રાજ્યં રૂપયૌવનશાલિનઃ ॥

શાપસ્યાન્તે મહાબાહુર્ હત્વા ક્ષેમકરાક્ષસમ્
રમ્યાં નિવેશયામ્ આસ પુરીં વારાણસીં પુનઃ ॥

સંનતેર્ અપિ દાયાદઃ સુનીથો નામ ધાર્મિકઃ
સુનીથસ્ય તુ દાયાદઃ ક્ષેમો નામ મહાયશાઃ ॥

ક્ષેમસ્ય કેતુમાન્ પુત્રઃ સુકેતુસ્ તસ્ય ચાત્મજઃ
સુકેતોસ્ તનયશ્ ચાપિ ધર્મકેતુર્ ઇતિ સ્મૃતઃ ॥

ધર્મકેતોસ્ તુ દાયાદઃ સત્યકેતુર્ મહારથઃ
સત્યકેતુસુતશ્ ચાપિ વિભુર્ નામ પ્રજેશ્વરઃ ॥

આનર્તસ્ તુ વિભોઃ પુત્રઃ સુકુમારશ્ ચ તત્સુતઃ
સુકુમારસ્ય પુત્રસ્ તુ ધૃષ્ટકેતુઃ સુધાર્મિકઃ ॥

ધૃષ્ટકેતોસ્ તુ દાયાદો વેણુહોત્રઃ પ્રજેશ્વરઃ
વેણુહોત્રસુતશ્ ચાપિ ભાર્ગો નામ પ્રજેશ્વરઃ ॥

વત્સસ્ય વત્સભૂમિસ્ તુ ભાર્ગભૂમિસ્ તુ ભાર્ગજઃ
એતે ત્વ્ અઙ્ગિરસઃ પુત્રા જાતા વંશે ઽથ ભાર્ગવ ॥

બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાસ્ ત્રયઃ પુત્રાઃ સહસ્રશઃ
ઇત્ય્ એતે કાશ્યપાઃ પ્રોક્તા નહુષસ્ય નિબોધત ॥