બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 109

ચક્રતીર્થમ્ ઇતિ ખ્યાતં બ્રહ્મહત્યાદિનાશનમ્
યત્ર ચક્રેશ્વરો દેવશ્ ચક્રમ્ આપ યતો હરિઃ ॥

યત્ર વિષ્ણુઃ સ્વયં સ્થિત્વા ચક્રાર્થં શંકરં પ્રભુઃ
પૂજયામ્ આસ તત્ તીર્થં ચક્રતીર્થમ્ ઉદાહૃતમ્ ॥

યસ્ય શ્રવણમાત્રેણ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે
દક્ષક્રતૌ પ્રવૃત્તે તુ દેવાનાં ચ સમાગમે ॥

દક્ષેણ દૂષિતે દેવે શિવે શર્વે મહેશ્વરે
અનાહ્વાને સુરેશસ્ય દક્ષચિત્તે મલીમસે ॥

દાક્ષાયણ્યા શ્રુતે વાક્યે અનાહ્વાનસ્ય કારણે
અહલ્યાયાં ચોક્તવત્યાં કુપિતાભૂત્ સુરેશ્વરી ॥

પિતરં નાશયે પાપં ક્ષમેયં ન કથંચન
શૃણ્વતી દોષવાક્યાનિ પિત્રા ચોક્તાનિ ભર્તરિ ॥

પત્યુઃ શૃણ્વન્તિ યા નિન્દાં તાસાં પાપાવધિઃ કુતઃ
યાદૃશસ્ તાદૃશો વાપિ પતિઃ સ્ત્રીણાં પરા ગતિઃ ॥

કિં પુનઃ સકલાધીશો મહાદેવો જગદ્ગુરુઃ
શ્રુતં તન્નિન્દનં તર્હિ ધારયામિ ન દેહકમ્ ॥

તસ્માત્ ત્યક્ષ્ય ઇમં દેહમ્ ઇત્ય્ ઉક્ત્વા સા મહાસતી
કોપેન મહતાવિષ્ટા પ્રજજ્વાલ સુરેશ્વરી ॥

શિવૈકચેતના દેહં બલાદ્ યોગાચ્ ચ તત્યજે
મહેશ્વરો ઽપિ સકલં વૃત્તમ્ આકર્ણ્ય નારદાત્ ॥

દૃષ્ટ્વા ચુકોપ પપ્રચ્છ જયાં ચ વિજયાં તથા
તે ઊચતુર્ ઉભે દેવં દક્ષક્રતુવિનાશનમ્ ॥

દાક્ષાયણ્યા ઇતિ શ્રુત્વા મખં પ્રાયાન્ મહેશ્વરઃ
ભીમૈર્ ગણૈઃ પરિવૃતો ભૂતનાથૈઃ સમં યયૌ ॥

મખસ્ તૈર્ વેષ્ટિતઃ સર્વો દેવબ્રહ્મપુરસ્કૃતઃ
દક્ષેણ યજમાનેન શુદ્ધભાવેન રક્ષિતઃ ॥

વસિષ્ઠાદિભિર્ અત્યુગ્રૈર્ મુનિભિઃ પરિવારિતઃ
ઇન્દ્રાદિત્યાદ્યૈર્ વસુભિઃ સર્વતઃપરિપાલિતઃ ॥

ઋગ્યજુઃસામવેદૈશ્ ચ સ્વાહાશબ્દૈર્ અલંકૃતઃ
શ્રદ્ધા પુષ્ટિસ્ તથા તુષ્ટિઃ શાન્તિર્ લજ્જા સરસ્વતી ॥

ભૂમિર્ દ્યૌઃ શર્વરી ક્ષાન્તિર્ ઉષા આશા જયા મતિઃ
એતાભિશ્ ચ તથાન્યાભિઃ સર્વતઃ સમલંકૃતઃ ॥

ત્વષ્ટ્રા મહાત્મના ચાપિ કારિતો વિશ્વકર્મણા
સુરભિર્ નન્દિની ધેનુઃ કામધુક્ કામદોહિની ॥

એતાભિઃ કામવર્ષાભિઃ સર્વકામસમૃદ્ધિમાન્
કલ્પવૃક્ષઃ પારિજાતો લતાઃ કલ્પલતાદિકાઃ ॥

યદ્ યદ્ ઇષ્ટતમં કિંચિત્ તત્ર તસ્મિન્ મખે સ્થિતમ્
સ્વયં મઘવતા પૂષ્ણા હરિણા પરિરક્ષિતઃ ॥

દીયતાં ભુજ્યતાં વાપિ ક્રિયતાં સ્થીયતાં સુખમ્
એતૈશ્ ચ સર્વતો વાક્યૈર્ દક્ષસ્ય પૂજિતં મખમ્ ॥

આદૌ તુ વીરભદ્રો ઽસૌ ભદ્રકાલ્યા યુતો યયૌ
શોકકોપપરીતાત્મા પશ્ચાચ્ છૂલપિનાકધૃક્ ॥

અભ્યાયયૌ મહાદેવો મહાભૂતૈર્ અલંકૃતઃ
તાનિ ભૂતાનિ પરિતો મખે વેષ્ટ્ય મહેશ્વરમ્ ॥

ક્રતું વિધ્વંસયામ્ આસુસ્ તત્ર ક્ષોભો મહાન્ અભૂત્
પલાયન્ત તતઃ કેચિત્ કેચિદ્ ગત્વા તતઃ શિવમ્ ॥

કેચિત્ સ્તુવન્તિ દેવેશં કેચિત્ કુપ્યન્તિ શંકરમ્
એવં વિધ્વંસિતં યજ્ઞં દૃષ્ટ્વા પૂષા સમભ્યગાત્ ॥

પૂષ્ણો દન્તાન્ અથોત્પાટ્ય ઇન્દ્રં વ્યદ્રાવયત્ ક્ષણાત્
ભગસ્ય ચક્ષુષી વિપ્ર વીરભદ્રો વ્યપાટયત્ ॥

દિવાકરં પુનર્ દોર્ભ્યાં પરિભ્રામ્ય સમાક્ષિપત્
તતઃ સુરગણાઃ સર્વે વિષ્ણું તે શરણં યયુઃ ॥

ત્રાહિ ત્રાહિ ગદાપાણે ભૂતનાથકૃતાદ્ ભયાત્
મહેશ્વરગણઃ કશ્ચિત્ પ્રમથાનાં તુ નાયકઃ
તેન દગ્ધો મખઃ સર્વો વૈષ્ણવઃ પશ્યતો હરેઃ ॥

હરિણા ચક્રમ્ ઉત્સૃષ્ટં ભૂતનાથવધં પ્રતિ
ભૂતનાથો ઽપિ તચ્ ચક્રમ્ આપતચ્ ચ તદાગ્રસત્ ॥

ગ્રસ્તે ચક્રે તતો વિષ્ણોર્ લોકપાલા ભયાદ્ યયુઃ
તથા સ્થિતાન્ અવેક્ષ્યાથ દક્ષો યજ્ઞં સુરાન્ અપિ
તુષ્ટાવ શંકરં દેવં દક્ષો ભક્ત્યા પ્રજાપતિઃ ॥

જય શંકર સોમેશ જય સર્વજ્ઞ શંભવે
જય કલ્યાણભૃચ્ છંભો જય કાલાત્મને નમઃ ॥

આદિકર્તર્ નમસ્ તે ઽસ્તુ નીલકણ્ઠ નમો ઽસ્તુ તે
બ્રહ્મપ્રિય નમસ્ તે ઽસ્તુ બ્રહ્મરૂપ નમો ઽસ્તુ તે ॥

ત્રિમૂર્તયે નમો દેવ ત્રિધામ પરમેશ્વર
સર્વમૂર્તે નમસ્ તે ઽસ્તુ ત્રૈલોક્યાધાર કામદ ॥

નમો વેદાન્તવેદ્યાય નમસ્ તે પરમાત્મને
યજ્ઞરૂપ નમસ્ તે ઽસ્તુ યજ્ઞધામ નમો ઽસ્તુ તે ॥

યજ્ઞદાન નમસ્ તે ઽસ્તુ હવ્યવાહ નમો ઽસ્તુ તે
યજ્ઞહર્ત્રે નમસ્ તે ઽસ્તુ ફલદાય નમો ઽસ્તુ તે ॥

ત્રાહિ ત્રાહિ જગન્નાથ શરણાગતવત્સલ
ભક્તાનામ્ અપ્ય્ અભક્તાનાં ત્વમ્ એવ શરણં પ્રભો ॥

એવં તુ સ્તુવતસ્ તસ્ય પ્રસન્નો ઽભૂન્ મહેશ્વરઃ
કિં દદામીતિ તં પ્રાહ ક્રતુઃ પૂર્ણો ઽસ્તુ મે પ્રભો ॥

તથેત્ય્ ઉવાચ ભગવાન્ દેવદેવો મહેશ્વરઃ
શંકરઃ સર્વભૂતાત્મા કરુણાવરુણાલયઃ ॥

ક્રતું કૃત્વા તતઃ પૂર્ણં તસ્ય દક્ષસ્ય વૈ મુને
એવમ્ ઉક્ત્વા સ ભગવાન્ ભૂતૈર્ અન્તરધીયત ॥

યથાગતં સુરા જગ્મુઃ સ્વમ્ એવ સદનં પ્રતિ
તતઃ કદાચિદ્ દેવાનાં દૈત્યાનાં વિગ્રહો મહાન્ ॥

બભૂવ તત્ર દૈત્યેભ્યો ભીતા દેવાઃ શ્રિયઃ પતિમ્
તુષ્ટુવુઃ સર્વભાવેન વચોભિસ્ તં જનાર્દનમ્ ॥

શક્રાદયો ઽપિ ત્રિદશાઃ કટાક્ષમ્ અવેક્ષ્ય યસ્યાસ્ તપ આચરન્તિ
સા ચાપિ યત્પાદરતા ચ લક્ષ્મીસ્ તં બ્રહ્મભૂતં શરણં પ્રપદ્યે

યસ્માત્ ત્રિલોક્યાં ન પરઃ સમાનો ન ચાધિકસ્ તાર્ક્ષ્યરથાન્ નૃસિંહાત્
સ દેવદેવો ઽવતુ નઃ સમસ્તાન્ મહાભયેભ્યઃ કૃપયા પ્રપન્નાન્

તતઃ પ્રસન્નો ભગવાઞ્ શઙ્ખચક્રગદાધરઃ
કિમર્થમ્ આગતાઃ સર્વે તત્કર્તાસ્મીત્ય્ ઉવાચ તાન્ ॥

ભયં ચ તીવ્રં દૈત્યેભ્યો દેવાનાં મધુસૂદન
તતસ્ ત્રાણાય દેવાનાં મતિં કુરુ જનાર્દન ॥

તાન્ આગતાન્ હરિઃ પ્રાહ ગ્રસ્તં ચક્રં હરેણ મે
કિં કરોમિ ગતં ચક્રં ભવન્તશ્ ચાર્તિમ્ આગતાઃ
યાન્તુ સર્વે દેવગણા રક્ષા વઃ ક્રિયતે મયા ॥

તતો ગતેષુ દેવેષુ વિષ્ણુશ્ ચક્રાર્થમ્ ઉદ્યતઃ
ગોદાવરીં તતો ગત્વા શંભોઃ પૂજાં પ્રચક્રમે ॥

સુવર્ણકમલૈર્ દિવ્યૈઃ સુગન્ધૈર્ દશભિઃ શતૈઃ
ભક્તિતો નિત્યવત્ પૂજાં ચક્રે વિષ્ણુર્ ઉમાપતેઃ ॥

એવં સંપૂજ્યમાને તુ તયોસ્ તત્ત્વમ્ ઇદં શૃણુ
કમલાનાં સહસ્રે તુ યદૈકં નૈવ પૂર્યતે ॥

તદાસુરારિઃ સ્વં નેત્રમ્ ઉત્પાટ્યાર્ઘ્યમ્ અકલ્પયત્
અર્ઘ્યપાત્રં કરે ગૃહ્ય સહસ્રકમલાન્વિતમ્
ધ્યાત્વા શંભું દદાવ્ અર્ઘ્યમ્ અનન્યશરણો હરિઃ ॥

ત્વમ્ એવ દેવ જાનીષે ભાવમ્ અન્તર્ગતં નૃણામ્
ત્વમ્ એવ શરણો ઽધીશો ઽત્ર કા ભવેદ્ વિચારણા ॥

વદન્ન્ ઉદશ્રુનયનો નિલિલ્યે ઽસાવ્ ઇતીશ્વરે
ભવાનીસહિતઃ શંભુઃ પુરસ્તાદ્ અભવત્ તદા ॥

ગાઢમ્ આલિઙ્ગ્ય વિવિધૈર્ વરૈર્ આપૂરયદ્ ધરિમ્
તદ્ એવ ચક્રમ્ અભવન્ નેત્રં ચાપિ યથા પુરા ॥

તતઃ સુરગણાઃ સર્વે તુષ્ટુવુર્ હરિશંકરૌ
ગઙ્ગાં ચાપિ સરિચ્છ્રેષ્ઠાં દેવં ચ વૃષભધ્વજમ્ ॥

તતઃ પ્રભૃતિ તત્ તીર્થં ચક્રતીર્થમ્ ઇતિ સ્મૃતમ્
યસ્યાનુશ્રવણેનૈવ મુચ્યતે સર્વકિલ્બિષૈઃ ॥

તત્ર સ્નાનં ચ દાનં ચ યઃ કુર્યાત્ પિતૃતર્પણમ્
સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ પિતૃભિઃ સ્વર્ગભાગ્ ભવેત્
તત્ તુ ચક્રાઙ્કિતં તીર્થમ્ અદ્યાપિ પરિદૃશ્યતે ॥