બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 108

ઇલાતીર્થમ્ ઇતિ ખ્યાતં સર્વસિદ્ધિકરં નૃણામ્
બ્રહ્મહત્યાદિપાપાનાં પાવનં સર્વકામદમ્ ॥

વૈવસ્વતાન્વયે જાત ઇલો નામ જનેશ્વરઃ
મહત્યા સેનયા સાર્ધં જગામ મૃગયાવનમ્ ॥

પરિબભ્રામ ગહનં બહુવ્યાલસમાકુલમ્
નાનાકારદ્વિજયુતં વિટપૈઃ પરિશોભિતમ્ ॥

વનેચરં નૃપશ્રેષ્ઠો મૃગયાગતમાનસઃ
તત્રૈવ મતિમ્ આધત્ત ઇલો ઽમાત્યાન્ અથાબ્રવીત્ ॥

ગચ્છન્તુ નગરં સર્વે મમ પુત્રેણ પાલિતમ્
દેશં કોશં બલં રાજ્યં પાલયન્તુ પુનશ્ ચ તમ્ ॥

વસિષ્ઠો ઽપિ તથા યાતુ આદાયાગ્નીન્ પિતેવ નઃ
પત્નીભિઃ સહિતો ધીમાન્ અરણ્યે ઽહં વસામ્ય્ અથ ॥

અરણ્યભોગભુગ્ભિશ્ ચ વાજિવારણમાનુષૈઃ
મૃગયાશીલિભિઃ કૈશ્ચિદ્ યાન્તુ સર્વ ઇતઃ પુરીમ્ ॥

તથેત્ય્ ઉક્ત્વા યયુસ્ તે ઽપિ સ્વયં પ્રાયાચ્ છનૈર્ ગિરિમ્
હિમવન્તં રત્નમયં વસંસ્ તત્ર ઇલો નૃપઃ ॥

દદર્શ કન્દરં તત્ર નાનારત્નવિચિત્રિતમ્
તત્ર યક્ષેશ્વરઃ કશ્ચિત્ સમન્યુર્ ઇતિ વિશ્રુતઃ ॥

તસ્ય ભાર્યા સમાનામ્ની ભર્તૃવ્રતપરાયણા
તસ્મિન્ વસત્ય્ અસૌ યક્ષો રમણીયે નગોત્તમે ॥

મૃગરૂપેણ વ્યચરદ્ ભાર્યયા સ મહામતિઃ
સ્વેચ્છયા સ્વવને યક્ષઃ ક્રીડતે નૃત્યગીતકૈઃ ॥

ઇત્થં સ યક્ષો જાનાતિ મૃગરૂપધરો ઽપિ ચ
ઇલસ્ તુ તં ન જાનાતિ કન્દરં યક્ષપાલિતમ્ ॥

યક્ષસ્ય ગેહં વિપુલં નાનારત્નવિચિત્રિતમ્
તત્રોપવિષ્ટો નૃપતિર્ મહત્યા સેનયા વૃતઃ ॥

વાસં ચક્રે સ તત્રૈવ ગેહે યક્ષસ્ય ધીમતઃ
સ યક્ષો ઽધર્મકોપેન ભાર્યયા મૃગરૂપધૃક્ ॥

ઇલં જેતું ન શક્નોમિ યાચિતો ન દદાતિ ચ
હૃતં ગેહં મમાનેન કિં કરોમીત્ય્ અચિન્તયત્ ॥

યુધિ મત્તં કથં હન્યાં ચેતિ સ્થિત્વા સ યક્ષરાટ્
આત્મીયાન્ પ્રેષયામ્ આસ યક્ષાઞ્ શૂરાન્ ધનુર્ધરાન્ ॥

યુદ્ધે જિત્વા ચ રાજાનમ્ ઇલમ્ ઉદ્ધતદન્તિનમ્
ગૃહાદ્ યથાન્યતો યાતિ મમ તત્ કર્તુમ્ અર્હથ ॥

યક્ષેશ્વરસ્ય તદ્ વાક્યાદ્ યક્ષાસ્ તે યુદ્ધદુર્મદાઃ
ઇલં ગત્વાબ્રુવન્ સર્વે નિર્ગચ્છાસ્માદ્ ગુહાલયાત્ ॥

ન ચેદ્ યુદ્ધાત્ પરિભ્રષ્ટઃ પલાય્ય ક્વ ગમિષ્યસિ
તદ્ યક્ષવચનાત્ કોપાદ્ યુદ્ધં ચક્રે સ રાજરાટ્ ॥

જિત્વા યક્ષાન્ બહુવિધાન્ ઉવાસ દશ શર્વરીઃ
યક્ષેશ્વરો મૃગો ભૂત્વા ભાર્યયાપિ વને વસન્ ॥

હૃતગેહો વનં પ્રાપ્તો હૃતભૃત્યઃ સ યક્ષિણીમ્
પ્રાહ ચિન્તાપરો ભૂત્વા મૃગીરૂપધરાં પ્રિયામ્ ॥

રાજા ઽયં દુર્મનાઃ કાન્તે વ્યસનાસક્તમાનસઃ
કથમ્ આયાતિ વિપદં તત્રોપાયો વિચિન્ત્યતામ્ ॥

પાપર્દ્ધિવ્યસનાન્તાનિ રાજ્યાન્ય્ અખિલભૂભુજામ્
પ્રાપયોમાવનં સુભ્રૂર્ મૃગી ભૂત્વા મનોહરા ॥

પ્રવિશેત્ તત્ર રાજાયં સ્ત્રી ભવિષ્યત્ય્ અસંશયમ્
કરણીયં ત્વયા ભદ્રે ન ચૈતદ્ યુજ્યતે મમ
અહં તુ પુરુષો યેન ત્વં પુનઃ સ્ત્રી ચ યક્ષિણી ॥

કથં ત્વયા ન ગન્તવ્યમ્ ઉમાવનમ્ અનુત્તમમ્
ગતે ઽપિ ત્વયિ કો દોષસ્ તન્ મે કથય તત્ત્વતઃ ॥

હિમવત્પર્વતશ્રેષ્ઠ ઉમયા સહિતઃ શિવઃ
દેવૈર્ ગણૈર્ અનુવૃતો વિચચાર યથાસુખમ્
પાર્વતી શંકરં પ્રાહ કદાચિદ્ રહસિ સ્થિતમ્ ॥

સ્ત્રીણામ્ એષ સ્વભાવો ઽસ્તિ રતં ગોપાયિતં ભવેત્
તસ્માન્ મે નિયતં દેશમ્ આજ્ઞયા રક્ષિતં તવ ॥

દેહિ મે ત્રિદશેશાન ઉમાવનમ્ ઇતિ શ્રુતમ્
વિના ત્વયા ગણેશેન કાર્ત્તિકેયેન નન્દિના ॥

યસ્ ત્વ્ અત્ર પ્રવિશેન્ નાથ સ્ત્રીત્વં તસ્ય ભવેદ્ ઇતિ ॥

ઇત્ય્ આજ્ઞોમાવને દત્તા પ્રસન્નેનેન્દુમૌલિના
કિં કરોમિ પુમાન્ કાન્તે ત્વયા પ્રણયનાર્દિતઃ
તસ્માન્ મયા ન ગન્તવ્યમ્ ઉમાયા વનમ્ ઉત્તમમ્ ॥

તદ્ ભર્તૃવચનં શ્રુત્વા યક્ષિણી કામરૂપિણી
મૃગી ભૂત્વા વિશાલાક્ષી ઇલસ્ય પુરતો ઽભવત્ ॥

યક્ષસ્ તુ સંસ્થિતસ્ તત્ર દદર્શેલો મૃગીં તદા
મૃગયાસક્તચિત્તો વૈ મૃગીં દૃષ્ટ્વા વિશેષતઃ ॥

એક એવ હયારૂઢો નિર્યયૌ તાં મૃગીમ્ અનુ
સાકર્ષત શનૈસ્ તં તુ રાજાનં મૃગયાકુલમ્ ॥

શનૈર્ જગામ સા તત્ર યદ્ ઉમાવનમ્ ઉચ્યતે
અદૃશ્યા તુ મૃગી તસ્મૈ દર્શયન્તી ક્વચિત્ ક્વચિત્ ॥

તિષ્ઠન્તી ચૈવ ગચ્છન્તી ધાવન્તી ચ વિભીતવત્
હરિણી ચપલાક્ષી સા તમ્ આકર્ષદ્ ઉમાવનમ્ ॥

અનુપ્રાપ્તો હયારૂઢસ્ તત્ પ્રાપ સ ઉમાવનમ્
ઉમાવનં પ્રવિષ્ટં તં જ્ઞાત્વા સા યક્ષિણી તદા ॥

મૃગીરૂપં પરિત્યજ્ય યક્ષિણી કામરૂપિણી
દિવ્યરૂપં સમાસ્થાય ચાશોકતરુસંનિધૌ ॥

તચ્છાખાલમ્બિતકરા દિવ્યગન્ધાનુલેપના
દિવ્યરૂપધરા તન્વી કૃતકાર્યા સમા તદા ॥

હસન્તી નૃપતિં પ્રેક્ષ્ય શ્રાન્તં હયગતં તદા
મૃગીમ્ આલોકયન્તં તં ચપલાક્ષમ્ ઇલં તદા ॥

ભર્તૃવાક્યમ્ અશેષેણ સ્મરન્તી પ્રાહ ભૂમિપમ્ ॥

હયારૂઢાબલા તન્વિ ક્વ એકૈવ તુ ગચ્છસિ
પુરુષસ્ય ચ વેષેણ ઇલે કમ્ અનુયાસ્યસિ ॥

ઇલેતિ વચનં શ્રુત્વા રાજાસૌ ક્રોધમૂર્છિતઃ
યક્ષિણીં ભર્ત્સયિત્વાસૌ તામ્ અપૃચ્છન્ મૃગીં પુનઃ ॥

તથાપિ યક્ષિણી પ્રાહ ઇલે કિમ્ અનુવીક્ષસે
ઇલેતિ વચનં શ્રુત્વા ધૃતચાપો હયસ્થિતઃ ॥

કુપિતો દર્શયામ્ આસ ત્રૈલોક્યવિજયી ધનુઃ
પુનઃ સા પ્રાહ નૃપતિં મહાત્માનમ્ ઇલે સ્વયમ્ ॥

પ્રેક્ષસ્વ પશ્ચાન્ માં બ્રૂહિ અસત્યાં સત્યવાદિનીમ્
તદા ચાલોકયદ્ રાજા સ્તનૌ તુઙ્ગૌ ભુજાન્તરે ॥

કિમ્ ઇદં મમ સંજાતમ્ ઇત્ય્ એવં ચકિતો ઽભવત્ ॥

કિમ્ ઇદં મમ સંજાતં જાનીતે ભવતી સ્ફુટમ્
વદ સર્વં યથાતથ્યં ત્વં કા વા વદ સુવ્રતે ॥

હિમવત્કન્દરશ્રેષ્ઠે સમન્યુર્ વસતે પતિઃ
યક્ષાણામ્ અધિપઃ શ્રીમાંસ્ તદ્ભાર્યાહં તુ યક્ષિણી ॥

યત્કન્દરે ભવાન્ રાજા તૂપવિષ્ટઃ સુશીતલે
યસ્ય યક્ષા હતા મોહાત્ ત્વયા હિ સંગરં વિના ॥

તતો ઽહં નિર્ગમાર્થં તે મૃગી ભૂત્વા ઉમાવનમ્
પ્રવિષ્ટા ત્વં પ્રવિષ્ટો ઽસિ પુરા પ્રાહ મહેશ્વરઃ ॥

યસ્ ત્વ્ અત્ર પ્રવિશેન્ મન્દઃ પુમાન્ સ્ત્રીત્વમ્ અવાપ્સ્યતિ
તસ્માત્ સ્ત્રીત્વમ્ અવાપ્તો ઽસિ ન ત્વં દુઃખિતુમ્ અર્હસિ
પ્રૌઢો ઽપિ કો ઽત્ર જાનાતિ વિચિત્રભવિતવ્યતામ્ ॥

યક્ષિણીવચનં શ્રુત્વા હયારૂઢસ્ તદાપતત્
તમ્ આશ્વાસ્ય પુનઃ સૈવ યક્ષિણી વાક્યમ્ અબ્રવીત્ ॥

સ્ત્રીત્વં જાતં જાતમ્ એવ ન પુંસ્ત્વં કર્તુમ્ અર્હસિ
ગૃહાણ વિદ્યાં સ્ત્રીયોગ્યાં નૃત્યં ગીતમ્ અલંકૃતિમ્
સ્ત્રીલાલિત્યં સ્ત્રીવિલાસં સ્ત્રીકૃત્યં સર્વમ્ એવ તત્ ॥

ઇલા સર્વમ્ અથાવાપ્ય યક્ષિણીં વાક્યમ્ અબ્રવીત્ ॥

કો વા ભર્તા કિં તુ કૃત્યં પુનઃ પુંસ્ત્વં કથં ભવેત્
એતદ્ વદસ્વ કલ્યાણી દુઃખાર્તાયા વિશેષતઃ
આર્તાનામ્ આર્તિશમનાચ્ છ્રેયો નાભ્યધિકં ક્વચિત્ ॥

બુધઃ સોમસુતો નામ વનાદ્ અસ્માચ્ ચ પૂર્વતઃ
આશ્રમસ્ તસ્ય સુભગે પિતરં નિત્યમ્ એષ્યતિ ॥

અનેનૈવ પથા સોમં પિતરં સ બુધો ગ્રહઃ
દ્રષ્ટું યાતિ તતો નિત્યં નમસ્કર્તું તથૈવ ચ ॥

યદા યાતિ બુધઃ શાન્તસ્ તદાત્માનં ચ દર્શય
તં દૃષ્ટ્વા ત્વં તુ સુભગે સર્વકામાન્ અવાપ્સ્યસિ ॥

તામ્ આશ્વાસ્ય તતઃ સુભ્રૂર્ યક્ષિણ્ય્ અન્તરધીયત
યક્ષિણી સા તમ્ આચષ્ટ યક્ષો ઽપિ સુખમ્ આપ્તવાન્ ॥

ઇલસૈન્યં ચ તત્રાસીત્ તદ્ ગતં ચ યથાસુખમ્
ઉમાવનસ્થિતા ચેલા ગાયન્તી નૃત્યતી પુનઃ ॥

સ્ત્રીભાવમ્ અનુચેષ્ટન્તી સ્મરન્તી કર્મણો ગતિમ્
કદાચિત્ ક્રિયમાણે તુ ઇલયા નૃત્યકર્મણિ ॥

તામ્ અપશ્યદ્ બુધો ધીમાન્ પિતરં ગન્તુમ્ ઉદ્યતઃ
ઇલાં દૃષ્ટ્વા ગતિં ત્યક્ત્વા તામ્ આગત્યાબ્રવીદ્ બુધઃ ॥

ભાર્યા ભવ મમ સ્વસ્થા સર્વાભ્યસ્ ત્વં પ્રિયા ભવ ॥

બુધવાક્યમ્ ઇલા ભક્ત્યા ત્વ્ અભિનન્દ્ય તથાકરોત્
સ્મૃત્વા ચ યક્ષિણીવાક્યં તતસ્ તુષ્ટાભવન્ મુને ॥

બુધો રેમે તયા પ્રીત્યા નીત્વા સ્વસ્થાનમ્ ઉત્તમમ્
સા ચાપિ સર્વભાવેન તોષયામ્ આસ તં પતિમ્
તતો બહુતિથે કાલે બુધસ્ તુષ્ટો ઽવદત્ પ્રિયામ્ ॥

કિં તે દેયં મયા ભદ્રે પ્રિયં યન્ મનસિ સ્થિતમ્ ॥

તદ્વાક્યસમકાલં તુ પુત્રં દેહીત્ય્ અભાષત
ઇલા બુધં સોમસુતં પ્રીતિમન્તં પ્રિયં તથા ॥

અમોઘમ્ એતન્ મદ્વીર્યં તથા પ્રીતિસમુદ્ભવમ્
પુત્રસ્ તે ભવિતા તસ્માત્ ક્ષત્રિયો લોકવિશ્રુતઃ ॥

સોમવંશકરઃ શ્રીમાન્ આદિત્ય ઇવ તેજસા
બુદ્ધ્યા બૃહસ્પતિસમઃ ક્ષમયા પૃથિવીસમઃ ॥

વીર્યેણાજૌ હરિર્ ઇવ કોપેન હુતભુગ્ યથા ॥

તસ્મિન્ન્ ઉત્પદ્યમાને તુ બુધપુત્રે મહાત્મનિ
જયશબ્દશ્ ચ સર્વત્ર ત્વ્ આસીચ્ ચ સુરવેશ્મનિ ॥

બુધપુત્રે સમુત્પન્ને તત્રાજગ્મુઃ સુરેશ્વરાઃ
અહમ્ અપ્ય્ આગમં તત્ર મુદા યુક્તો મહામતે ॥

જાતમાત્રઃ સુતો રાવમ્ અકરોત્ સ પૃથુસ્વરમ્
તેન સર્વે ઽપ્ય્ અવોચન્ વૈ સંગતા ઋષયઃ સુરાઃ ॥

યસ્માત્ પુરૂ રવો ઽસ્યેતિ તસ્માદ્ એષ પુરૂરવાઃ
સ્યાદ્ ઇત્ય્ એવં નામ ચક્રુઃ સર્વે સંતુષ્ટમાનસાઃ ॥

બુધો ઽપ્ય્ અધ્યાપયામ્ આસ ક્ષાત્રવિદ્યાં સુતં શુભામ્
ધનુર્વેદં સપ્રયોગં બુધઃ પ્રાદાત્ તદાત્મજે ॥

સ શીઘ્રં વૃદ્ધિમ્ અગમચ્ છુક્લપક્ષે યથા શશી
સ માતરં દુઃખયુતાં સમીક્ષ્યેલાં મહામતિઃ
નમસ્યાથ વિનીતાત્મા ઇલામ્ ઐલો ઽબ્રવીદ્ ઇદમ્ ॥

બુધો માતર્ મમ પિતા તવ ભર્તા પ્રિયસ્ તથા
અહં ચ પુત્રઃ કર્મણ્યઃ કસ્માત્ તે માનસો જ્વરઃ ॥

સત્યં પુત્ર બુધો ભર્તા ત્વં ચ પુત્રો ગુણાકરઃ
ભર્તૃપુત્રકૃતા ચિન્તા ન મમાસ્તિ કદાચન ॥

તથાપિ પૂર્વજં કિંચિદ્ દુઃખં સ્મૃત્વા પુનઃ પુનઃ
ચિન્તયેયં મહાબુદ્ધે તતો માતરમ્ અબ્રવીત્ ॥

નિવેદયસ્વ મે માતસ્ તદ્ એવ પ્રથમં મમ ॥

ઇલા ચૈનમ્ ઉવાચેદં રહોવાચં કથં વદે
તથાપિ પુત્ર તે વચ્મિ પિત્રોઃ પુત્રો યતો ગતિઃ
મગ્નાનાં દુઃખપાથોબ્ધૌ પુત્રઃ પ્રવહણં પરમ્ ॥

તન્ માતૃવચનં શ્રુત્વા વિનીતઃ પ્રાહ માતરમ્
પાદયોઃ પતિતશ્ ચાપિ વદ માતર્ યથા તથા ॥

સા પુરૂરવસં પ્રાહ ઇક્ષ્વાકૂણાં તથા કુલમ્
તત્રોત્પત્તિં સ્વસ્ય નામ રાજ્યપ્રાપ્તિં પ્રિયાન્ સુતાન્ ॥

પુરોધસં વસિષ્ઠં ચ પ્રિયાં ભાર્યાં સ્વકં પદમ્
વનનિર્યાણમ્ એવાથ અમાત્યાનાં પુરોધસઃ ॥

પ્રેષણં ચ નગર્યાં તાં મૃગયાસક્તિમ્ એવ ચ
હિમવત્કન્દરગતિં યક્ષેશ્વરગૃહે ગતિમ્ ॥

ઉમાવનપ્રવેશં ચ સ્ત્રીત્વપ્રાપ્તિમ્ અશેષતઃ
મહેશ્વરાજ્ઞયા તત્ર ચાપ્રવેશં નરસ્ય તુ ॥

યક્ષિણીવાક્યમ્ અપ્ય્ અસ્ય વરદાનં તથૈવ ચ
બુધપ્રાપ્તિં તથા પ્રીતિં પુત્રોત્પત્ત્યાદ્ય્ અશેષતઃ ॥

કથયામ્ આસ તત્ સર્વં શ્રુત્વા માતરમ્ અબ્રવીત્
પુરૂરવાઃ કિં કરોમિ કિં કૃત્વા સુકૃતં ભવેત્ ॥

એતાવતા તે તૃપ્તિશ્ ચેદ્ અલમ્ એતેન ચામ્બિકે
યદ્ અપ્ય્ અન્યન્ મનોવર્તિ તદ્ અપ્ય્ આજ્ઞાપયસ્વ મે ॥

ઇચ્છેયં પુંસ્ત્વમ્ ઉત્કૃષ્ટમ્ ઇચ્છેયં રાજ્યમ્ ઉત્તમમ્
અભિષેકં ચ પુત્રાણાં તવ ચાપિ વિશેષતઃ ॥

દાનં દાતું ચ યષ્ટું ચ મુક્તિમાર્ગસ્ય વીક્ષણમ્
સર્વં ચ કર્તુમ્ ઇચ્છામિ તવ પુત્ર પ્રસાદતઃ ॥

ઉપાયં ત્વા તુ પૃચ્છામિ યેન પુંસ્ત્વમ્ અવાપ્સ્યસિ
તપસો વાન્યતો વાપિ વદસ્વ મમ તત્ત્વતઃ ॥

બુધં ત્વં પિતરં પૃચ્છ ગત્વા પુત્ર યથાર્થવત્
સ તુ સર્વં તુ જાનાતિ ઉપદેક્ષ્યતિ તે હિતમ્ ॥

તન્માતૃવચનાદ્ ઐલો ગત્વા પિતરમ્ અઞ્જસા
ઉવાચ પ્રણતો ભૂત્વા માતુઃ કૃત્યં તથાત્મનઃ ॥

ઇલં જાને મહાપ્રાજ્ઞ ઇલાં જાતાં પુનસ્ તથા
ઉમાવનપ્રવેશં ચ શંભોર્ આજ્ઞાં તથૈવ ચ ॥

તસ્માચ્ છંભુપ્રસાદેન ઉમાયાશ્ ચ પ્રસાદતઃ
વિશાપો ભવિતા પુત્ર તાવ્ આરાધ્ય ન ચાન્યથા ॥

પશ્યેયં તં કથં દેવં કથં વા માતરં શિવામ્
તીર્થાદ્ વા તપસો વાપિ તત્ પિતઃ પ્રથમં વદ ॥

ગૌતમીં ગચ્છ પુત્ર ત્વં તત્રાસ્તે સર્વદા શિવઃ
ઉમયા સહિતઃ શ્રીમાઞ્ શાપહન્તા વરપ્રદઃ ॥

પુરૂરવાઃ પિતુર્ વાક્યં શ્રુત્વા તુ મુદિતો ઽભવત્
ગૌતમીં તપસે ધીમાન્ ગઙ્ગાં ત્રૈલોક્યપાવનીમ્ ॥

પુંસ્ત્વમ્ ઇચ્છંસ્ તથા માતુર્ જગામ તપસે ત્વરન્
હિમવન્તં ગિરિં નત્વા માતરં પિતરં ગુરુમ્ ॥

ગચ્છન્તમ્ અન્વગાત્ પુત્રમ્ ઇલા સોમસુતસ્ તથા
તે સર્વે ગૌતમીં પ્રાપ્તા હિમવત્પર્વતોત્તમાત્ ॥

તત્ર સ્નાત્વા તપઃ કિંચિત્ કૃત્વા ચક્રુઃ સ્તુતિં પરામ્
ભવસ્ય દેવદેવસ્ય સ્તુતિક્રમમ્ ઇમં શૃણુ ॥

બુધસ્ તુષ્ટાવ પ્રથમમ્ ઇલા ચ તદનન્તરમ્
તતઃ પુરૂરવાઃ પુત્રો ગૌરીં દેવીં ચ શંકરમ્ ॥

યૌ કુઙ્કુમેન સ્વશરીરજેન સ્વભાવહેમપ્રતિમૌ સરૂપૌ
યાવ્ અર્ચિતૌ સ્કન્દગણેશ્વરાભ્યાં તૌ મે શરણ્યૌ શરણં ભવેતામ્

સંસારતાપત્રયદાવદગ્ધાઃ શરીરિણો યૌ પરિચિન્તયન્તઃ
સદ્યઃ પરાં નિર્વૃતિમ્ આપ્નુવન્તિ તૌ શંકરૌ મે શરણં ભવેતામ્

આર્તા હ્ય્ અહં પીડિતમાનસા તે ક્લેશાદિગોપ્તા ન પરો ઽસ્તિ કશ્ચિત્
દેવ ત્વદીયૌ ચરણૌ સુપુણ્યૌ તૌ મે શરણ્યૌ શરણં ભવેતામ્

યયોઃ સકાશાદ્ ઇદમ્ અભ્યુદૈતિ પ્રયાતિ ચાન્તે લયમ્ એવ સર્વમ્
જગચ્છરણ્યૌ જગદાત્મકૌ તુ ગૌરીહરૌ મે શરણં ભવેતામ્

યૌ દેવવૃન્દેષુ મહોત્સવે તુ પાદૌ ગૃહાણેશ ગિરીશપુત્ર્યાઃ
પ્રોક્તં ધૃતૌ પ્રીતિવશાચ્ છિવેન તૌ મે શરણ્યૌ શરણં ભવેતામ્

કિમ્ અભીષ્ટં પ્રદાસ્યામિ યુષ્મભ્યં તદ્ વદન્તુ મે
કૃતકૃત્યાઃ સ્થ ભદ્રં વો દેવાનામ્ અપિ દુષ્કરમ્ ॥

ઇલો રાજા તવાજ્ઞાત્વા વનં પ્રાવિશદ્ અમ્બિકે
તત્ ક્ષમસ્વ સુરેશાનિ પુંસ્ત્વં દાતું ત્વમ્ અર્હસિ ॥

તથેત્ય્ ઉવાચ તાન્ સર્વાન્ ભવસ્ય તુ મતે સ્થિતા
તતઃ સ ભગવાન્ આહ દેવીવાક્યરતઃ સદા ॥

અત્રાભિષેકમાત્રેણ પુંસ્ત્વં પ્રાપ્નોત્વ્ અયં નૃપઃ ॥

સ્નાતાયા બુધભાર્યાયાઃ શરીરાદ્ વારિ સુસ્રુવે
નૃત્યં ગીતં ચ લાવણ્યં યક્ષિણ્યા યદ્ ઉપાર્જિતમ્ ॥

તત્ સર્વં વારિધારાભિર્ ગઙ્ગામ્ભસિ સમાવિશત્
નૃત્યા ગીતા ચ સૌભાગ્યા ઇમા નદ્યો બભૂવિરે ॥

તાશ્ ચાપિ સંગતા ગઙ્ગાં તે પુણ્યાઃ સંગમાસ્ ત્રયઃ
તેષુ સ્નાનં ચ દાનં ચ સુરરાજ્યફલપ્રદમ્ ॥

ઇલા પુંસ્ત્વમ્ અવાપ્યાથ ગૌરીશંભોઃ પ્રસાદતઃ
મહાભ્યુદયસિદ્ધ્યર્થં વાજિમેધમ્ અથાકરોત્ ॥

પુરોધસં વસિષ્ઠં ચ ભાર્યાં પુત્રાંસ્ તથૈવ ચ
અમાત્યાંશ્ ચ બલં કોશમ્ આનીય સ નૃપોત્તમઃ ॥

ચતુરઙ્ગં બલં રાજ્યં દણ્ડકે ઽસ્થાપયત્ તદા
ઇલસ્ય નામ્ના વિખ્યાતં તત્ર તત્ પુરમ્ ઉચ્યતે ॥

પૂર્વજાતાન્ અથો પુત્રાન્ સૂર્યવંશક્રમાગતે
રાજ્યે ઽભિષિચ્ય પશ્ચાત્ તમ્ ઐલં સ્નેહાદ્ અસિઞ્ચયત્ ॥

સોમવંશકરઃ શ્રીમાન્ અયં રાજા ભવેદ્ ઇતિ
સર્વેભ્યો મતિમાનેભ્યો જ્યેષ્ઠઃ શ્રેષ્ઠો ઽભવન્ મુને ॥

યત્ર ચ ક્રતવો વૃત્તા ઇલસ્ય નૃપતેઃ શુભાઃ
યત્ર પુંસ્ત્વમ્ અવાપ્યાથ યત્ર પુત્રાઃ સમાગતાઃ ॥

યક્ષિણીદત્તનૃત્યાદિ ગીતસૌભાગ્યમઙ્ગલાઃ
નદ્યો ભૂત્વા યત્ર ગઙ્ગાં સંગતાસ્ તાનિ નારદ ॥

તીર્થાનિ શુભદાન્ય્ આસન્ સહસ્રાણ્ય્ અથ ષોડશ
ઉભયોસ્ તીરયોસ્ તાત તત્ર શંભુર્ ઇલેશ્વરઃ
તેષુ સ્નાનં ચ દાનં ચ સર્વક્રતુફલપ્રદમ્ ॥