બ્રહ્મ પુરાણ · અધ્યાય 105

સોમતીર્થમ્ ઇતિ ખ્યાતં પિતૄણાં પ્રીતિવર્ધનમ્
તત્ર વૃત્તં મહાપુણ્યં શૃણુ યત્નેન નારદ ॥

સોમો રાજામૃતમયો ગન્ધર્વાણાં પુરાભવત્
ન દેવાનાં તદા દેવા મામ્ અભ્યેત્યેદમ્ અબ્રુવન્ ॥

ગન્ધર્વૈર્ આહૃતઃ સોમો દેવાનાં પ્રાણદઃ પુરા
તમ્ અધ્યાયન્ સુરગણા ઋષયસ્ ત્વ્ અતિદુઃખિતાઃ
યથા સ્યાત્ સોમો હ્ય્ અસ્માકં તથા નીતિર્ વિધીયતામ્ ॥

તત્ર વાગ્ વિબુધાન્ આહ ગન્ધર્વાઃ સ્ત્રીષુ કામુકાઃ
તેભ્યો દત્ત્વાથ માં દેવાઃ સોમમ્ આહર્તુમ્ અર્હથ ॥

વાચં પ્રત્યૂચુર્ અમરાસ્ ત્વાં દાતું ન ક્ષમા વયમ્
વિના તેનાપિ ન સ્થાતું શક્યં નૈવ ત્વયા વિના ॥

પુનર્ વાગ્ અબ્રવીદ્ દેવાન્ પુનર્ એષ્યામ્ય્ અહં ત્વ્ ઇહ
અત્ર બુદ્ધિર્ વિધાતવ્યા ક્રિયતાં ક્રતુર્ ઉત્તમઃ ॥

ગૌતમ્યા દક્ષિણે તીરે ભવેદ્ દેવાગમો યદિ
મખં તુ વિષયં કૃત્વા આયાન્તુ સુરસત્તમાઃ ॥

ગન્ધર્વાઃ સ્ત્રીપ્રિયા નિત્યં પણધ્વં તં મયા સહ
તથેત્ય્ ઉક્ત્વા સુરગણાઃ સરસ્વત્યા વચઃસ્થિતાઃ ॥

દેવદૂતૈઃ પૃથગ્ દેવાન્ યક્ષાન્ ગન્ધર્વપન્નગાન્
આહ્વાનં ચક્રિરે તત્ર પુણ્યે દેવગિરૌ તદા ॥

તતો દેવગિરિર્ નામ પર્વતસ્યાભવન્ મુને
તત્રાગમન્ સુરગણા ગન્ધર્વા યક્ષકિંનરાઃ ॥

દેવાઃ સિદ્ધાશ્ ચ ઋષયસ્ તથાષ્ટૌ દેવયોનયઃ
ઋષિભિર્ ગૌતમીતીરે ક્રિયમાણે મહાધ્વરે ॥

તત્ર દેવૈઃ પરિવૃતઃ સહસ્રાક્ષો ઽભ્યભાષત ॥

ગન્ધર્વાન્ અથ સંપૂજ્ય સરસ્વત્યાઃ સમીપતઃ
સરસ્વત્યા પણધ્વં નો યુષ્માકમ્ અમૃતાત્મના ॥

તચ્ છક્રવચનાત્ તે વૈ ગન્ધર્વાઃ સ્ત્રીષુ કામુકાઃ
સોમં દત્ત્વા સુરેભ્યસ્ તુ જગૃહુસ્ તાં સરસ્વતીમ્ ॥

સોમો ઽભવચ્ ચામરાણાં ગન્ધર્વાણાં સરસ્વતી
અવસત્ તત્ર વાગીશા તથાપિ ચ સુરાન્તિકે ॥

આયાતિ ચ રહો નિત્યમ્ ઉપાંશુ ક્રિયતામ્ ઇતિ
અત એવ હિ સોમસ્ય ક્રયો ભવતિ નારદ ॥

ઉપાંશુના વર્તિતવ્યં સોમક્રયણ એવ હિ
તતો ઽભવદ્ દેવતાનાં સોમશ્ ચાપિ સરસ્વતી ॥

ગન્ધર્વાણાં નૈવ સોમો નૈવાસીચ્ ચ સરસ્વતી
તત્રાગમન્ સર્વ એવ સોમાર્થં ગૌતમીતટમ્ ॥

ગાવો દેવાઃ પર્વતા યક્ષરક્ષાઃ સિદ્ધાઃ સાધ્યા મુનયો ગુહ્યકાશ્
ગન્ધર્વાસ્ તે મરુતઃ પન્નગાશ્ સર્વૌષધ્યો માતરો લોકપાલાઃ

પઞ્ચવિંશતિનદ્યસ્ તુ ગઙ્ગાયાં સંગતા મુને
પૂર્ણાહુતિર્ યત્ર દત્તા પૂર્ણાખ્યાનં તદ્ ઉચ્યતે ॥

ગૌતમ્યાં સંગતા યાસ્ તુ સર્વાશ્ ચાપિ યથોદિતાઃ
તન્નામધેયતીર્થાનિ સંક્ષેપાચ્ છૃણુ નારદ ॥

સોમતીર્થં ચ ગાન્ધર્વં દેવતીર્થમ્ અતઃ પરમ્
પૂર્ણાતીર્થં તતઃ શાલં શ્રીપર્ણાસંગમં તથા ॥

સ્વાગતાસંગમં પુણ્યં કુસુમાયાશ્ ચ સંગમમ્
પુષ્ટિસંગમમ્ આખ્યાતં કર્ણિકાસંગમં શુભમ્ ॥

વૈણવીસંગમશ્ ચૈવ કૃશરાસંગમસ્ તથા
વાસવીસંગમશ્ ચૈવ શિવશર્યા તથા શિખી ॥

કુસુમ્ભિકા ઉપારથ્યા શાન્તિજા દેવજા તદા
અજો વૃદ્ધઃ સુરો ભદ્રો ગૌતમ્યા સહ સંગતાઃ ॥

એતે ચાન્યે ચ બહવો નદીનદસહાયગાઃ
પૃથિવ્યાં યાનિ તીર્થાનિ હ્ય્ અગમન્ દેવપર્વતે ॥

સોમાર્થં વૈ તથા ચાન્યે ઽપ્ય્ આગમન્ મખમણ્ડપમ્
તાનિ તીર્થાનિ ગઙ્ગાયાં સંગતાનિ યથાક્રમમ્ ॥

નદીરૂપેણ કાન્ય્ એવ નદરૂપેણ કાનિચિત્
સરોરૂપેણ કાન્ય્ અત્ર સ્તવરૂપેણ કાનિચિત્ ॥

તાન્ય્ એવ સર્વતીર્થાનિ વિખ્યાતાનિ પૃથક્ પૃથક્
તેષુ સ્નાનં જપો હોમઃ પિતૃતર્પણમ્ એવ ચ ॥

સર્વકામપ્રદં પુંસાં ભુક્તિદં મુક્તિભાજનમ્
એતેષાં પઠનં ચાપિ સ્મરણં વા કરોતિ યઃ
સર્વપાપવિનિર્મુક્તો યાતિ વિષ્ણુપુરં જનઃ ॥