બીજગણિત · શ્લોક 85-104

કા કૃતિસ્ નવભિસ્ ક્ષુણ્ણા દ્વિપઞ્ચાશત્-યુતા કૃતિસ્।
કસ્ વા ચતુર્-ગુણસ્ વર્ગસ્ ત્રયસ્ત્રિંશત્-યુતા કૃતિસ્॥[અનુષ્ટુભ્]

ત્રયોદશ-ગુણસ્ વર્ગસ્ કસ્ ત્રયોદશ-વર્જિતસ્।
ત્રયોદશ-યુતસ્ વા સ્યાત્ વર્ગસ્ એવ નિગદ્યતામ્॥[અનુષ્ટુભ્]

ઋણ-ગૈસ્ પઞ્ચભિસ્ ક્ષુણ્ણસ્ કસ્ વર્ગસ્ સ-એકવિંશતિસ્।
વર્ગસ્ સ્યાત્ વદ ચેદ્ વેત્સિ ક્ષય-ગ-પ્રકૃતૌ વિધિમ્॥[અનુષ્ટુભ્]

ઉક્તમ્ બીજ-ઉપયોગી ઇદમ્ સંક્ષિપ્તમ્ ગણિતમ્ કિલ।
અતસ્ બીજમ્ પ્રવક્ષ્યામિ ગણક-આનન્દ-કારકમ્॥[અનુષ્ટુભ્]

યાવત્તાવત્ કલ્પ્યમ્ અવ્યક્ત-રાશેસ્ માનમ્ તસ્મિન્ કુર્વતા ઉદ્દિષ્ટમ્ એવ।
તુલ્યૌ પક્ષૌ સાધનીયૌ પ્રયત્નાત્ ત્યક્ત્વા ક્ષિપ્ત્વા વા અપિ સંગુણ્ય ભક્ત્વા॥[શાલિની]
એક-અવ્યક્તમ્ શોધયેત્ અન્ય-પક્ષાત્ રૂપાણિ અન્યસ્ય ઇતરસ્માત્ ચ પક્ષાત્।
શેષ-અવ્યક્તે ન ઉદ્ધરેત્ રૂપ-શેષમ્ વ્યક્તમ્ માનમ્ જાયતે વ્યક્ત-રાશેસ્॥[શાલિની]
અવ્યક્તાનામ્ દ્વિ-આદિકાનામ્ અપિ ઇહ યાવત્તાવત્ દ્વિ-આદિ-નિઘ્નમ્ હૃતમ્ વા।
યુક્ત-ઊનમ્ વા કલ્પયેત્ આત્મ-બુદ્ધ્યા માનમ્ ક્વ અપિ વ્યક્તમ્ એવમ્ વિદિત્વા॥[શાલિની]

એકસ્ય રૂપ-ત્રિશતી ષટ્ અશ્વાસ્ અશ્વાસ્ દશ અન્યસ્ય તુ તુલ્ય-મૌલ્યાસ્।
ઋણમ્ તથા રૂપ-શતમ્ ચ યસ્ય તૌ તુલ્ય-વિત્તૌ ચ કિમ્ અશ્વ-મૌલ્યમ્॥[ઉપજાતિ]

યત્ આદ્ય-વિત્તસ્ય દલમ્ દ્વિ-યુક્તમ્ તદ્-તુલ્ય-વિત્તસ્ યદિ વા દ્વિતીયસ્।
આદ્યસ્ ધનેન ત્રિ-ગુણસ્ અન્યતસ્ વા પૃથક્ પૃથક્ મે વદ વાજિ-મૌલ્યમ્॥[ઉપજાતિ]

માણિક્ય-અમલ-નીલ-મૌક્તિક-મિતિસ્ પઞ્ચ અષ્ટ સપ્ત ક્રમાત્ એકસ્ય અન્યતરસ્ય સપ્ત નવ ષટ્ તદ્-રત્ન-સંખ્યા સખે।
રૂપાણામ્ નવતિસ્ દ્વિ-ષષ્ટિસ્ અનયોસ્ તૌ તુલ્ય-વિત્તૌ તથા બીજ-જ્ઞ પ્રતિ-રત્ન-જાનિ સુ-મતે મૌલ્યાનિ શીઘ્રમ્ વદ॥[શાર્દૂલવિક્રીડિત]

એકસ્ બ્રવીતિ મમ દેહિ અતમ્ ધનેન ત્વત્તસ્ ભવામિ હિ સખે દ્વિ-ગુણસ્ તતસ્ અન્યસ્।
બ્રૂતે દશ અર્પયસિ ચેદ્ મમ ષષ્-ગુણસ્ અહમ્ ત્વત્તસ્ તયોસ્ વદ ધને મમ કિમ્-પ્રમાણે॥[સિંહોદ્ધતા]

માણિક્ય-અષ્ટકમ્ ઇન્દ્રનીલ-દશકમ્ મુક્તાફલાનામ્ શતમ્ યત્ તે કર્ણ-વિભૂષણે સમ-ધનમ્ ક્રીતમ્ ત્વદ્-અર્થે મયા।
તદ્-રત્ન-ત્રય-મૌલ્ય-સંયુતિ-મિતિસ્ ત્રિ-ઊનમ્ શત-અર્ધમ્ પ્રિયે મૌલ્યમ્ બ્રૂહિ પૃથક્ યદિ ઇહ ગણિતે કલ્પા અસિ કલ્યાણિનિ॥[શાર્દૂલવિક્રીડિત]

પઞ્ચ-અંશસ્ અલિ-કુલાત્ કદમ્બમ્ અગમત્ ત્રિ-અંશસ્ શિલીન્ધ્રમ્ તયોસ્ વિશ્લેષસ્ ત્રિ-ગુણસ્ મૃગ-અક્ષિ કુટજમ્ દોલાયમાનસ્ અપરસ્।
કાન્તે કેતક-માલતી-પરિમલ-પ્રાપ્ત-એક-કાલ-પ્રિયાત્ દૂત-આહૂતસ્ ઇતસ્ તતસ્ ભ્રમતિ ખે ભૃઙ્ગસ્ અલિ-સંખ્યામ્ વદ॥[શાર્દૂલવિક્રીડિત]

પઞ્ચક-શત-દત્ત-ધનાત્ ફલસ્ય વર્ગમ્ વિશોધ્ય પરિશિષ્ટમ્।
દત્તમ્ દશક-શતેન તુલ્યસ્ કાલસ્ ફલમ્ ચ તયોસ્॥[આર્યા]

એક-શત-દત્ત-ધનાત્ ફલસ્ય વર્ગમ્ વિશોધ્ય પરિશિષ્ટમ્।
પઞ્ચક-શતેન દત્તમ્ તુલ્યસ્ કાલસ્ ફલમ્ ચ તયોસ્॥[આર્યા]

માણિક્ય-અષ્ટકમ્ ઇન્દ્રનીલ-દશકમ્ મુક્તાફલાનામ્ શતમ્ સત્-વજ્રાણિ ચ પઞ્ચ રત્ન-વણિજામ્ યેષામ્ ચતુર્ણામ્ ધનમ્।
સઙ્ગ-સ્નેહ-વશેન તે નિજ-ધનાત્ દત્ત્વા એકમ્ એકમ્ મિથસ્ જાતાસ્ તુલ્ય-ધનાસ્ પૃથક્ વદ સખે તદ્-રત્ન-મૌલ્યાનિ મે॥[શાર્દૂલવિક્રીડિત]

પઞ્ચક-શતેન દત્તમ્ મૂલમ્ સ-કલાન્તરમ્ ગતે વર્ષે।
દ્વિ-ગુણમ્ ષોડશ-હીનમ્ લબ્ધમ્ કિમ્ મૂલમ્ આચક્ષ્વ॥[આર્યા]

યત્ પઞ્ચક-દ્વિક-ચતુષ્ક-શતેન દત્તમ્ ખણ્ડૈસ્ ત્રિભિસ્ નવતિ-યુજ્ ત્રિશતી ધનમ્ તત્।
માસેષુ સપ્ત-દશ-પઞ્ચસુ તુલ્યમ્ આપ્તમ્ ખણ્ડ-ત્રયે અપિ સ-ફલમ્ વદ ખણ્ડ-સંખ્યામ્॥ [વસન્તતિલકા]

પુર-પ્રવેશે દશ-દસ્ દ્વિ-સંગુણમ્ વિધાય શેષમ્ દશ-ભુક્ ચ નિર્ગમે।
દદૌ દશ એવમ્ નગર-ત્રયે અભવત્ ત્રિ-નિઘ્નમ્ આદ્યમ્ વદ તત્ કિયત્ ધનમ્॥

સ=અર્ધમ્ તન્દુલ-માનક-ત્રયમ્ અહો દ્રમ્મેણ માન-અષ્ટકમ્ મુદ્ગાનામ્ ચ યદિ ત્રયોદશ-મિતાસ્ એતાસ્ વણિક્ કાકિણીસ્।
આદાય અર્પય તન્દુલ-અંશ-યુગલમ્ મુદ્ગ-એક-ભાગ-અન્વિતમ્ ક્ષિપ્રમ્ ક્ષિપ્ર-ભુજસ્ વ્રજેમ હિ યુતસ્ સ-અર્થસ્ અગ્રતસ્ યાસ્યતિ॥

સ્વ-અર્ધ-પઞ્ચ-અંશ-નવમૈસ્ યુક્તાસ્ કે સ્યુસ્ સમાસ્ ત્રયસ્।
અન્ય-અંશ-દ્વય-હીનાસ્ યે ષષ્ટિ-શેષાસ્ ચ તાન્ વદ॥

ત્રયોદશ તથા પઞ્ચ કરણ્યૌ ભુજયોસ્ મિતી।
ભૂસ્ અજ્ઞાતા અત્ર ચત્વારસ્ ફલમ્ ભૂમિમ્ વદ આશુ મે॥