બીજગણિત · શ્લોક 62-84

યદ્-ગુણા અક્ષય-ગ-ષષ્ટિસ્ અન્વિતા વર્જિતા ચ યદિ વા ત્રિભિસ્ તતસ્।
સ્યાત્ ત્રયોદશ-હૃતા નિર્-અગ્રકા તમ્ ગુણમ્ ગણક મે પૃથક્ વદ॥[રથોદ્ધતા]

અષ્ટાદશ ગુણાસ્ કેન દશ-આઢ્યાસ્ વા દશ-ઊનિતાસ્॥[અનુષ્ટુભ્-ચ્દ્; અબ્=58ચ્દ્]
શુદ્ધમ્ ભાગમ્ પ્રયચ્છન્તિ ક્ષય-ગ-એકાદશ-ઉદ્ધૃતાસ્।

યેન સંગુણિતાસ્ પઞ્ચ ત્રયોવિંશતિ-સંયુતાસ્॥[અનુષ્ટુભ્]
વર્જિતાસ્ વા ત્રિભિસ્ ભક્તાસ્ નિર્-અગ્રકાસ્ સ્યુસ્ સસ્ કસ્ ગુણસ્॥[અનુષ્ટુભ્-અબ્; ચ્દ્=73અબ્]

યેન પઞ્ચ ગુણિતાસ્ ખ-સંયુતાસ્ પઞ્ચષષ્ટિ-સહિતાસ્ ચ તે અથ વા।
સ્યુસ્ ત્રયોદશ હૃતા નિર્-અગ્રકાસ્ તમ્ ગુણમ્ ગણક કીર્તય આશુ મે॥[રથોદ્ધતા]

ક્ષેપમ્ વિશુદ્ધિમ્ પરિકલ્પ્ય રૂપમ્ પૃથક્ તયોસ્ યે ગુણ-કાર-લબ્ધી॥[ઉપજાતિ-ચ્દ્; અબ્=59]
અભીપ્સિત-ક્ષેપ-વિશુદ્ધિ-નિઘ્ને સ્વ-હાર-તષ્ટે ભવતસ્ તયોસ્ તે।

કઅલ્પ્યા અથ શુદ્ધિસ્ વિકલા-અવશેષમ્ ષષ્ટિસ્ ચ ભાજ્યસ્ કુ-દિનાનિ હારસ્॥[ઉપજાતિ]
તદ્-જમ્ ફલમ્ સ્યુસ્ વિકલાસ્ ગુણસ્ તુ લિપ્તા-અગ્રમ્ અસ્માત્ ચ કલા-લવ-અગ્રમ્।
એવમ્ તદ્-ઊર્ધ્વમ્ ચ તથા અધિમાસ-અવમ-અગ્રકાભ્યસ્ દિવસાસ્ રવિ-ઇન્દ્વોસ્॥[ઉપજાતિ]

એકસ્ હરસ્ ચેદ્ ગુણકૌ વિભિન્નૌ તદા ગુણ-ઐક્યમ્ પરિકલ્પ્ય ભાજ્યમ્।
અગ્ર-ઐક્યમ્ અગ્રમ્ કૃતસ્ ઉક્ત-વત્ યસ્ સંશ્લિષ્ટ-સંજ્ઞસ્ સ્ફુટ-કુટ્ટકસ્ અસૌ॥[ઉપજાતિ]

કસ્ પઞ્ચ-નિઘ્નસ્ વિહૃતસ્ ત્રિષષ્ટ્યા સપ્ત અવશેષસ્ અથ સસ્ એવ રાશિસ્।
દશ-આહતસ્ સ્યાત્ વિહૃતસ્ ત્રિષષ્ટ્યા ચતુર્દશ અગ્રસ્ વદ રાશિમ્ એનમ્॥[ઉપજાતિ]

ઇષ્ટમ્ હ્રસ્વમ્ તસ્ય વર્ગસ્ પ્રકૃત્યા ક્ષુણ્ણસ્ યુક્તસ્ વર્જિતસ્ વા સસ્ યેન।
મૂલમ્ દદ્યાત્ ક્ષેપકમ્ તમ્ ધન-ઋણમ્ મૂલમ્ તદ્ ચ જ્યેષ્ઠ-મૂલમ્ વદન્તિ॥[શાલિની]

હ્રસ્વ-જ્યેષ્ઠ-ક્ષેપકાન્ ન્યસ્ય તેષામ્ તાન્ અન્યાન્ વા અધસ્ નિવેશ્ય ક્રમેણ।
સાધ્યાનિ એભ્યસ્ ભાવનાભિસ્ બહૂનિ મૂલાનિ એષામ્ ભાવના પ્રોચ્યતે અતસ્॥[શાલિની]
વજ્ર-અભ્યાસૌ જ્યેષ્ઠ-લઘ્વોસ્ તદ્-ઐક્યમ્ હ્રસ્વમ્ લઘ્વોસ્ આહતિસ્ ચ પ્રકૃત્યા।
ક્ષુણ્ણા જ્યેષ્ઠ-અભ્યાસ-યુજ્ જ્યેષ્ઠ-મૂલમ્ તત્ર અભ્યાસસ્ ક્ષેપયોસ્ ક્ષેપકસ્ સ્યાત્॥[શાલિની]
હ્રસ્વમ્ વજ્ર-અભ્યાસયોસ્ અન્તરમ્ વા લઘ્વોસ્ ઘાતસ્ યસ્ પ્રકૃત્યા વિનિઘ્નસ્। ભ્ 71ક્। ઘાતસ્ યસ્ ચ જ્યેષ્ઠયોસ્ તદ્-વિયોગસ્ જ્યેષ્ઠમ્ ક્ષેપસ્ અત્ર અપિ ચ ક્ષેપ-ઘાતસ્॥[શાલિની]

ઇષ્ટ-વર્ગ-હતસ્ ક્ષેપસ્ ક્ષેપસ્ સ્યાત્ ઇષ્ટ-ભાજિતે।
મૂલે તે સ્તસ્ અથ વા ક્ષેપસ્ ક્ષુણ્ણસ્ ક્ષુણ્ણે તદા પદે॥[અનુષ્ટુભ્]

ઇષ્ટ-વર્ગ-પ્રકૃત્યોસ્ યદ્ વિવરમ્ તેન વા ભજેત્।[અનુષ્ટુભ્-ચ્દ્; અબ્=64ચ્દ્]
દ્વિ-ઘ્નમ્ ઇષ્ટમ્ કનિષ્ઠમ્ તદ્ પદમ્ સ્યાત્ એક-સંયુતૌ।
તતસ્ જ્યેષ્ઠમ્ ઇહ આનન્ત્યમ્ ભાવનાતસ્ તથા ઇષ્ટતસ્॥[અનુષ્ટુભ્]

કસ્ વર્ગસ્ અષ્ટ-હતસ્ સ-એકસ્ કૃતિસ્ સ્યાત્ ગણક ઉચ્યતામ્।
એકાદશ-ગુણસ્ કસ્ વા વર્ગસ્ સ-એકસ્ કૃતિસ્ સખે॥[અનુષ્ટુભ્]

હ્રસ્વ-જ્યેષ્ઠ-પદ-ક્ષેપાન્ ભાજ્ય-પ્રક્ષેપ-ભાજકાન્।
કૃત્વા કલ્પ્યસ્ ગુણસ્ તત્ર તથા પ્રકૃતિતસ્ ચ્યુતે॥[અનુષ્ટુભ્]
ગુણ-વર્ગે પ્રકૃતિ-ઊને અથ વા અલ્પમ્ શેષકમ્ યથા।
તત્ તુ ક્ષેપ-હૃતમ્ ક્ષેપસ્ વ્યસ્તસ્ પ્રકૃતિતસ્ ચ્યુતે॥[અનુષ્ટુભ્]
ગુણ-લબ્ધિસ્ પદમ્ હ્રસ્વમ્ તતસ્ જ્યેષ્ઠમ્ અતસ્ અસકૃત્।
ત્યક્ત્વા પૂર્વ-પદ-ક્ષેપાન્ ચક્ર-વાલમ્ ઇદમ્ જગુસ્॥[અનુષ્ટુભ્]
ચતુર્-દ્વિ-એક-યુતૌ એવમ્ અભિન્ને ભવતસ્ પદે।
ચતુર્-દ્વિ-ક્ષેપ-મૂલાભ્યામ્ રૂપ-ક્ષેપ-અર્થ-ભાવના॥[અનુષ્ટુભ્]

કા સપ્તષષ્ટિ-ગુણિતા કૃતિસ્ એક-યુતા કા ચ એકષષ્ટિ-નિહતા ચ સખે સ-રૂપા।
સ્યાત્ મૂલ-દા યદિ કૃતિ-પ્રકૃતિસ્ નિતાન્તમ્ ત્વદ્-ચેતસિ પ્રવદ તાત તતા-લતા-વત્॥[વસન્તતિલકા]

અખિલે કૃતિ-મૂલાભ્યામ્ દ્વિધા રૂપમ્ વિભાજિતમ્॥[અનુષ્ટુભ્]
દ્વિધા હ્રસ્વ-પદમ્ જ્યેષ્ઠમ્ તતસ્ રૂપ-વિશોધને।
પૂર્વવત્ વા પ્રસાધ્યેતે પદે રૂપ-વિશોધને॥[અનુષ્ટુભ્]

ત્રયોદશ-ગુણસ્ વર્ગસ્ નિર્-એકસ્ કસ્ કૃતિસ્ ભવેત્।
કસ્ વા અષ્ટ-ગુણિતસ્ વર્ગસ્ નિર્-એકસ્ મૂલ-દસ્ વદ॥[અનુષ્ટુભ્]

કસ્ વર્ગસ્ ષષ્-ગુણસ્ ત્રિ-આઢ્યસ્ દ્વાદશ-આઢ્યસ્ અથ વા કૃતિસ્।
યુતસ્ વા પઞ્ચસપ્તત્યા ત્રિશત્યા વા કૃતિસ્ ભવેત્॥[અનુષ્ટુભ્]

સ્વ-બુદ્ધ્યા એવ પદે જ્ઞેયે બહુ-ક્ષેપ-વિશોધને।
તયોસ્ ભાવનયા આનન્ત્યમ્ રૂપ-ક્ષેપ-પદ-ઉત્થયા॥[અનુષ્ટુભ્]

ઇષ્ટ-ભક્તસ્ દ્વિધા ક્ષેપસ્ ઇષ્ટ-ઊન-આઢ્યસ્ દલી-કૃતસ્।
ગુણ-મૂલ-હૃતસ્ ચ આદ્યસ્ હ્રસ્વ-જ્યેષ્ઠે ક્રમાત્ પદે॥[અનુષ્ટુભ્]