બીજગણિત · શ્લોક 105-124

દશ-પઞ્ચ-કરણી-અન્તરમ્ એકસ્ બાહુસ્ પરસ્ ચ ષટ્ કરણી।
ભૂસ્ અષ્ટાદશ કરણી રૂપ-ઊના લમ્બમ્ આચક્ષ્વ॥

અસમાન-સમ-છેદાન્ રાશીન્ તાન્ ચતુરસ્ વદ।
યદ્-ઐક્યમ્ યદ્-ઘન-ઐક્યમ્ વા યેષામ્ વર્ગ્-ઐક્ય-સંમિતમ્॥ [આપટે: -ધન- < -ઘન-]

ત્રિ-અસ્ર-ક્ષેત્રસ્ય યસ્ય સ્યાત્ ફલમ્ કર્ણેન સંમિતમ્।
દોસ્-કોટિ-શ્રુતિ-ઘાતેન સમમ્ યસ્ય ચ તદ્-વત્॥

યુતૌ વર્ગસ્ અન્તરે વર્ગસ્ યયોસ્ ઘાતે ઘનસ્ ભવેત્।
તૌ રાશી શીઘ્રમ્ આચક્ષ્વ દક્ષસ્ અસિ ગણિતે યદિ॥

ઘન-ઐક્યમ્ જાયતે વર્ગસ્ વર્ગ-ઐક્યમ્ ચ યયોસ્ ઘનસ્।
તૌ ચેદ્ વેત્સિ તદા અહમ્ ત્વામ્ મન્યે બીજ-વિદામ્ વરમ્॥

યત્ર ત્રિ-અસ્રે ક્ષેત્રે ધાત્રી મનુ-સંમિતા સખે બાહૂ।
એકસ્ પઞ્ચદશ અન્યસ્ ત્રયોદશ વદ અવલમ્બકમ્ તત્ર॥

યદિ સમ-ભુવિ વેણુસ્ દ્વિ-ત્રિ-પાણિ-પ્રમાણસ્ ગણક પવન-વેગાત્ એક-દેશે સુ-ભગ્નસ્।
ભુવિ નૃપ-મિત-હસ્તેષુ અઙ્ગ લગ્નમ્ તદ્-અગ્રમ્ કથય કતિષુ મૂલાત્ એષસ્ ભગ્નસ્ કરેષુ॥

ચક્ર-ક્રૌઞ્ચ-આકુલિત-સલિલે ક્વ અપિ દૃષ્ટમ્ તડાગે તોયાત્ ઊર્ધ્વમ્ કમલ-કલિકા-અગ્રમ્ વિતસ્તિ-પ્રમાણમ્।
મન્દમ્ મન્દમ્ ચલિતમ્ અનિલેન આહતમ્ હસ્ત-યુગ્મે તસ્મિન્ મગ્નમ્ ગણક કથય ક્ષિપ્રમ્ અમ્બુ-પ્રમાણમ્॥

વૃક્ષાત્ હસ્ત-શત-ઉચ્છ્રયાત્ શત-યુગે વાપીમ્ કપિસ્ કસ્ અપિ અગાત્ ઉત્તીર્ય અથ પરસ્ દ્રુતમ્ શ્રુતિ-પથાત્ પ્રોડ્ડીય કિંચિત્ દ્રુમાત્। [આપટે: કિંચિ < કિંચિત્]
જાતા એવમ્ સમતા તયોસ્ યદિ ગતૌ ઉડ્ડીય-માનમ્ કિયત્ વિદ્વન્ ચેદ્ સુ-પરિશ્રમસ્ અસ્તિ ગણિતે ક્ષિપ્રમ્ તત્ આચક્ષ્વ મે॥

પઞ્ચદશ-દશ-કર-ઉચ્છ્રાય-વેણ્વોસ્ અજ્ઞાત-મધ્ય-ભૂમિકયોસ્।
ઇતરેતર-મૂલ-અગ્ર-ગ-સૂત્ર-યુતેસ્ લમ્બ-માનમ્ આચક્ષ્વ॥

અવ્યક્ત-વર્ગ-આદિ યદા અવશેષમ્ પક્ષૌ તદા ઇષ્ટેન નિહત્ય કિંચિત્।
ક્ષેપ્યમ્ તયોસ્ યેન પદ-પ્રદસ્ સ્યાત્ અવ્યક્ત-પક્ષસ્ય પદેન ભૂયસ્॥
વ્યક્તસ્ય પક્ષસ્ય સમ-ક્રિયા એવમ્ અવ્યક્ત-માનમ્ ખલુ લભ્યતે તત્।
ન નિર્વહસ્ ચેદ્ ઘન-વર્ગ-વર્ગેષુ એવમ્ તદા જ્ઞેયમ્ ઇદમ્ સ્વ-બુદ્ધ્યા॥
અવ્યક્ત-મૂલ-ઋણ-ગ-રૂપતસ્ અલ્પમ્ વ્યક્તસ્ય પક્ષસ્ય પદમ્ યદિ સ્યાત્।
ઋણમ્ ધનમ્ તત્ ચ વિધાય સાધ્યમ્ અવ્યક્ત-માનમ્ દ્વિ-વિધમ્ ક્વચિત્ તત્॥

ચતુર્-આહત-વર્ગ-સમૈસ્ રૂપૈસ્ પક્ષ-દ્વયમ્ ગુણયેત્।
પૂર્વ-અવ્યક્તસ્ય કૃતેસ્ સમ-રૂપાણિ ક્ષિપેત્ તયોસ્ એવ॥

અલિ-કુલ-દલ-મૂલમ્ માલતીમ્ યાતમ્ અષ્ટૌ નિખિલ-નવમ-ભાગાસ્ ચાલિની ભૃઙ્ગમ્ એકમ્।
નિશિ પરિમલ-લુબ્ધમ્ પદ્મ-મધ્યે નિરુદ્ધમ્ પ્રતિરણતિ રણન્તમ્ બ્રૂહિ કાન્તે અલિ-સંખ્યામ્॥

પાર્થસ્ કર્ણ-વધાય માર્ગણ-ગણમ્ ક્રુદ્ધસ્ રણે સંદધે તસ્ય અર્ધેન નિવાર્ય તદ્-શર-ગણમ્ મૂલૈસ્ ચતુર્ભિસ્ હયાન્।
શલ્યમ્ ષડ્ભિસ્ અથ ઇષુભિસ્ ત્રિભિસ્ અપિ છત્રમ્ ધ્વજમ્ કાર્મુકમ્ ચિચ્છેદ અસ્ય શિરસ્ શરેણ કતિ તે યાન્ અર્જુનસ્ સંદધે॥

વિ-એકસ્ય ગચ્છસ્ય દલમ્ કિલ આદિસ્ આદેસ્ દલમ્ તદ્-પ્રચયસ્ ફલમ્ ચ।
ચય-આદિ-ગચ્છ-અભિહતિસ્ સ્વ-સપ્ત-ભાગ-અધિકા બ્રૂહિ ચય-આદિ-ગચ્છાન્॥

કસ્ ખેન વિહૃતસ્ રાશિસ્ કોટ્યા યુક્તસ્ અથ વા ઊનિતસ્।
વર્ગિતસ્ સ્વ-પદેન આઢ્યસ્ ખ-ગુણસ્ નવતિસ્ ભવેત્॥

કસ્ સ્વ-અર્ધ-સહિતસ્ રાશિસ્ ખ-ગુણસ્ વર્ગિતસ્ યુતસ્।
સ્વ-પદાભ્યામ્ સ્વ-ભક્તસ્ ચ જાતસ્ પઞ્ચદશ ઉચ્યતામ્॥

રાશિસ્ દ્વાદશ-નિઘ્નસ્ રાશિ-ઘન-આઢ્યસ્ ચ કસ્ સમસ્ યસ્ય।
રાશિ-કૃતિસ્ ષષ્-ગુણિતા પઞ્ચત્રિંશત્-યુતા વિદ્વન્॥

કસ્ રાશિસ્ દ્વિશતી-ક્ષુણ્ણસ્ રાશિ-વર્ગ-યુતસ્ હતસ્।
દ્વાભ્યામ્ તેન ઊનિતસ્ રાશિ-વર્ગ-વર્ગસ્ અયુતમ્ 10000 ભવેત્।
રૂપ-ઊનમ્ વદ તમ્ રાશિમ્ વેત્સિ બીજ-ક્રિયામ્ યદિ॥

વન-અન્તરાલે પ્લવગ-અષ્ટ-ભાગસ્ સંવર્ગિતસ્ વલ્ગતિ જાત-રાગસ્।
બ્રૂત્-કાર-નાદ-પ્રતિનાદ-હૃષ્ટાસ્ દૃષ્ટાસ્ ગિરૌ દ્વાદશ તે કિયન્તસ્॥