બીજગણિત · શ્લોક 125-144

યૂથાત્ પઞ્ચ-અંશકસ્ ત્રિ-ઊનસ્ વર્ગિતસ્ ગહ્વરમ્ ગતસ્।
દૃષ્ટસ્ શાખા-મૃગસ્ શાખામ્ આરૂઢસ્ વદ તે કતિ।
કર્ણસ્ય ત્રિ-લવેન ઊના દ્વાદશ-અઙ્ગુલ-શઙ્કુ-ભા।
ચતુર્દશ-અઙ્ગુલા જાતા ગણક બ્રૂહિ તામ્ દ્રુતમ્॥

ચત્વારસ્ રાશયસ્ કે તે મૂલ-દાસ્ યે દ્વિ-સંયુતાસ્
દ્વયોસ્ દ્વયોસ્ યથા આસન્ન-ઘાતાસ્ ચ અષ્ટાદશ-અન્વિતાસ્।
મૂલ-દાસ્ સર્વ-મૂલ-ઐક્યાત્ એકાદશ-યુતાત્ પદમ્।
ત્રયોદશ સખે જાતમ્ બીજ-જ્ઞ વદ તાન્ મમ॥

રાશિ-ક્ષેપાત્ વધ-ક્ષેપસ્ યદ્-ગુણસ્ તત્ પદ-ઉત્તરમ્।
અવ્યક્ત-રાશયસ્ કલ્પ્યાસ્ વર્ગિતાસ્ ક્ષેપ-વર્જિતાસ્॥

ક્ષેત્રે તિથિ-નખૈસ્ તુલ્યે દોસ્-કોટી તત્ર કા શ્રુતિસ્।
ઉપપત્તિસ્ ચ રૂઢસ્ય ગણિતસ્ય અસ્ય કથ્યતામ્॥

દોસ્-કોટિ-અન્તર-વર્ગેણ દ્વિ-ઘ્નસ્ ઘાતસ્ સમન્વિતસ્।
વર્ગ-યોગ-સમસ્ સસ્ સ્યાત્ દ્વયોસ્ અવ્યક્તયોસ્ યથા॥

ભુજાત્ ત્રિ-ઊનાત્ પદમ્ વિ-એકમ્ કોટિ-કર્ણ-અન્તરમ્ સખે।
યત્ર તત્ર વદ ક્ષેત્રે દોસ્-કોટિ-શ્રવણાન્ મમ॥

વર્ગ-યોગસ્ય યદ્-રાશ્યોસ્ યુતિ-વર્ગસ્ય ચ અન્તરમ્।
દ્વિ-ઘ્ન-ઘાત-સમાનમ્ સ્યાત્ દ્વયોસ્ અવ્યક્તયોસ્ યથા।
ચતુર્-ગુણસ્ય ઘાતસ્ય યુતિ-વર્ગસ્ય ચ અન્તરમ્।
રાશિ-અન્તર-કૃતેસ્ તુલ્યમ્ દ્વયોસ્ અવ્યક્તયોસ્ યથા॥

ચત્વારિંશત્ યુતિસ્ યેષામ્ દોસ્-કોટિ-શ્રવસામ્ વદ।
ભુજ-કોટિ-વધસ્ યેષુ શતમ્ વિંશતિ-સંયુતમ્॥

યોગસ્ દોસ્-કોટિ-કર્ણાનામ્ ષટ્પઞ્ચાશત્ 56 વધસ્ તથા।
ષટ્શતી સપ્તભિસ્ ક્ષુણ્ણા 4200 યેષામ્ તાન્ મે પૃથક્ વદ॥

આદ્યમ્ વર્ણમ્ શોધયેત્ અન્ય-પક્ષાત્ અન્યાન્ રૂપાણિ અન્યતસ્ ચ આદ્ય-ભક્તે।
પક્ષે અન્યસ્મિન્ આદ્ય-વર્ણ-ઉન્મિતિસ્ સ્યાત્ વર્ણસ્ય એકસ્ય ઉન્મિતીનામ્ બહુત્વે॥
સમી-કૃત-છેદ-ગમે તુ તાભ્યસ્ તદ્-અન્ય-વર્ણ-ઉન્મિતયસ્ પ્રસાધ્યાસ્।
અન્ત્ય-ઉન્મિતૌ કુટ્ટક-વિધેસ્ ગુણ-આપ્તી તે ભાજ્ય-તદ્-ભાજક-વર્ન-માને॥
અન્યે અપિ ભાજ્યે યદિ સન્તિ વર્ણાસ્ તદ્-માનમ્ ઇષ્ટમ્ પરિકલ્પ્ય સાધ્યે।
વિલોમક-ઉત્તાપન-તસ્ અન્ય-વર્ણ-માનાનિ ભિન્નમ્ યદિ માનમ્ એવમ્।
ભૂયસ્ કાર્યસ્ કુટ્ટકે અત્ર અન્ત્ય-વર્ણમ્ તેન ઉત્થાપ્ય ઉત્થાપયેત્ વ્યસ્તમ્ આદ્યાત્॥

માણિક્ય-અમલ-નીલ-મૌક્તિક-મિતિસ્ પઞ્ચ અષ્ટ સપ્ત ક્રમાત્ એકસ્ય અન્યતરસ્ય સપ્ત નવ ષટ્ તદ્-રત્ન-સંખ્યા સખે।
રૂપાણામ્ નવતિસ્ દ્વિષષ્ટિસ્ અનયોસ્ તૌ તુલ્ય-વિત્તૌ તથા બીજ-જ્ઞ પ્રતિ-રત્ન-જાનિ સુમતે મૌલ્યાનિ શીઘ્રમ્ વદ॥ [શાર્દૂલવિક્રીડિત]

એકસ્ બ્રવીતિ મમ દેહિ શતમ્ ધનેન ત્વત્તસ્ ભવામિ હિ સખે દ્વિ-ગુણસ્ તતસ્ અન્યસ્।
બ્રૂતે દશ અર્પયસિ ચેદ્ મમ ષષ્-ગુણસ્ અહમ્ ત્વત્તસ્ તયોસ્ વદ ધને મમ કિમ્-પ્રમાણે॥

અશ્વાસ્ પઞ્ચ-ગુણ-અઙ્ગ-મઙ્ગલ-મિતાસ્ યેષામ્ ચતુર્ણામ્ ધનાનિ ઉષ્ટ્રાસ્ ચ દ્વિ-મુનિ-શ્રુતિ-ક્ષિતિ-મિતાસ્ અષ્ટ-દ્વિ-ભૂ-પાવકાસ્।
તેષામ્ અશ્વતરાસ્ વૃષાસ્ મુનિ-મહી-નેત્ર-ઇન્દુ-સંખ્યાસ્ ક્રમાત્ સર્વે તુલ્ય-ધનાસ્ ચ તે વદ સપદિ અશ્વ-આદિ-મૌલ્યાનિ મે॥

ત્રિભિસ્ પારાવતાસ્ પઞ્ચ પઞ્ચભિસ્ સપ્ત સારસાસ્।
સપ્તભિસ્ નવ હંસાસ્ ચ નવભિસ્ બર્હિણસ્ ત્રયસ્॥
દ્રમ્મૈસ્ અવાપ્યતે દ્રમ્મ-શતેન શતમ્ આનય।
એષામ્ પારાવત-આદીનામ્ વિનોદ-અર્થમ્ મહી-પતેસ્॥

ષષ્-ભક્તસ્ પઞ્ચ-અગ્રસ્ પઞ્ચ-વિભક્તસ્ ભવેત્ ચતુષ્ક-અગ્રસ્।
ચતુર્-ઉદ્ધૃતસ્ ત્રિક-અગ્રસ્ દ્વિ-અગ્રસ્ ત્રિ-સમુદ્ધૃતસ્ કસ્ સ્યાત્॥

સ્યુસ્ પઞ્ચ-સપ્ત-નવભિસ્ ક્ષુણ્ણેષુ હૃતેષુ કેષુ વિંશત્યા।
રૂપ-ઉત્તરાણિ શેષાણિ અવાપ્તયસ્ ચ અપિ શેષ-સમાસ્॥

એક-અગ્રસ્ દ્વિ-હૃતસ્ કસ્ સ્યાત્ દ્વિક-અગ્રસ્ ત્રિ-સમુદ્ધૃતસ્।
ત્રિક-અગ્રસ્ પઞ્ચભિસ્ ભક્તસ્ તદ્-વત્ એવ હિ લબ્ધયસ્॥

કૌ રાશી વદ પઞ્ચ-ષટ્ક-વિહૃતૌ એક-દ્વિક-અગ્રૌ યયોસ્ દ્વિ-અગ્રમ્ ત્રિ-ઉદ્ધૃતમ્ અન્તરમ્ નવ-હૃતા પઞ્ચ-અગ્રકા સ્યાત્ યુતિસ્।
ઘાતસ્ સપ્ત-હૃતસ્ ષષ્-અગ્રસ્ ઇતિ તૌ ષટ્ક-અષ્ટકાભ્યામ્ વિના વિદ્વન્ કુટ્ટક-વેદિ-કુઞ્જર-ઘટા-સંઘટ્ટ-સ્ંહસ્ અસિ ચેદ્॥

નવભિસ્ સપ્તભિસ્ ક્ષુણ્ણસ્ કસ્ રાશિસ્ ત્રિંશતા હૃતસ્।
યત્ અગ્ર-ઐક્યમ્ ફલ-ઐક્ય-આઢ્યમ્ ભવેત્ ષડ્વિંશતેસ્ મિતમ્॥

કસ્ ત્રિ-સપ્ત-નવ-ક્ષુણ્ણસ્ રાશિસ્ ત્રિંશત્-વિભાજિતસ્।
યત્ અગ્ર-ઐક્યમ્ અપિ ત્રિંશત્-હૃતમ્ એકાદશ-અગ્રકમ્॥