ભૃગુસંહિતા · અધ્યાય 3

ઇતિશ્રીવૈખાનસે ભગવચ્છાસ્ત્રે ભૃગુપ્રોક્તાયાં સંહિતાયાં પ્રકીર્ણાધિકારે દ્વિતીયો ઽધ્યાયઃ
અથ તૃતીયો ઽધ્યાયઃ
અથ તૃતીયો ઽધ્યાયઃ
વિમાનભેદાઃ
અથવિન્યાસરૂપાણિ પ્રવક્ષન્તેયથાક્રમમ્ ।
શ્રીવત્સંપ્રથમંપ્રોક્તં નન્દ્યાવર્તન્દ્વિતીયકમ્

તૃતીયંસ્વસ્તિકંવિન્દ્યાચ્ચતુર્થંભદ્રકંસ્મૃતમ્ ।
દણ્ડકંપઞ્ચમન્ત્વાહુર્ વેદિકંષષ્ઠમુચ્યતે

કુંભકંસપ્તમંવિન્દ્યા દષ્ટમંપદ્મકન્તથા ।
નવમંસ્યાદ્રથપદં દશમન્તુપ્રકીર્ણકમ્

એતેષામાકૃતિંવક્ષ્યે યથાવદનુપૂર્વશઃ ।
ન્યત્રદણ્ડકાત્સર્વં બહિર્વીધીસમન્વિતમ્

તસ્યચાસ્તગન્તૈશ્ચિહ્નૈશ્શ્રીવત્સાદ્યંવિધીયતે ।
એકપ્રાચીનવીધીક મુદીચીનાન્યવીથિકમ્

શ્રીવત્સમિતિવિજ્ઞેયં સર્વવિદ્યાસમંમતમ્ ।
મધ્યેકોણં ચતુર્દ્વારં પ્રાગીશાદિપ્રદક્ષિણમ્

તન્નિગન્તોજવીથીકં નન્દ્યાવર્તમિતિસ્મૃતમ્ ।
સ્વસ્તિકન્ત્વોજવીથ્યન્તં ભદ્રંમધ્યપ્રતોલિકમ્

એકપ્રાચીનકન્દણ્ડં ચતુરશ્રન્તુવેદિકમ્ ।
વૃત્તઙ્કુંભકમુદ્દિષ્ટં પદ્મકંસ્યાદ્દ્વિવેદિકમ્

બ્રહ્મકોશાષ્ટકદ્વારવીથીરથપદાકૃતિઃ ।
પ્રાગુદક્પ્રવણઞ્ચૈવ પ્રકીર્ણકમુદાહૃતમ્

દ્વિદ્વારંવાચતુદ્વાન્રં મનસ્તોયુક્તિતોભવેત્ ।
અયુક્તદ્વારદેવસ્ય ભજનંનાભિધીયતે

દણ્ડકસ્તેનમાનેન યોનિગ્રહણમુચ્યતે ।
શરીરમઙ્ગંપ્રત્યઙ્ગં જ્ઞાત્વાયોનિંપ્રકલ્પયેત્

ગ્રામંશરીરમઙ્ગંસ્સ્યાદ્ દેવદ્વિજપરિગ્રહમ્ ।
પ્રત્યઙ્ગમઙ્ગંસંવૃત્તં વિમાનભવનાદિકમ્

દણ્ડેનપૂર્વયોર્વાદં હસ્તેનાન્યત્રધીયતે ।
દણ્ડેવિસ્તારમાયામ મેકૈકઙ્ગુણયેત્ત્રિભિઃ

એકૈકંષષ્ટિભિહિન્ત્વા શિષ્ટંયોનિંસમાદિશેત્ ।
હસ્તેનદ્વયસંસર્ગે ત્રિગુણંવસુભિહન્રેત્

શેષંયોનિંવિજાનિયાદ્ધ્વજધૂમાદિકઙ્ક્રમાત્ ।
સર્વત્રકલ્પયેદ્યોનિં તયોર્વર્ગફલેનવા

યોનેર્મહાદિશાશ્રેષ્ઠા દિવિસપ્તત્રિગહિન્તા ।
પ્રવીણઞ્ચતુરશ્રંસ્યાચ્ ચેષાણામાયતંવિદુઃ

અષ્ટષટ્ચતુરંશાસ્સ્યુ રિતરેષાંયથાક્રમમ્ ।
એવમાયામયોગસ્તુ પ્રત્યઙ્ગસ્યૈવકલ્પયેત્

અઙ્ગેદ્વિગુણમાયામં પાદન્યૂનમધાધિકમ્ ।
અર્ધંનવાહયેન્ન્યૂન મધિકન્તુવિધીયતે

આત્માવાસ્તુશરીરસ્ય વિસ્તારાદધિકંવિદુઃ ।
પાદાયામશિખાવાપિ દ્વિગુણંવાવિશેષતઃ

સમંવાસર્વતઃકુર્યાચ્ ચરીરન્દણ્ડકાદૃતે ।
વર્ધયેદધિકાયામં દણ્ડષોડશકેનવા

દણ્ડે અષ્ટગુણઙ્કુર્યા દાયામંયુક્તિતો ઽથવા ।
અઙ્ગમાગમવિસ્તારો દણ્ડભેદો ઽપિયોજ્યતે

અન્યત્રદણ્ડનેછિન્દ્યાચ્ચરેષુતુવિશેષતઃ ।
પાતંવિસ્તારસૂત્રેષુ વિદુસ્સૂત્રદ્વયે ઽપિવા

કણ્ઠસૂત્રદ્વયેવાપિ પ્રત્યઙ્ગેનૈવ કારયેત્ ।
વિધિભેદન્તુકર્તવ્યં બ્રહ્મભાગેવિશેષતઃ

એવઙ્ક્રમેણ શાસ્ત્રજ્ઞશ્શરીરં સંપ્રકલ્પયેત્

વિષ્ણુસ્થાપનમ્
સહસ્રભૂસુરાદૂર્ધ્વે બ્રહ્માંશેવાયુદેશકે ।
પઞ્ચમૂર્તિવિધાનેન સ્થાપયિત્વા જનાર્ધનમ્

વૈખાનસૈ મહાભાગૈર્ વૈદિકાર્ચનતત્પરૈઃ ।
વેદાન્તવેદિભિર્વિપ્રૈરઞ્ચયેત્ પુરુષોત્તમમ્

શઙ્કરાદિ સ્થાપનમ્ ઈશાન ઈશ્વરઞ્ચૈવ સોમેશાનાવથાપિવા ।
પશ્ચિમેકેશવસ્થાન મૈશાન્યાંશઙ્કરાલયમ્

અનુકલ્પંવિકલ્પઞ્ચ કલ્પઞ્ચૈવત્રિધાભવેત્ ।
ભૂપરીક્ષાદિયત્કર્મ અનુકલ્પમિતિસ્મૃતમ્

દેવાદીનાંમુનીનાઞ્ચ કલ્પયેત્તુવિકલ્પકમ્ ।
ગભેન્મૃદાલયેયત્ર પ્રતિષ્ઠાયાન્તુકલ્પકમ્

એવન્દેશંવિનિશ્ચિત્ય મૂલસ્થાનઞ્ચનિર્દિશેત્ ।
નિર્મિતે ઽત્રવિમાનસ્યચો ત્સેધાર્થંસમન્તુવા

જલાસ્તંવાશિલાન્તં વાખાનયેદુચિતંસુધીઃ ।
વિસ્તારાયામસીમાન્તાદ્બાહ્યેખાત્વાદૃઢાયચ

એકહસ્તન્દ્વિહસ્તંવા ત્રિહસ્તંવાધિકઙ્ક્રમાત્ ।
વાલુકૈર્વિશ્વતઃપૂર્ય દૃઢીકરણમાદિશેત્

બાલાલયન્તુશક્તાનામશક્તાનાંવિનાભવેત્ ।
ધ્રુવાર્ચાયાઃપ્રતિષ્ઠાચે દ્બાલાગારંનકલ્પયેત્