ભૃગુસંહિતા · અધ્યાય 2

ઇતિ શ્રીવૈખાનસે ભગવચ્છાસ્ત્રે ભૃગુપ્રોક્તાયાં
સંહિતાયાં પ્રકીર્ણાધિકારે પ્રથમો ઽધ્યાયઃ.
અથ દ્વિતીયો ઽધ્યાયઃ
અથદ્વિતીયો ઽધ્યાયઃ.
શઙ્કુસ્થાપનમ્
અતઃપરંપ્રવક્ષ્યામિ શઙ્કુસ્થાપનમુત્તમમ્ ।
મેષન્તથૈવવૃષભઙ્ગતે સૂર્યેદિનેતથા

કૃત્વાસમતલાંભૂમિં ગોમયેનતુલેવયેત્ ।
તદ્બહિભ્રામયેત્સૂ ત્રદ્વયન્તેનૈ વમાનતઃ

પ્રાચીસાધનમ્
પૂર્વાહ્ણેચાપરાહ્ણેચ શઙ્કુછાયાન્તુલાઞ્છયેત્ ।
તતસ્સૂત્રત્રયંવાથપાતિ યેચ્છઙ્કુમથ્યમે

ભ્રામયેદધિકેર્ઽષન્તુ ન્યૂનેતાવદ્વિવર્ધયેત્ ।
પ્રાચીન્તત્સૂત્રમાનેન મધ્યમેનૈ વકલ્બયેત્

ઉદક્સૂત્રંભવેત્તત્ર કૃત્વાતુચતુરશ્રકમ્ ।
પઞ્ચગવ્યેનસંપ્રોક્ષ્ય પુણ્યાહમપિવાચયેત્

વાસ્તુપદ દેવતાપૂજનમ્
એકાશીતિપદાન્કૃત્વાવાસ્તુ દેવાન્પ્રપૂજયેત્ ।
ઈશાનાદિ સમભ્યર્ચ્ય દ્વાત્રિંશત્બદભાગિનઃ

ઈશાનઞ્ચૈવપર્જન્યં જયસ્તઞ્ચમહેન્દ્રકમ્ ।
આદિત્યંસત્યકંભૃશમન્ત રિક્ષઞ્ચપૂર્વગાન્

અગ્નિઃપૂષાચવિતથ ગ્રહાક્ષતયમાસ્તથા ।
ગન્થર્વોભૃઙ્ગરાજર્ષી દક્ષિણેપદદેવતાઃ

પશ્ચિમેનિર્ ઋતિશ્ચૈવ દૌવારિકસ્તથૈવચ ।
સુગ્રીવઃપુષ્પદન્તશ્ચ વરુણશ્ચાસુરસ્તથા

શોષણશ્ચૈવરાગશ્ચતે ચાષ્ટૌકધિતાસ્સુરાઃ ।
ઉત્તરેજવનોનાગ મુખ્યૌભલ્લાટ એવચ

સોમોર્ઽગલો ઽદિતિશ્ચૈવ સૂરિદેવસ્તથૈવચ ।
બ્રહ્માનવપદંભુઙ્કૈ વાસ્તુમધ્યેવિશેષતઃ

અર્યમાદણ્ડ ભૃચ્ચૈવપાશભૃદ્ધનદસ્તથા ।
બ્રહ્મણશ્ચચતુર્દિક્ષુ સ્થિતાષ્ષટ્પદભાગિનઃ

અપશ્ચૈવાપવત્સશ્ચ સવિતાસાવિત્ર એવચ ।
ઇન્દ્રશ્ચૈવતથેન્દ્રાજો રુદ્રોરુદ્રાજ એવચ

એતેદ્વિપદભોક્તારો વિદિક્ષષ્ટૌસ્થિતાસ્સુરાઃ ।
ચરકીદેવતારિશ્ચ પૂતનાપાપરાક્ષસી

ઈશાનાદિષુકોણેષુ બાહ્યસ્થાઃપદવર્જિતાઃ ।
એવં વિન્યસ્યદેવાંન્તુ વાસ્તુ દેવં પ્રકલ્પયેત્

વાસ્તુપુરુષલક્ષણમ્-પૂજા
વાસ્તુનશ્શિર ઈશાનેપાદૌ નૈરૃતિકેચરેત્ ।
હસ્તૌસરિત્પતૌજ્ઞેયાવગ્નૌ બાહુરુદાહૃતઃ

અપિકણ્ઠૈતિપ્રોક્તં હૃદયઞ્ચાપવત્સકે ।
નાભિર્બ્રહ્મણિસંખ્યાતા કુક્ષસ્સવિતૃસંજ્ઞકે

ઇન્દ્રૈન્દ્રાજકે ગુહ્યમૂરુમૂલેવિધાનતઃ ।
પાર્શ્વન્તુદક્ષિણં પ્રોક્તંવામમેવં પ્રકલ્પયેત્

શેતેવાસ્તુભુવં પ્રાપ્યવાસ્તુદેવસ્ત્વધોમુખઃ ।
પુણ્યાહંવાચયિત્વાતુ પ્રોક્ષણૈઃપ્રોક્ષણઞ્ચરેત્

પુષ્પૈર્ગન્ધૈસ્તથાધૂપૈર્દી પૈશ્ચાપિપ્રપૂજયેત્ ।
નમસ્કારૈશ્ચસંયુક્તૈઃ પ્રણવાદ્યૈસ્સ્વનામભિઃ

શલ્યપરીક્ષા પૂજનાન્તેસ્પૃશેત્કર્તા યમઙ્ગન્તન્નિરીક્ષયેત્ ।
વાસ્તુદેહે ઽપિતત્રૈવશલ્યં બ્રૂયાદ્યથાર્થતઃ

અસ્તિશલ્યંશિરસ્સ્પર્શે તદ્ધસ્તદ્વયમાનતઃ ।
કણ્ઠસ્પર્શેગલેચૈવ હસ્તમાત્રેસમાદિશેત્

ઉપસ્પર્શાત્ત્રિભિર્હાસ્તૈ શ્શ્રુઙ્ખલાશલ્યમાદિશેત્ ।
હસ્તમાત્રૈકરસ્પર્શાત્ ખટ્યાપાદંસમાદિશેત્

બહુસંસ્પર્શનાત્કર્તુ રઙ્ગારસ્તુત્રિહસ્તતઃ ।
ગુલ્ભૈસર્પાદિભિર્દુષ્ટં વિતસ્તિદ્વયમાનતઃ

પાદેકણ્ટકમિત્યુક્તં ષડ્વિતસ્તિપ્રમાણતઃ ।
કનિષ્ઠાઙ્ગુષ્ઠયોસ્સ્પૃર્શાદ્ધસ્તન્તત્રસમાચરેત્

વ્યયાધિકેચતુર્હાસ્તે જાનુસ્પર્શાત્તતઃપરમ્ ।
શલ્યંવિશોધ્યભૂમિન્તાં તલઙ્કૃત્વાસમાનતઃ

પઞ્ચગવ્યેનસંપ્રોક્ષ્ય વાસ્તુદેવાન્પ્રપૂજયેત્ ।
વાસ્તુદેવતાબલિઃ
દ્રોણન્દ્રોણાર્થકંવાપિતણ્ડુલાન્પાચયેત્તતઃ

દધિગુડાજ્યસંયુક્તં સર્વેષાઞ્ચબલિન્દદેત્ ।
બ્રહ્મદીનાંનમોસ્તંવા સ્વાહાસ્તંવાબલિર્ભવેત્

કૃત્વાતુ બલિદાનઞ્ચ પુણ્યાહમપિવાચયેત્