ભૃગુસંહિતા · અધ્યાય 18

ઇતિ શ્રીવૈખાનસે ભગવચ્છાસ્ત્રે ભૃસુપ્રોક્તાયાં
સંહિતાયાં પ્રકીર્ણાધિકારે સપ્તદશો ઽધ્યાયઃ
અથાષ્ટાદશો ઽધ્યાયઃ.
ભગવદર્ચનમ્
અથ વક્ષ્યે વિશેષેણ વિષ્ણોરર્ચનમુત્તમમ્ ।
"પ્રવઃ પાન્તમઽન્ધેત્યાદિ શ્રુતિભિર્વિહિતં તથા

યચ્ચોક્તં ગુરુણા સૂત્રે સમાસેન મહર્ષિણા ।
તેનૈવ વિવૃતં શાસ્ત્રે સાર્ધકોટી પ્રમાણતઃ

અસ્માભિસ્તુ સુસંક્ષિપ્તં ચાતુર્લક્ષપ્રમાણતઃ ।
તદર્ચનક્રમં વક્ષ્યે શ્રુણુધ્વમૃષિસત્તમાઃ

વૈખાનસેન સૂત્રેણ નિષેકાદિ ક્રિયાન્વિતઃ ।
ઋત્વિગુક્તગુણોપેતસ્સુપુષ્ટાઙ્ગસ્સમાહિતઃ

ગૃહસ્થો બ્રહ્મચારી વા ભક્ત્યૈવાર્ઽચનમાચરેત્ ।
દ્રવ્યૈરનેકૈસ્સંપાદ્યં તથાનન્તોપચારકૈઃ

આશક્યં વિધિવત્કર્તું બ્રહ્માદ્યૈરપિ પૂજનમ્ ।
મનુષ્યૈઃકિમુવક્તવ્યં દરિદ્રૈરદૃઢાત્મભિઃ

યથાશક્તિ તતઃ કુર્યાત્તસ્માદ્બહુભિરર્ચકૈઃ ।
બહુભિઃ પરિચારૈશ્ચ તથૈ વાન્યપદાર્થિભિઃ

નિર્વર્ત્યં પૂજનં વિષ્ણોશ્શ્રદ્ધાભક્તિસમન્વિતૈઃ ।
તસ્માન્નવવિધા ગ્રાહ્યા અર્ચકાઃ પરિચારકાઃ

ઉત્તમે તૂત્તમં પ્રોક્તમર્ચકાનાન્તુ વિંશતિઃ ।
અશીતિઃ પરિચારાણામુત્તમે મધ્યમં તતઃ

પરિચારાણાં ચતુષ્ષષ્ટિદર્ચકાષ્ષોડશ સ્મૃતાઃ ।
ઉત્તમે ત્વધમં પ્રોક્તમર્ચકા દ્વાદશ સ્મૃતાઃ

પઞ્ચાશત્પરિચારાશ્ચ મધ્યમે ચોત્તમં પુનઃ ।
ચત્વારિંશત્પરિચરાઃ પૂજકાશ્ચાષ્ટકીર્તિતાઃ

મધ્યમે મધ્યમં પ્રોક્તમચન્કાષ્ષડુદીરિતાઃ ।
પઞ્ચવિંશત્પરિચરા મધ્યમે ત્વધમં પુનઃ

ચત્વારઃ પૂજકાસ્તત્ર પરિચારાસ્તુ ષોડશ ।
ત્રયોર્ઽચકાઃ પરિચરા નવ સ્યુરધમોત્તમે

પૂજકૌ દ્વૌપરિચરાશ્ચત્વારો ઽધમમધ્યમે ।
એકોર્ઽચકઃ પરિચરૌ દ્વૌપ્રોક્તાવધમાધમે

આચાર્યસ્સ્યાદુપદ્રષ્ટા દેવસ્સાન્નિધ્યકારકઃ ।
અર્ચનાદ્યખિલં કાર્યં તન્નિયોગેન કારયેત્

સ હિ કાર્યસ્ય નિર્ણેતા ગોપ્તાધર્મસ્યદેશિકઃ ।
અર્ચકો દેવદેવસ્ય કુર્યાન્મન્ત્રાસનાદિષુ

ઉપચારાનનન્તાંશ્ચ વિધિના શાસ્ત્રચોદિતાન્ ।
અર્ચકસ્ય સહાયન્તુ કિઙ્કરઃ પરિચારકઃ

બહુકાર્યકરાશ્ચૈતે ગ્રાહ્યાસ્તુ પરિચારકાઃ ।
સમ્માજન્નકરશ્ચૈવ તથા સ્યાદુપલેપકઃ

દીપોદ્દીપયિતા ચૌવ પોત્રશોધનકારકઃ ।
પાનીય વાહકશ્ચૈવ પુષ્પાપચયકારકઃ

ધૂપદીપાદિકર્તા ચ ગન્ધપેષણતત્પરઃ ।
તત્તત્પરિચ્છદાહર્તા તથૈવ બલિવાહકઃ

એવમાદીનિ કાર્યાણિ કુર્વન્તિ પરિચારકાઃ ।
પાચકઃ પરિચારસ્સ્યાત્પચનાલયસંગતઃ

હવિષ્પાકવિધાનજ્ઞશ્શૌચાચારપરાયણઃ ।
એતાન્વૈખાનસાનેવ વૃણેત્સર્વાન્ પદાર્થિનઃ

અલાભે તત્ર સર્વેષામાચાર્યં ચાર્ચકાન્પુસઃ ।
વૈખાનસાનેવ વૃણન્નક્યુદર્યાદન્યસૂત્રિણઃ

અવૈખાનસ વિપ્રસ્તુ પૂજયેદાલયે હરિમ્ ।
સ વૈ દેવલકો નામ સર્વ કર્મબહિષ્કૃતઃ

પરિચારાંન્તુ વૃણુયાદલાભે ત્વન્યસૂત્રિણઃ ।
દીક્ષિતાનેવસદ્વૃત્તાનાગમોક્તવિધાનતઃ

યજમાનસ્સદાધ્યાત્મરતો મોક્ષાર્થચિન્તકઃ ।
ધની સર્વસમસ્ત્યાગી ભક્તિયુક્તઃ પ્રસન્નધીઃ

શાસ્ત્રોક્તેન વિધાનેન વિષ્ણુલાઞ્છનલાઞ્છિતઃ ।
દેવસ્ય નિત્યપૂજાર્થમુત્સવાર્થં વિશેષતઃ

તથાન્યવિભવાર્થં ચ દાપયેદ્ધનસંચયમ્ ।
આચાર્યાજ્ઞાપ્રતીક્ષસ્સ્યાતૄજકે હિતચિન્તકઃ

પરિચારે પ્રસન્નશ્ચ કિઙ્કરેષુ દયાપરઃ ।
તીર્થપ્રસાદસેવી ચ નિર્માલ્યેષુ કૃતાદરઃ

ઇતિ લક્ષણસંપન્નાઃ પ્રભવન્ત્યાલયાર્ચને ।
અથાર્ચકઃ પ્રમન્નાત્મા પઞ્ચકાલપરાયણઃ

બ્રાહ્મેમુહૂર્તે ચોદ્થાય નારાયણમનુસ્મરેત્ ।
કૃત્વા સૂત્રોક્તવિધિના શૌચાદીનિ યથાવિધિ

સ્નાત્વા સ્નાનવિધાનેન ધૃત્વા ધૌતાંબરે પુનઃ ।
ઊર્ધ્વપુણ્ડ્રાણિ સંધાર્ય વિધિના કેશવાદિભિઃ

ધૃત્વા પવિત્રપદ્માક્ષતુલસીમણિમાલિકાઃ ।
ધૃત્વોભયપવિત્રે ચ તથા સન્ધ્યામુપાસ્ય ચ

ઉષ્ણીષેણ ચ પઞ્ચાગભૂષણૈન્સુવિભૂષિતઃ ।
સમાપ્ય નિત્યકર્માણિ મહામન્ત્રાદિકં જપન્

અરુણં તુ જપિત્વૈવ નારાયણમતઃ પરમ્ ।
પ્રણમ્ય યન્ત્રિકાઞ્ચૈવ કરાભ્યાં પરિગૃહ્ય ચ

બાહ્વોશ્શિરસિ વા ન્યસ્ય ભક્ત્યા પરમયા યુતઃ ।
સંગતઃ પરિચારૈશ્ચ યજમાનેન સાદરમ્

સર્વવાદ્ય સમાયુક્તઃ સર્વમઙ્ગલશોભિતઃ ।
ક્રમમાણશ્શનૈર્વિદ્વાન્ દેવાગારં પ્રતિ વ્રજેત્

"પ્રતદ્વિષ્ણુઽરિતિ પ્રોચ્ય ચાલયં પરિતઃક્રમાત્ ।
યુગ્મપ્રદક્ષિણં કુર્યાદ્દેવ દેવમનુસ્મરન્

યુગ્મપ્રદક્ષિણં કુર્યાદયુગ્મં ત્વાભિચારિકમ્ ।
આયુગ્મં તુ પરીત્યાપિ તથાયુગ્મં પ્રણમ્ય ચ

પ્રેક્ષેતોદ્યન્તમાદિત્યં જપેદ્દ્વાદશસૂક્તકમ્ ।
છાયાલઙ્ઘનદોષન્તુ ન તત્ર સ્યાત્પ્રદક્ષિણે

દેવાગારં પ્રવિશ્યૈવ તત્તન્મન્ત્રમનુસ્મરન્ ।
દ્વારદેવાન્ પ્રણમ્યાથ નિરસ્તં રક્ષમસ્ત્રતઃ

ગૃહીત્વા યન્ત્રિકાં ચૈવ "હિરણ્યપાણિઽ મુચ્ચરન્ ।
કવાટે તુ સુસંયોજ્ય "દિવંઽ વીતિ સમુચ્ચરન્

કવાટોદ્ઘાયનં કૃત્વા પ્રવિશેદન્તરં બુધઃ ।
"અતો દેવાઽ ઇતિપ્રોચ્ય દેવં વીક્ષ્યપ્રણમ્ય ચ

પરિચારકમાહૂય દીપાનુદ્દીપયેત્ક્રમાત્ ।
પ્રણવં મન્ત્રમુચ્ચાર્ય તત્ર કાર્યં સમાચરેત્

ત્રિસ્સંપ્રહાર્ય પાણિભ્યાં "શામ્યન્ત્વિઽત્યાદિ ચોચ્ચરન્ ।
આદર્શં ગાશ્ચ કન્યાશ્ચ હસ્ત્યશ્વાદીન્ શુભોદયાન્

બ્રાહ્મણાન્વેદવિદુષો નર્તકાંશ્ચૈવ ગાયકાન્ ।
દેવસ્ય પુરતસ્થ્સાપ્ય મુખમણ્ડપ એવચા

પ્રચ્છન્ન પટમુદ્વાસ્ય કૃત્વા નીરાજનં તથા ।
સર્વવાદ્યસમાયુક્તં દર્શયેદ્ધરયે મુદા

ધારોષ્ણં ચૈવ ગોક્ષીરં નવનીતં સશર્કરમ્ ।
દેવેશાય નિવેદ્યાથ કુર્યાદ્યવનિકાં પુનઃ

"ભૂઃ પ્રપદ્યેઽ સમુચ્ચાર્ય દેવેશં પ્રણમેન્મુહુઃ ।
"પરં રંઽહીતિ મન્ત્રેણ શયનસ્થં શ્રિયઃપતિમ્

"ભૂરસી ભૂઽરિતિ પ્રોચ્ય જીવસ્થાને નિવેશયેત્ ।
તસ્મિન્ કાલેતુ યે ભક્ત્યા સેવન્તે પુરુષોત્તમમ્

તેષાં પુણ્યફલં વક્તું ન શક્યં ત્રિદશૈરપિ ।
તતશ્શિષ્યં સમાહૂય વિનયાન્વિતમાદરાત્

સમ્માર્જનાદિકર્માણિ ગુરુસ્તસ્મૈ સમાદિશેત્ ।
"અવ ધૂતિઽમિતિ પ્રોચ્ય ગર્ભગેહાદિ સર્વતઃ

માર્જન્યા માર્જયેચ્છિષ્યઃ પ્રાદક્ષિણ્યક્રમેણ વૈ ।
પાંસ્વાદીન્ પરિહૃત્યાપિ પ્રાકારાન્તં ચ સર્વશઃ

"આશાઽસ્વિતિ સમુચ્ચાર્ય ગોમયેનોપલેપયેત્ ।
પઞ્ચગવ્યૈસ્તુ સંપ્રોક્ષ્ય રઙ્ગવલ્લીસ્સમાચરેત્

"આ મા વાજસ્યઽ મન્ત્રેણ યથોક્તેન વિધાનતઃ ।
સર્વણ્યપિ ચ પાત્રાણિ શોધયેત્સુમનોરમે

તો યસંગ્રહણાર્થં તુ નિયુક્તઃ પૂજકેન તુ ।
ઘટમાદાય શિષ્યસ્તુ "દુહતાં દિવઽમુચ્ચરન્

નદીતટાકકૂપાનાં પૂર્વાલાભે પરં વ્રજેત્ ।
ઉપસ્થાય જલં સ્મૃત્વા જાહ્નવીં લોકપાવનીમ્

"આજ્યમભિગૃહ્ણાઽમીતિ ચાપ્પવિત્રેણ વાસસા ।
ગૃહીત્વોત્પૂતમાધાવં ગાયત્રીમુચ્ચરન્ પુનઃ

અલઙ્કૃત્યઘટં સમ્યક્ ક્ષૌમેનાચ્છાદ્ય તન્મુખમ્ ।
ગજે શિરસિ વા ક્ષિપ્ત્વા સર્વવાદ્યસમાયુતમ્

પુનરાલયમાવિશ્ય કૃત્વા ચૈવ પ્રદક્ષિણમ્ ।
સોમં રાજાનમુચ્ચાર્ય ગર્ભગેહે તુ દક્ષિણે

વિન્યસેચ્ચ તતઃ કુંભં ત્રિપાદોપરિ શોભિતે ।
એલોશીરાદિચાહૃત્ય ગન્ધદ્રવ્યં યથાવિધિ

દદ્યાદર્ચકહસ્તે તુ ગૃહીત્વા તત્તુ પૂજકઃ ।
પૂર્ણકુંભે તુ નિક્ષિપ્યતોયં તદધિવાસયેત્

અલાભે કુશદૂર્વૈર્વા તુલસીદલમિશ્રિતૈઃ ।
અભિમૃશ્ય તતઃ કુંભ "મિદમાપશ્શિવાઽઇતિ

સૂત્રોક્તવિધિના કૃત્વા પુણ્યાહં વિધિવત્તદા ।
"શુચિ વો હવ્યઽમન્ત્રેણ સંભારાન્ પ્રોક્ષયેત્ક્રમાત્

શોધયિત્વાતુ નિર્માલ્યં "નશ્યસ્તુ જગતાઽમિતિ ।
"અહમેવેદઽમુક્ત્વા તુ પીઠપુષ્પં ચ શોધયેત્

"પૂતસ્તસ્યઽ સમુચ્ચાર્ય વેદિમદ્ભિસ્સુશોધયેત્ ।
ધ્રુવસ્ય પાદપુષ્પસ્તુ વિષ્ણુગાયત્રિયા તથા

પઞ્ચભિર્મૂર્તિ મન્ત્રૈશ્ચ દત્વા દેવં પ્રણમ્ય ચ ।
દેવનિર્માલ્યશેષેણ વિષ્વક્સેનં વિભૂષ્ય ચ

અન્યન્નિર્માલ્યમાદાય શુચિસ્થાને ઽપ્સુ વા ક્ષિવેત્ ।
પૂજનાર્થાંશ્ચ સંભારાન્ યથાશક્તિ સુસંભરેત્

તતસ્સમાહિતો ભૂત્વાસંભારાર્ચનમારભેત્ ।
તત્તત્થ્સાનેષુ પાત્રાણિ યથાર્હં સ્થાપયેદ્બુધઃ

સ્નાનાર્થમગ્નિકોણે સ્યાદર્ઘ્યર્થં નૈરૃતે ઽપિ ચ ।
પાદ્યાર્થં વાયુદેશે સ્યાદાચમાર્થમથેશકે

શુદ્ધ્યર્થમેકં મધ્યે તુ પઞ્ચપાત્રમિદં ક્રમાત્ ।
ત્રિપાદોપરે નિક્ષિપ્તે વિશાલે તામ્રભાજને

"અગ્નિશ્શુઽચીતિ મન્ત્રેણ સ્થાપયેચ્ચ હરિં સ્મરન્ ।
કુર્યાચ્ચ પાત્રસંસ્કારં શોષણાદિ યથાવિધિ

ઉદ્ધરિણ્યાં ગૃહીત્વાતુ પ્રણવેન જલં તદા ।
નિક્ષિપ્ય તુલસીં તસ્યાં પુષ્પં વા ધારણં ચરેત્

વારિકુંભમુખે બ્રહ્મા તદધો રુદ્ર ઈરિતઃ ।
વરુણસ્તુ જલે ધ્યેયસ્તથૈ વાવાહનં ચરેત્

ત્રિપાદે ચન્દ્રમાવાહ્ય ચાદિત્યં ચોર્ધ્વભાજને ।
વસિષ્ઠસોમયજ્ઞાઙ્ગાનિન્દું મન્દ્રં ક્રમેણવૈ

આગ્નેયાદિક્રમેણૈવ પઞ્ચપાત્રેષુ ચાહ્વયેત્ ।
કર્પૂરોશીરકં ચૈવ ગન્ધાનેલાલવઙ્ગકમ્

સ્નાનદ્રવ્યમિદં પ્રોક્તં સ્નાનપાત્રે તુનિક્ષિપેત્ ।
વિષ્ણુપર્ણં પદ્મદલં દૂર્વાં શ્યામાકમેવ ચ

પ્રાદ્યદ્રવ્યાણિસંપાદ્ય પાદ્યપાત્રે તુ નિક્ષિપેત્ ।
કુશાક્ષતતિલવ્રીહિયવમાષાંસ્તથૈવ ચ

પ્રિયઙ્ગૂંશ્ચૈવ સિદ્ધાર્થાનર્ઘ્યપાત્રે તુ નિક્ષિપેત્ ।
એલોશીરલવઙ્ગાદિં સ્તક્કોલાનીતિ ચ ક્રમાત્,

ક્ષિપેદાચામપાત્રે તુ શુદ્ધતોયે તતઃક્રમાત્ ।
પુષ્પાણિ ગન્ધાન્વિન્યસ્યેદ્યથાલાભમથાપિવા

અલાભેતત્તદુચ્ચાર્ય તુલસીં વા વિનિક્ષિપેત્ ।
"ધારાઽસ્વિતિ ચ મન્ત્રેણ પાત્રાણ્યદ્ભિઃ પ્રપૂરયેત્

"ઇદમાપશ્શિવાઃઽ પ્રોચ્ય સુરભિમુદ્રાં પ્રદર્શ્ય ચ ।
પાત્રાભિમન્ત્રણં કુર્યાદ્દસદિગ્બન્ધનં ચરેત્

વિષ્ણુગાયત્રીમુચ્ચાર્ય તત્રકાર્યં સમાચરેત્ ।
ઘણ્ટાયાં ચૈવ બ્રહ્માણં નાદે વેદાન્સમર્ચયેત્

તજ્જિહ્વાયાં ષડાસ્યસ્તુસૂત્રેનાગાન્ત્સમર્ચયેત્
ઊર્ધ્વેવીશં ચ શઙ્ખારી પાર્શ્વયોસ્તસ્યચાર્ચયેત્

નાલે ચૈવ મહાદેવમિતિ ઘણ્ટાધિદેવતાઃ ।
ત્રિપાદસ્યોત્તરેસ્થાપ્ય વિમલન્તુ પતદ્ગ્રહે

વરુણં શઙ્ખકુક્ષૌ તુ મૂલે તુ પૃથિવીં તથા ।
ધારાયાં સર્વતીર્થાંશ્ચ શઙ્ખે ચન્દ્રં સમર્ચયેત્

ઉદ્ધરિણ્યાં ચ પાનીયપાત્રે સોમમથાર્ચયેત્ ।
આસને ધર્મમાવાહ્યપ્લોતે ત્વષ્ટારમેવ ચ

અંબરે સૂર્યમાવાહ્ય ચોત્તરીયે નિશાકરમ્ ।
ભૂષણે ષણ્મુખં ચૈવ યજ્ઞસૂત્રે નિશાકરમ્

પુષ્પે પુલ્લં તથા ગન્ધે મુખવાસે ચ મેદિનીમ્ ।
અક્ષતે કાશ્યપં ધૂપે બૃહસ્પતિમધાહ્વાયેત્

દીપે શ્રિયં ઘૃતે સામતૈલે પિતૄન્ત્સમર્ચયેત્ ।
ઉપધાને તથાછત્રે પાદુકે શેષમર્ચયેત્

યન્ત્રિકાયાં ચ માર્તાણ્ડં સિદ્ધાર્થે સોમમર્ચયેત્ ।
કુશાગ્રે જાહ્નવીં ચૈવ તિલેષુ પિતૃદેવતાઃ

તણ્ડુલે રવિમાવાહ્ય દધ્નિ ચાવાહયેદ્યજુઃ ।
ક્ષીરે ઽથર્વાણમાવાહ્ય મધુપર્કે ઋચં તથા

માત્રાયાં શર્વમાવાહ્ય હવિઃપાત્રે દિવાકરમ્ ।
હવિષ્ણુ પદ્મગર્ભં ચ પાનપાત્રે નિશાકરમ્

ઉપહારાદિપાત્રેષુ દિવાકરમથાર્ચયેત્ ।
જ્યેષ્ઠામાવાહ્ય માર્જન્યાં નર્તકેશર્વમર્ચયેત્

ગાયકે સામવેદં ચ નન્દીશં વાદકેર્ઽચયેત્ ।
પાઞ્ચજન્યં ચ શઙ્ખે તુ ગણિકાસ્વપ્ચરસ્ત્સ્રિયઃ

ગરુડં પરિચારેષુ સમાવાહ્ય તતઃ ક્રમાત્ ।
અનુક્તેષુ તુ દ્રવ્યેષુ વિષ્ણુમાવાહ્ય કારયેત્

તત્તદ્દ્રવ્યાધિપે સ્મૃત્વાતત્તદ્દ્રવ્યસમીપતઃ ।
તત્તદ્દ્રવ્યધરત્વેન ચતુર્ભિર્વિગ્રહૈર્યજેત્

તત્તત્કર્મસુ કાલે વૈ યથાર્હમુપયોજયેત્ ।
તત્કાલે પ્યથ વાવાહ્યતસ્મિન્ કર્મણિ યોજયેત્

તતોર્ઽચકઃ પ્રસન્નાત્માધ્યાત્વાત્માનં જનાર્દનમ્ ।
દેવસ્ય દક્ષિણેભાગે કૂર્મપીઠે સમાહિતઃ

બિંબાર્હં સંસ્થિતો વાપિ સમાસીનો ઽથ વા પુનઃ ।
ધ્યાત્વા ધ્યાનવિધાનેન જપ્ત્વાચાર્યપલંપરામ્

યોગશાસ્ત્રોક્તમાગેન્ણ પ્રાણાયામાદિકં ચરેત્ ।
ભૂતશુદ્ધિં વિધાયાદૌ ન્યાસાનન્યાન્ત્સમાચરેત્

અકારાદિક્ષકારાન્તમક્ષરાણિ યથાવિધિ ।
સર્વત્ર સન્ધિષુ ન્યસ્ય બ્રહ્મન્યાસં સમાચરેત્

"બ્રહ્મ બ્રહ્મન્તરાત્મેઽતિ હૃદયં ચાભિમર્શયેત્ ।
"દ્યૌર્દ્યૈરઽસીતિ ચોચ્ચાર્ય મૂર્ધાનં ચાભિમર્શયેત્

"શિખે ઉદ્વર્તયાઽમીતિ સ્પૃશેચ્ચૈવ શિખાં તથા ।
"દેવાનામાયુધૈઽરુક્ત્વા કવચં બન્ધયેત્તતઃ

"નારાયણાય વિદ્મહઽ ઇતિ દશદિગ્ભન્ધનં ચરેત્ ।
"સુદર્શનમઽભીત્યુક્ત્વા દક્ષિણે તુ સુદર્શનમ્

"રવિપાઽમિતિ વામે ચ શઙ્ખં ચ બિભૃયાત્કરે ।
"સૂર્યોસિ ચ દ્રો ઽસીઽત્યુક્ત્વા નેત્રયોર્દક્ષવામયોઃ

સૂર્યાચન્દ્રમસોશ્ચૈવ મણ્ડલે સન્ન્યસેદ્બુધઃ ।
"અહુરણ્યં વિધિં યજ્ઞં બ્રહ્માણં દેવેન્દ્રઽમિત્યપિ

અઙ્ગુષ્ઠાદિકનિષ્ઠાન્તં કરન્યાસં સમાચરેત્ ।
"અન્તરસ્મિન્નિમઽઇતિ બ્રહ્માણં ચ હૃદિ ન્યસેત્

પ્રાણાનાયમ્ય સંકલ્પ્ય તિથિવારાદિકીર્તયેત્ ।
તતો મન્ત્રાસનં વિદ્વાન્ સંકલ્પ્ય ચ યથાવિધિ

"પ્રતદ્વિષ્મુસ્સવતઽઇતિ ઇતિ ત"થાસ્ત્વાસનઽમિત્યપિ ।
પુષ્પદભન્કુશેષ્વેકં પીઠાન્તે ચાસનં દદેત્

"વિશ્વાધિકાનાઽમિત્યુક્ત્વા સ્વાગતં તુ સમાચરેત્ ।
"મનો ઽભિમન્તાઽમન્ત્રેણ દેવેશમનુમાન્ય ચ

"ત્રીણિ પઽદેતિ મન્ત્રેણ દદ્યાત્પાદ્યં પદદ્વયે ।
"આમાવાજસ્યઽમન્ત્રેણ સ્પૃશ્યમઘંન્ય્ પ્રદાય ચ

દેવસ્ય દક્ષિણે હસ્તે સ્પૃશ્યં સ્સૃશ્યાઘન્ય્મુચ્યતે ।
"શન્નોદેવીઽરિતિ પ્રોચ્ય દદ્યાદાચમનીયકમ્

"દેવસ્યઽત્વેતિ મન્ત્રેણ ચાદર્શં દર્શયેત્તતઃ ।
અન્નાદ્યાય સમુચ્ચાર્ય દન્તધાવનમાચરેત્

હિરણ્મયં વા રૌપ્યં વા દન્તકાષ્ઠં ષડઙ્ગુલમ્ ।
જૌદુંબરં વા સંપાદ્ય યથાલાભં સમાચરેત્

"ઇદં બ્રઽહ્મેતિ મન્ત્રેણ જિહ્માશોધનમાચરેત્ ।
"યન્મે ગર્ભેઽસમુચ્ચાર્ય ગણ્ડૂષં ક્ષાલનં તથા

"શન્નોદેવીઽરિતિ પ્રોચ્ય દદ્યાદાચમનં તતઃ ।
"વિચક્રમેઽ નમુચ્ચાર્ય મુખવાસં પ્રદાપયેત્

પૂર્વવસ્ત્રં વિસૃજ્યૈવ પરિધાપ્યાન્યવાસસા ।
ગ્રીવાયાઃ પૃષ્ઠતઃ કુર્યાદવકુણ્ઠનમાદરાત્

કેશાન્વિકીર્ય મન્ત્રજ્ઞો વામભાગે ચ સુસ્થિતઃ ।
"ઉવાનહાઽવિતિ પ્રોચ્ય પુરસ્તાત્પાદુકેન્યસેત્

"ભૂઃપ્રપદ્યેઽ સમુચ્ચાર્ય પ્રણમ્ય જગતાં પતિમ્ ।
"પર બ્રઽહ્મેતિ મન્ત્રેણ સમાદાય તુ કૌતુકમ્

સ્વસ્તિસૂક્તં તતો જપ્ત્વા "પ્રતદ્વિષ્ણુઽરિતિ બ્રુવન્ ।
સ્નાનપીઠે સુસંસ્થાપ્ય પાદ્યમાચમનં દદેત્

અતો દેવાદિમન્ત્રૈસ્તુ તૈલમાલિપ્ય મૂર્ધનિ ।
તથૈવ વિષ્ણુગાયત્ષા સર્વાંગાણ્યનુલેપયેત્

"પરિલિખિતઽમિતિ મન્ત્રેણ સર્વાઙ્ગમપિ શોધયેત્ ।
આમ્લેન ખણ્ડશીકેન શર્કરાભિર્યથોચિતમ્

અલાશોધનં કુર્યાચ્છ્રીપત્રામલકાંબુના ।
શાલિપિષ્ટેન ગન્ધાદ્યૈરઙ્ગશોધનમાચરેત્

વિશદં શોધયિત્વાતુ સંસ્નાપ્યોષ્ણેન વારિણા ।
"વારીશ્ચતસ્રઽઇત્યુક્ત્વા શુદ્ધોદૈરભિષેચયેત્

"નમો વરુણઽઇત્યુક્ત્વા ગોક્ષીરૈરભિષેચયેત્ ।
"ભૂરાનિલયઽમન્ત્રેણ સ્નાપયેદ્ગન્ધવારિણા

"અગ્નિમીલેઽસમુચ્ચાર્ય મધુના સ્નાનમાચરેત્ ।
"સીનીવાઽલીતિ મન્ત્રેણ હારિદ્રોદકસેચનમ્

તત્તદ્દ્રવ્યાન્તરે ચૈવ ભવેચ્છુદ્ધોદકાપ્લપઃ ।
પુનર્ગન્ધોદકેનૈવ "ગન્ધદ્વારાઽ મુદીર્ય ચ

સ્નાપયેદ્દેવદેવેશં તૂર્યઘોષપુરસ્સરમ્ ।
ચતુર્વેદાદિમન્ત્રૈશ્ચ શુદ્ધોદૈસ્સ્નાપયેત્પુનઃ

"મિત્રસ્સુપર્ણઽઇત્યુક્ત્વા વિમૃજ્ય પ્લોતવાસના ।
પૂર્વવસ્ત્રં વિસૃજ્યૈપ પરીધાપ્ય તથેતરત્

પાદ્યમાચમનં દદ્યાત્પૂર્વોક્તેન વિધાનતઃ ।
પ્રણમ્ય દેવદેવેશં દત્વાપુષ્બાઞ્જલિં તતઃ

"ભૂરસિ ભૂઽરિત્યુચ્ચાર્ય જીવસ્થાને નિવેશયેત્ ।
"ત્રિર્દેવઽમન્ત્રમુચ્ચાર્ય દૃશ્યાઘન્ય્ન્તુ સમર્પયેત્

તતઃપ્રોક્ષ્ય ધ્રુવસ્થાનં ગાયત્રીમન્ત્રમુચ્ચરન્ ।
"સંયુક્તમેતઽદુચ્ચાર્ય ધ્રુવકૌતુકયોન્તતઃ

સંબન્ધાર્થં ન્યસેત્કૂર્ચં કૌતુકાગ્રં વિધાનતઃ ।
ગાયત્ષા ધ્રુવપીઠન્તુ પ્રોક્ષ્ય શુદ્ધેન વારિણા

"વિષ્ણવે નમઽઇત્યુક્ત્વા દેવદેવમનુસ્મરન્ ।
ધ્રુવસ્ય પાદયોર્મધ્યે પુષ્પન્યાસં સમાચરેત્

પ્રાગાદિ ચ ન્યસેત્તત્ર પાદક્ષિણ્યક્રમેણ વૈ ।
ચતુર્થ્યન્તેન પુષ્પાણિપુરુષં સત્યમચ્યુતમ્

અનિરુદ્ધમિતિ રોચ્ય મહાદિક્ષુ ચતુર્ષુ ચ ।
આગ્નેયાદિ તથા ન્યન્યેદ્વિદિક્ષુ ચ ક્રમેણ વૈ

કપિલં ચૈવ યજ્ઞં ચ નારાયણં પુણ્યમેવ ચ ।
પ્રથમાવરણં ચૈતદ્દ્વિતીયાવરણે તતઃ

પૂર્વોક્તેન ક્રમેણૈવ વારાહં નારસિંહકમ્ ।
વામનં ત્રિવિક્રમં ચૈવ સુભદ્રં ચ તતઃ પરમ્

ઈશિતાત્માનમિત્યુક્ત્વા સર્વોદ્વહમતઃ પરમ્ ।
સર્વવિદ્વેશ્વરં ચેતિ સમભ્યર્ચ્યેદ્બહિર્મુખાન્

તૃતીયાવરણે તત્તદ્દિગીશાંશ્ચ સમર્ચયેત્ ।
શ્રીફૂમ્યોર્મૂર્તિમન્ત્રૈશ્ચ દેવ્યોરપિ સમાચરેત્

એવં ધ્રુવસ્ય પીઠે તુ પુષ્પન્યાસ ઉદાહૃતઃ ।
અથ કૌતુકપીઠે તુ પૂર્વોક્તેન ક્રમેણ વૈ

પ્રાચ્યાં સુભદ્રમાવાહ્ય હયાત્મકમતઃ પરમ્ ।
રામદેવં પુણ્યદેવં સર્વં ચૈવ સુખાવહમ્

સંવહં સુવહં ચેતિ પ્રથમાવરણેર્ઽચયેત્ ।
દ્વિતીયાવરણે તદ્વન્મિત્ર મત્રિં શિવં તતઃ

વિશ્વં સનાતનં ચૈવ સનર્થનમતઃ પરમ્ ।
સનત્કુમારં સનકમર્ચયેચ્ચ બહિર્મુખાન્

તૃતીયાવરણે તદ્વલ્લોકપાલાન્ત્સમર્ચયેત્ ।
પ્રણવાદિ નમો ઽન્તં સ્યાદર્ચનં ન્યાસ ઉચ્યતે

એકાદશભિરષ્ટાભિરુપચારૈસ્ તથાર્ચયેત્ ।
તત્ર દેવ્યોશ્ચ વિધિના ધ્રુવતેવ્યોરિવાચરેત્

માર્કણ્ડેયં ભૃગું ચૈવ દેવદક્ષિણવામયોઃ ।
બ્રહ્માણં શઙ્કરં તદ્વદ્ભિત્તિપાર્શ્વે સમર્ચયેત્

દેવેશાભિમુખાનેતાન્યથાવિધિ સમર્ચયેત્ ।
દ્વારાર્ચનં સમારભ્ય શિષ્યઃ કુર્યાદ્ગુરૂદિતઃ

દ્વારે દ્વારે દ્વારદેવાન્ દ્વારપાલાન્ત્સમર્ચયેત્ ।
વિમાનપાલાન્ લોકેશાંસ્ તથા ચૈવઽનપાયિનઃ

પરિવારાંસ્ તથાન્યાંશ્ચ વિષ્ણુભૂતાન્તમેવ ચ ।
તત્તન્નામ્ના સમભ્યર્ચ્ય "ભૂરાનિલયઽ મન્ત્રતઃ

દ્વારપ્રક્ષાલનં કૃત્વા દક્ષિણે મધ્યવામયોઃ ।
ધર્મં જ્ઞાનમથૈશ્વર્ય માવાહ્ય સુસમર્ચયેત્

સર્વત્ર દ્વારવામે તુ રક્ષાર્થં શાન્તમર્ચયેત્ ।
તતો યવનિકાં કુર્યાદ્દ્વારે ક્ષૌમાદિનિર્મિતામ્

સ્ત્રિયશ્શૂદ્રાન્તુ પતિતાઃ પાષણ્ડા વેદનિન્દકાઃ ।
દેવતાન્તર ભક્તાશ્ચ પાપરોગાદિપીડિતાઃ

અભિશસ્તાશ્ચ યે પાપાશ્શાસ્ત્રેષુ તુ વિનિન્દિતાઃ ।
પૂજાકાલે તુ નાર્હન્તિ સેવિતું હરિમવ્યયમ્

ધ્યાનમાવિશ્ય તત્કાલે પૂજકસ્સુસમાહિતઃ ।
આત્મસૂક્તં જપિત્વૈવ સાક્ષાન્નારાયણો ભવેત્

વિષ્ણું વ્યાપિનમાત્માન મખણ્ડાનન્દચિન્મયમ્ ।
રુક્માભં રક્તનેત્રાસ્યપાણિપાદં સુખોદ્વહમ્

કિરીટહારકેયૂરકુણ્ડલાઙ્ગદભૂષિતમ્ ।
શઙ્ખચક્રધરં દેવં વરદાભયચિહ્નિતમ્

શ્રીવત્સાંકં મહાબાહું કૌસ્તુભોદ્ભાસિતોરસમ્ ।
શુકપિઞ્છાંબરધરં પ્રલંબબ્રહ્મસૂત્રિણમ્

દિવ્યાયુધપરીવારં દિવ્યભૂષાવિભૂષિતમ્ ।
દેવીભ્યાં પરિવારૈશ્ચ સેવ્યમાનં જગત્પતિમ્

ધ્યાયેત્સન્નિહિતં બિંબે નારાયણમનામયમ્ ।
યથાબેરં તથા થાત્વા ન્યાસકર્મ તતશ્ચરેત્

સુવર્ભુવર્ભૂર્ ઇત્યુક્ત્વા મૂર્ધ્નિ નાભૌ ચ સાદયોઃ ।
બિંબસ્ય વ્યાહૃતીર્ન્યસ્યેદ્વ્યાહૃતિન્યાસ ઉચ્યતે

પાદયોરન્તરે પીઠે યકારં ચ તતોન્યસેત્ ।
અકારં હૃદયેન્યસ્ય ચાદિબીજં તતઃપુનઃ

આવેષ્ટ્ય પ્રણવેનૈતાન્ પ્રણામં પુનરાચરેત્ ।
પુષ્પગન્ધાક્ષતૈર્યુક્તં શુદ્ધોદૈરભિપૂરિતં

પ્રણિધિં ચૌર્ધ્વમુદ્ધૃત્ય દીપાદ્દીપમિવક્રમાત્ ।
"ઇદં વિષ્ણુરિતિઽપ્રોચ્ય "ચાયાતુ ભગવાઽનિતિ

પ્રણવાત્મકમવ્યક્તં દિવ્યમઙ્ગલવિગ્રહમ્ ।
ધ્રુવાત્પ્રણિધિતોયે તુ કૂર્ચેવાવાહયેદ્ધરિમ્

તદ્વ્યાપ્તં તો યમાદાય કૌતુકસ્ય તુ મૂર્ધ નિ ।
પ્રણવેન સમાસ્રાવ્ય કૂર્ચેવાવાહયેદ્ગુરુઃ

મૂર્તિમન્ત્રાન્ત્સમુચ્ચાર્ય તત્ર કાર્યં સમાચરેત્ ।
દેવ્યૌ ચૈવ તથાવાહ્ય સમ્યગભ્યર્ચયેદ્બુધઃ

તથૈવાવાહયેદ્વિદ્વાન્ વિધિના ચોત્સવાદિષુ ।
કૈતુકાદ્બલિબેરસ્ય કેચિદાવાહનં વિદુઃ

અલઙ્કારાસનં પશ્ચાત્સંકલ્સ્ય ચ યથાવિધિ ।
અસનં મન્ત્રવદ્દદ્યાદ્દેવેશમનુમાનયેત્

પાદ્યમાચમનં ચાપિ દદ્યાત્પૂર્વોક્તમન્ત્રતઃ ।
"તેજોવત્ક્યાવઽવમન્ત્રેણ વસ્ત્રં ક્ષૌમાદિચાર્પયેત્

"ભૂતો ભૂતેષુઽ મન્ત્રેણ ભૂષણૈશ્ચ વિભૂષ્ય ચ ।
"સોમસ્ય તનૂરઽસીત્યુક્ત્વાધારયેદુત્તરીયકમ્

અષ્ટાક્ષરેણ મન્ત્રેણ ચોર્ધ્વપુણ્ડ્રં ચ ધારયેત્ ।
"અગ્નિં દૂતમિઽતિ પ્રોચ્ય યજ્ઞસૂત્રં સમર્પયેત્

"તદ્વિષ્ણોરિતિ મન્ત્રેણ પુષ્પાદ્યૈઃ પૂજયેત્તતઃ ।
મૂર્તિમન્ત્રાન્ત્સમુચ્ચાર્ય કેશવાદિભિરેવ વા

અષ્ટોત્તરશતૈસ્તદ્વદષ્ટોત્તરસહસ્રકૈઃ ।
અનન્તૈનાન્મભિઃ પૂજ્યો ઽનન્તનામા ભવાન્ હરિઃ

"તદ્વિપ્રાસઽ ઇતિ પ્રોચ્ય ચન્દનેનાનુલેપયેત્ ।
"પરોમાત્રઽયેત્યુચ્ચાર્ય ધૂપમાઘ્રાપયેત્તતઃ

"વિષ્ણોઃ કર્માણિઽ મન્ત્રેણ દીપં તસ્મૈ પ્રદર્શયેત્ ।
"ત્રિર્દેવઽઇતિ મન્ત્રેણ દદ્યાદઘં ચ પૂર્વવત્

ઉપચારેષુ સર્વેષુ પ્રિયમઘંન્ય્ હરેસ્સ્મૃતમ્ ।
તસ્માન્નિવેદયેદ્ધીમાન્ મધુપકોન્પમં શુભમ્

અચમનન્તુ તસ્યાન્તે પૂર્વમન્ત્રેણ કારયેત્ ।
દ્રોણતણ્ડુલમાદાય તદર્ધં પાદમેવવા

તણ્ડુલાર્થતિલૈર્યુક્તં મુખવાસફલાન્વિતમ્ ।
ગૃહીત્વા કાંસ્યપાત્રેતુ દેવસ્યાગ્રે નિધાય ચ

દશન્યેદ્દેવદેવસ્ય "સોમં રાજાનઽમુચ્ચરન્ ।
દેવાર્પિતૈસ્તુ નિર્માલ્યૈઃ પૂજયિત્વાર્ઽચકં તતઃ

"ઘૃતાત્પઽરીતિ મન્ત્રેણ દશન્યિત્વાકરં હરેઃ ।
અર્ચકાય પ્રદેયં સ્યાન્માત્રાદાનમિતિ સ્મૃતમ્

બહુશો દક્ષિણાં દદ્યાદ્દાનસાદ્ગુણ્યસિદ્ધયે ।
"દેવસ્યઽત્વેતિ મન્ત્રેણ પરિગૃહ્ય તદર્ચકઃ

ઉપયુઞ્જ્યાત્કુટુંબાર્થે સ હિ દાયહરો હરેઃ ।
દેવદ્રવ્યોવભોગે તુ યશ્શાસ્ત્રૈદોન્ષ ઈરિતઃ

વૈખાનસાનાં તદ્દોષા નાસ્તિ દેવપ્રસાદતઃ ।
પ્રણમ્ય દેવદેવેશં મન્ત્રૈર્વેદાદિસંભવૈઃ

સ્ત્રોત્રૈશ્ચ વિવિધૈન્ત્સુત્વા પાદે પુષ્પાઞ્જલિં ક્ષિપેત્ ।
દશન્યેદ્વિવિધાકારાન્ દીપાન્મન્ત્રેણ તત્ર તુ

કુંભદીપં સમાદાય દેવાગ્રે તુ વિનિક્ષિપેત્ ।
વારાહં નારસિંહં ચ ચામનં ચ ત્રિવિક્રમમ્

દલેષ્વભ્યર્ચ્ય વિધિના દીપે લક્ષ્મીં સમર્ચયેત્ ।
વર્તિકાયાં શ્રિયં ચૈવ ધૂમે ઽભ્યર્ચ્યભવં તથા

પ્રોક્ષ્યોપચારૈરભ્યર્છ્ય પુષ્પગન્ધાદિભિઃ ક્રમાત્ ।
"શુભ્રા જ્યોતિઽરિતિ પ્રોચ્ય કરાભ્યાં પરિગૃહ્ય ચ,

પ્રદક્ષિણં ત્રિવારં તુ દર્શયન્ ભ્રામયેદ્ધરિમ્ ।
સર્વવાદ્યસમાયુક્તં તં દીપં પરિગૃહ્ય ચ

શિષ્યો વા ગણિકા વાપિ દેવાગારં પરીત્ય ચ ।
વિસૃજેચ્ચૈવ તં દીપં પૃષ્ઠે યૂથાધિપસ્ય ચ

તદ્દીપદર્શનાન્નૄણામાયુશ્શ્રીપુત્રસંવદઃ ।
સંભવન્તિ ન સન્દેહો વિષ્ણોર્ની રાજનં હી તત્

ચિત્રૈશ્ચવાલવ્યજનૈસ્ તત્કાલે વીજયેદ્ગુરુઃ ।
દર્બણં ચામરં છત્રં વ્યજનં ચતુરઙ્ગકમ્

નૃત્તં ગીતં ચ વાદ્યં ચ વૈષ્ણવં મન્ત્રમુચ્ચરન્ ।
દેવસ્ય દર્શયિત્વાતુ સ્તોત્રં વેદૈઃક્રમાચ્ચરેત્

તથા નાનાવિધૈસ્તોત્રૈશ્શ્રાવયેદચ્યુતં હરિમ્ ।
અનુક્તં ચૈવ યત્સર્વમૂહયિત્વા સમાચરેત્

શ્રીભૂમ્યોહૃન્દયે ન્યસ્ય તત્તદ્બીજાક્ષરં પૃથક્ ।
તત્સૂક્તાભ્યાં ષોડશોપચારૈરભ્યર્ચયેત્ક્રમાત્

ઉત્ચવાદેશ્ચ પૂર્વોક્તં સર્વમર્ચનમાચરેત્ ।
તતોભોજ્યાનનં ચૈવ સંકલ્પ્ય ચ યથાવિધિ

ઘૃતં મધુ ગુડં ચૈવ પયો દધિ સમન્વિતમ્ ।
પ્રસ્થમાત્રં તુ સંગ્રાવ્યાં મધુપકન્મિહોચ્યતે

"યન્મધુનેતિ મન્ત્રેણ મધુપાકં નિવેદયેત્ ।
પશ્ચાદાચમનં દત્વાશિષ્યં કાર્યે નિયોજયેત્

"અથાવનીદઽમન્ત્રેણ શોધયિત્વા સ્થલં તતઃ ।
મણ્ડલં ચતુરશ્રં ચ કારયેત્બરિચારકઃ

હવિઃ પાત્રાણિ સંશોધ્ય રવિમભ્યર્છ્ય તેષુ વૈ ।
અભિઘાર્ય ઘૃતેનૈવ હવિસ્તત્ર તુ નિક્ષિપેત્

"અમૃતોપસ્તરણમઽસીત્યત્ર કાર્યં સમાચરેત્ ।
ઉપદંશાદિકં તત્ર ગુડં દધિ ફલાનિ ચ

નિક્ષિપ્ય વિષ્ણુગાયત્ષા પૃથક્પાત્રેષ્વસંકરમ્ ।
"યત્તે સુસીમઽ મન્ત્રેણ ગોઘૃતેનાભિઘાર્ય ચ

દેવસ્યાગ્રે તુ નિક્ષિપ્ય ત્રિપાદેષુ યથાવિધિ ।
હવિરર્પણકાલે તુ ન સેવ્યો હરિરુચ્યતે

તસ્માદ્વૈખાનસાન્ હિત્વા બ્રાહ્મણા અન્યસૂત્રિણઃ ।
ન વિશેયુસ્તથાન્યે ચ તત્કાલે વિષ્ણુમન્દિરમ્

કવાટં બન્ધયેત્પશ્ચાત્ ઘણ્ટાનાદં ચ કારયેત્ ।
તૂર્યઘોષાદિકં કુર્યાન્મૃડુવાદ્યપ્રિયો હરિઃ

તતોર્ઽચકઃ પ્રસન્નાત્મા દેવદેવમનુસ્મરન્ ।
હવિઃપાત્રેષુ તુલસીં નિક્ષિપ્યાષ્ટાક્ષરેણ તુ

પુષ્પૈરભ્યર્ચ્ય સંપ્રોક્ષ્ય પ્રણવૈઃ પરિષિચ્ય ચ ।
અભિમૃશ્યાન્નસૂક્તેન સુરભિમુદ્રાં પ્રદર્શ્ય ચ

"તદસ્ય પ્રિયઽમિત્યુક્ત્વા હવિરુષ્ણં નિવેદયેત્ ।
"સુભૂસ્સ્વયંભૂંઽત્યુક્ત્વા અપૂપં ચ નિવેદયેત્

પૃથુકાદીનિ ચાન્યાનિ "વિશ્વભેષજઽમન્ત્રતઃ ।
અપક્વાનિ ચ વસ્તૂનિ સર્વમષ્ટાક્ષરેણ તુ

"ઇદં વિષ્ણુઽસ્સમુચ્ચાર્ય પાનીયં સ્વાદુ શીતલમ્ ।
નિવેદયિત્વા ગણ્ડૂષં પાદ્યમાચમનં દદેત્,

"ઘૃતાત્બઽરીતિ મન્ત્રેણ મુખવાસં પ્રદાપયેત્ ।
વિષ્ણુગાયત્રીમુચ્ચાર્ય દદ્યાત્પુષ્પાઞ્જલિં તતઃ

નિત્યાગ્નિકુણ્ડે છુલ્લ્યાં વા પરિષિચ્ય ચ પાવકમ્ ।
ચરુણાજ્યેન જુહુયાસ્મૂર્તિમન્ત્રૈઃક્રમાદ્બુધઃ

દેવ્યાદિભ્યસ્તથા હુત્વા વૈષ્ણવં ચ યજેત્ક્રમાત્ ।
પુષ્પન્યાસોક્તદેવેભ્યઃ પાષન્દાનાં તથૈવ ચ

ત્રિકાલેષૂત્તમં પ્રોક્તમધમં પ્રાતરેવહિ ।
પ્રાતર્મધ્યાહ્નયોશ્ચૈવ મધ્યમં હોમલક્ષણમ્

રક્ષેદગ્નિમવિચ્છિન્નમશક્તો યશ્ચ રક્ષિતમ્ ।
સમિધ્યાત્મનિ વારોપ્ય પ્રણીયાહરહર્યજેત્

તતોયાત્રાસનં વિદ્વાન્ સંકલ્પ્ય વિધિના બુધઃ ।
પ્રોક્ષ્યાલઙ્કૃત્ય ચાદાય રથં વા ચતુરન્તરમ્

બલિબેરં સમારોપ્ય સર્વાલઙ્કારસંયુતમ્ ।
"રથન્તરંઽ સમુચ્ચાર્ય તત્ર કાર્યં સમાચરેત્

"યોગેશં પરંબ્રહ્માણં પરમાત્માનમિત્યપિ ।
ભક્તવત્સલઽમિત્યુક્ત્વા મૂર્તિમન્ત્રૈસ્તથા હરિમ્

નારાચરજ્જ્વા નુદૃઢં બન્ધયેદ્રહસિક્રમાત્ ।
"વિષ્ણુસ્ત્વાઽમિતિ મન્ત્રેણ પાદૌ સૃષ્ટ્વા નમેન્મુહુઃ

"સોમં રાજાનઽમુચ્ચાર્ય છત્રં મૂર્ધનિ ધારયેત્ ।
"મરુતઃ પરમાઽત્મેતિ પાર્શ્વયોશ્ચામરે દદેત્

"વાયુપઽરીતિ મન્ત્રેણ વ્યજનૈર્વીજયેદ્ધરિમ્ ।
તથાન્યૈસ્સુમહાહૈન્શ્ચ યુક્તોદિવ્યપરિચ્છદૈઃ

ઘણ્ટારવેણ સંયુક્તં શઙ્ખભેરીનિનાદિતૈઃ ।
ભેરીમૃદઙ્ગપણવનિસ્સાલૈઃ કાહલૈરપિ

મર્દલૈર્દિવ્યવાદ્યૈશ્ચ લયશ્રુતિસમન્વિતૈઃ ।
ઉપતિષ્ઠેજ્જગદ્યોનિં નારાયણમનામયમ્

શિષ્યમાહૂય તત્કાલે સોષ્ણિષં સોત્તરીયકર્મ્ ।
ઊર્ધ્વેપુષ્પં ચ સન્ન્યસ્ય પ્રોક્ષયિત્વા ચ મન્ત્રતઃ

તસ્યોષ્ણીષોપરિસ્થાપ્ય બલિપાત્રં વિચક્ષણઃ ।
અલઙ્કૃત્ય ચ માલ્યાદ્યૈઃપૂજયેત્તાક્ષન્ય્વત્સ્મરેત્

વાહયિત્વા બલિં તેન બલિપાત્રેણ ચૈવ હિ ।
સર્વદ્વારેષુ સર્વત્ર પુષ્પન્યાસોક્તમાગન્તઃ

પૂર્વાન્તમુત્તરાન્તં ચ નિક્ષિપેત્તુ બલિં ક્રમાત્ ।
તોયં પુષ્પં બલિં તોયં ચત્વારસ્તત્ર વિગ્રહાઃ

તતો દેવં સમાનીય ક્રમમાણાશ્શનૈશ્સનૈઃ ।
વાહકા વાહયેયુસ્તં રથં સર્વઙ્ગસુન્દરમ્

ક્રમેણ નમ્રકાયસ્તુ ક્ષિપેચ્છિષ્યો બલિં ક્રમાત્ ।
બલિં દત્પાગ્રતો ગચ્છેદ્દેવેન સહ વા પૃથક્

તતો દેવં ક્રમાન્નીત્વા પ્રાદક્ષિણ્યક્રમેણ વૈ ।
તત્કાલે તુ બલિર્દેય સ્તત્ક્રમસ્તુપ્રવક્ષ્યતે

મણિકં ચ તતસ્સન્ધ્યાં પ્રધમદ્વારપાલકૌ ।
તાપસં સિદ્ધિદં ચૈવ દ્વિતીય દ્વારપાલકૌ

ન્યક્ષેન્દ્રાવન્તરાલે ચ યથાવિધિ સમર્ચયેત્ ।
પ્રથમાવરણદ્વારે કિષ્કિન્ધં તીર્ધમેવ ચ

દ્દિતીયાવરણદ્વારે ગણેશં શેષમર્ચયેત્ ।
તૃતીયાવરણદ્વારે શઙ્ખપદ્મનિધી તથા

તુહિણં ચ બલિન્દં ચ ચતુર્થાવરણે તથા ।
પઞ્ચમાવરણે ચૈવ ખડ્ગં શાઙ્ખં સમર્ચયેત્

ષષ્ઠે ચાવરણ શઙ્ખચક્રચૂડૌ સમર્ચયેત્ ।
ચણ્ડં તથા પ્રચણ્ડં ચ સપ્તમાવરણેર્ઽચયેત્

સોપાનમધ્યે શ્રીભૂતં ગરુડં ચ સમર્ચયેત્ ।
હવીરક્ષકમગ્નિં ચ આગ્નેય્યાં સમ્યગર્ચયેત્

વિમાનદક્ષિણે પાર્શ્વે વિવસ્વન્તં યમં તથા ।
નૈરૃત્યાં વાદ્યઽરક્ષં ચ નિરૃતિં ચ સમર્ચયેત્

પશ્ચિમે મિત્રમભ્યર્ચ્યેત્તથા વરુણમેવ ચ ।
વાયવ્યામર્ચયેચ્ચૈવ પુષ્પેશમરુતૌ તથા

ઉત્તરસ્યાં તુ ક્ષત્તારં કુબેરં ચ સમર્ચયેત્ ।
ઈશાનં ભાસ્કરં ચૈવ તથૈશાન્યે સમર્ચયેત્

ભૂતપીઠે સમભ્યર્ચ્ય ચક્રં ચૈવ ધ્વજં તથા ।
શઙ્ખં યૂથાધિપં ચૈવ અક્ષહન્તં તથાર્ચયેત્

પીઠસ્ય દક્ષિણે ભાગે "યે ભૂતાઽ ઇતિ મન્ત્રતઃ ।
ભૂતયક્ષપિશાચેભ્યો બલિશેષં તુ નિર્વપેત્

પાદૌ પ્રક્ષાલ્ય ચાચમ્ય તત્ર કાર્યં સમાચરેત્ ।
નૃત્તગેયાદિયુક્તં તુ દિવ્યસ્તોત્રૈસ્સમન્વિતમ્

પ્રદક્ષિણત્રયં કૃત્વા ભ્રામયિત્વા જગદ્ગુરુમ્ ।
સોપાનમધ્યે સંસ્થાપ્ય રજ્જુબન્ધં વિસૃજ્ય ચ

જયશબ્દૈસ્તથામન્ત્રૈર્દદ્યાન્ની રાજનં તતઃ ।
તતો દેવં સમાદાય સ્વસ્થાને તુ નિવેશયેત્

વિષ્ણુસૂક્તં સમુચ્ચાર્ય પ્રણામં મુહુરાચરેત્ ।
દદ્યાત્પુષ્પાઞ્જલિં ચૈવ દ્વાદશાષ્ટષડક્ષરૈઃ

પૌરુષં સૂક્તમુચ્ચાર્ય પ્રણવં ચ સમુચ્ચરન્ ।
મુખવાસં સમર્પ્યૈવ શક્તિતો દક્ષિણાં દદેત્

તતઃપતદ્ગ્રહાત્તીર્થમાદાયૈવ તુ પૂજકઃ ।
ત્રિઃપિબેન્નિયતો ભૂત્વા તુલસીમપિ ભક્ષયેત્

પ્રત્યૂષશ્ચ પ્રભાતશ્ચ મધ્યાહ્નશ્ચાપરાહ્મકઃ ।
સાયઙ્કાલો નિશીથશ્ચ પૂજાકાલાન્તુ ષટ્ સ્મૃતાઃ

પ્રાતઃકાલેર્ચનં કુર્યાજ્જપહોમાભિવૃદ્ધયે ।
રાજરાષ્ટ્રાભિવૃદ્ધ્યર્થં મધ્યાહ્નાર્ચનમિષ્યતે

સાયઙ્કાલેર્ઽચનં ચૈવ સર્વસસ્યાભિવૃદ્ધયે ।
ઉષઃકાલાર્ઽચનં પ્રોક્તં પ્રજાપશુવિવૃદ્ધયે

અપરાહ્ણાર્ચનં ચૈવ દૈત્યનાશનહેતવે ।
અર્ધરાત્રાર્ઽચનં પ્રોક્તં ચતુષ્પાદભિવૃદ્ધયે

એવં ષટ્કાલપૂજાયાં ફલમુક્તં વિશેષતઃ ।
ષટ્કાલં વા ત્રિકાલં વા દ્વિકાલં કાલમેવ વા

પૂજનં દેવદેવસ્ય ત્વૈહિકામુષ્મિકપ્રદમ્ ।
ષટ્કાલ પૂજને કુર્યાદાદાવાહનંબુધઃ

તથાન્ત્ય વેલાર્ચનાયાં કુર્યાદુદ્વાસનં પરમ્ ।
ઉપસન્ધ્યાસુ દેવેશમાસનાદ્યષ્ટવિગ્રહૈઃ

સમભ્યર્ચ્ય હવિર્દદ્યાદ્વિના હોમં બલિં તથા ।
પુષ્પન્યાસં ચ હોમં ચ પરિવારાર્ચનં બલિમ્

નિત્યયાત્રોત્સવં ચૈવેત્યુપસન્ધ્યાસુ વર્જયેત્ ।
ત્રિકાલમર્ચને ઽન્યત્ર મ્નપનં પ્રાતરેવ હી

પ્રોક્ષણં ચાન્યકાલે તુ મન્ત્રેણેત્યાહ પૂજનમ્ ।
શિષ્યાણામપ્યભાવે તુ વર્ષાદ્યુપહતૌ તથા

તથા વાદ્યાદ્યભાવે વા બલિકાલે સમાગતે ।
તદા દેવાન્ત્સમાવાહ્ય દ્વારાગ્રે નિક્ષિપેદ્બલિમ્

સૂર્યસ્ત્વામન્ત્રમુચ્ચાર્ય કવાટં બન્ધયેત્તતઃ ।
મધ્યાહ્ને ચૈવ સાયાહ્ને કાલે કાલે તથાચરેત્

તથૈવોદ્ઘટયેત્કાલે સર્વં પૂર્વવદર્ચનમ્ ।
પુષ્પં દ્વારાર્ચિતં શોધ્ય પુનર્દ્વારે સમર્ચયેત્

ધ્રુવપીઠેતુ પુષ્પાણિ ન શોધ્યાનિ પુનઃપુનઃ ।
તાનિ પુષ્પાણ્યનુદ્ધૃત્ય તદૂર્ધ્વે ન્યાસમાચરેત્,

સાયાર્ચને તુ તાનિ સ્યુનિન્ર્માલ્યાનિ ન ચાન્યતઃ ।
કૌતુકાદ્યર્ચિતં પુષ્પમાદાય વિધિના બુધઃ

પીઠે પાર્શ્વે નિધાયાન્યૈરર્ચયેત્તુ નવૈર્નવૈઃ ।
અન્ત્યવેલાર્ચનાન્તે તુ સંકલ્બ્ય શયનાસનમ્

વિમુચ્ય વસ્ત્રમાલ્યાદીન્ સૂક્ષ્મવસ્ત્રં સમર્પ્ય ચ ।
અભ્યર્ચ્ય પુષ્બગન્ધાદ્યૈર્દેવદેવં શ્રિયઃપતિમ્

સર્વૌષધિવિમિશ્રં ચ કષાયં તોયમેવ ચ ।
નિવેદ્ય દેવદેવસ્ય મુખવાસંપ્રદાપયેત્

"યદ્વૈષ્ણવઽમિતિ પ્રોચ્ય મૃદુવાદ્યૈર્મનોરમૈઃ ।
દિવ્યોપધાનસહિતે દિવ્યાલઙ્કારશોભિતે

પરિષ્કૃતે વિતાનાદ્વૈર્દિવ્યધૂપૈઃ સુધૂપિતે ।
મહાહાન્સ્તરણોપેતે શયને શાયયેદ્ધરિમ્

શ્રીભૂમ્યૌ ચ સમાદાય તન્મન્ત્રાભ્યાં ક્રમાદ્ગુરુઃ ।
શાયયેદ્દેવપાશેન્વ્ તુ "ધ્રુવન્તઽઇતિ ચોચ્ચરેત્

"અરિચિતસ્સુષ્ટુતશ્ચાસિ સુપર્ણગરુડધ્વજ ।
ચક્રપાણે મહાબાહો યથેષ્ટં વસ ઓં નમઃઽ

ઇતિ મન્ત્રં સમુચ્ચાર્ય ભક્ત્યા પરમાયા યુતઃ ।
પ્રાતરાવાહિતાં શક્તિં ધ્રુવબેરે ઽવરોપયેત્

પ્રદક્ષિણં પ્રણામં ચ કૃત્વા મન્ત્રેણ દેશિકઃ ।
સ્તુત્વા પુરુષસૂક્તેન વિષ્ણુગાયત્રિયા તથા

વ્યાપકત્રયમન્ત્રૈશ્ચ તથા "વિષ્ણોર્નુકાઽદિભિઃ ।
"અતો દેવાઽદિભિર્મન્ત્રૈર્મન્ત્રૈરન્યૈશ્ચ વૈષ્ણવૈઃ

એકાક્ષરાદિસૂક્તૈશ્ચ દ્વાદશાષ્ટષડક્ષરૈઃ ।
મુહુઃપુષ્પાજલિં દત્વાક્ષામયેદ્દોષસંચયમ્

અથ વક્ષ્યે વિશેષેણ પૂજનં ચૌત્સવાદિષુ ।
બ્રહ્મસ્થાનં કૌતુકસ્ય પૂર્વમેવ સમીરિતમ્

પાશન્વ્યોઃકૌતુકસ્યાથ સ્થાપયેત્સ્નાપનૌત્સવૌ ।
ઉત્તરે કૌતુકસ્યૈવ બલિબેરસ્ય સંસ્થિતિઃ

ગર્ભાલયસ્ય સંકોચે ત્વથ વા મુખમણ્ડપે ।
અન્તરાલે ઽથ વા સ્થાપ્ય પૂજયેત્સ્નાપનૌત્સવૌ

સ્નાપનૌત્સવયોઃકુર્યાત્પૂર્વોક્તાર્ચનમુત્તમમ્ ।
આસનાદ્યુપચારાંશ્ચ કલ્પયેત્ ષોડશાથ વા

ત્રયોદશોપચારૈશ્ચ શાન્તં સમ્યક્સમર્ચયેત્ ।
નવોપચારૈરભ્યર્ચ્યેદનપાયિગણાંસ્ તથા

દ્વારદેવાન્ દ્વારપાલાન્ લોકપાલાંસ્તથૈવ ચ ।
અષ્ટોપચારૈરભ્યર્ચ્યેન્મૂર્તિમન્ત્રૈઃ સમાચરેત્

ઇતરાન્ પરીવારાંશ્ચ યજેત્ ષોડશવિગ્રહૈઃ ।
તથૈવ પાકલક્ષ્મ્યાશ્ચ દ્વારલક્ષ્મ્યાશ્ચ કારયેત્

શ્રીવત્સલક્ષ્મ્યાશ્ચ તથા દેવેન સહ ચાચરેત્ ।
અવતારપ્રતિષ્ઠાયાં ધ્રુવર્ચાં વાથ કારયેત્

ત્રિવિક્રમપ્રતિષ્ઠાયાં ધ્રુવાર્ચામર્ચયેત્તતઃ