ભૃગુસંહિતા · અધ્યાય 16

ઇતિ શ્રીવૈખાનસે
ભગવચ્છાસ્ત્રે ભૃગુપ્રોક્તાયાં સંહિતાયાં
પ્રકીર્ણઽધિકારે પઞ્ચદશો ઽધ્યાયઃ
અથ ષોડશો ઽધ્યાયઃ.
અથ ષોડશો ઽધ્યાયઃ.
દશાવતારકલ્પઃ(કૃષ્ણઃ)
અથાતસ્સંપ્રવક્ષ્યામિ કૃષ્ણસ્ય સ્થાપનં બુધાઃ ।
કૃષ્ણસ્યાલયમુદ્દિષ્ટં કુંભાકારવિમાનકે

કૂટે વા ગોપુરે વાપિ પર્વતાકૃતિકે ઽપિવા ।
કૃષ્ણસ્ય બાલરૂપસ્ય વયસા તાલમાનકમ્

એકવર્ષં સમારભ્ય યાવત્બઞ્ચાબ્દમાદરાત્ ।
તાલત્રયક્રમેણૈવ યથાયોગં પ્રકલ્પયેત્

વેદવર્ષં સમારભ્યષટ્તાલત્રયમેવ વા ।
સપ્તવર્ષં સમારભ્ય સપ્તતાલત્રયં તથા

દશવર્ષં સમારભ્ય અષ્ટતાલત્રયં તથા ।
ત્રયોદશ સમારભ્ય નવતાલત્રયં તથા

એવં વયઃક્રમેણૈવ તાલમાનં તથોચ્યતે ।
તિષ્ઠન્તમેકપીઠસ્થં રુક્મિણ્યા સત્યભામયા

કૃષ્ણં ચ બાલવપુષં શ્યામલં પીતવાસસમ્ ।
રુક્મિણીં કનકાભાં તાં સત્યભામાં ચ શ્યામલામ્

વાસુદેવં ગુડાકેશં સર્વાભરણભૂષિતમ્ ।
ક્રીડયષ્ટિધરં દેવં ત્રિભઙ્ગધ્યાનસંયુતમ્

સ્વસ્તિકં દક્ષિણં પાદં વામપાદં તુ કુઞ્ચિતમ્ ।
તિષ્ઠન્તમઙ્ગુલિસ્થાને ચાંગુષ્ઠસ્થિતિમાચરેત્

કિઞ્ચિત્કુઞ્ચિતજાન્વન્તવામપાદસ્થિતિર્ભવેત્ ।
વક્ત્રં ચૈવ તથા ગાત્રં કટિભાગં તથૈવ ચ.

ત્રિષુમાર્ગેષુ ભઙ્ગિત્વાત્ત્રિભઙ્ગિત્વં વિધીયતે ।
વક્ત્રં દક્ષિણતો ભાગે મધ્યભાગં તુ વામતઃ

કટીર્દક્ષિણતો ભાગે ભઙ્ગત્રયમુદાહૃતમ્ ।
દક્ષિણં કટિકં હસ્તં ક્રીડાયષ્ટિસમન્વિતમ્

દક્ષિણે યષ્ટિહસ્તન્તુ નાભિસૂત્રાદધોન્નતમ્ ।
ભૂતવેદગુણાઙ્ગુલ્યા વિધિના સહિતાલતઃ?

વામં દેવ્યોર્ભુજાસક્તં વામહસ્તમધોમુખમ્ ।
હિક્કાસૂત્રાદધો વામં કૂર્પરં સ્યાદ્દશાઙ્ગુલમ્

ષટ્સપ્તાષ્ટાંગુલાધિક્યોન્નતં વા કાલયેત્ક્રમાત્ ।
વામહસ્તતલાગ્રન્તુ નાભિમાત્રન્તુ યોજયેત્

વેણું ચ તરવેગં તુ હસ્તાભ્યાં પીડયેત્ક્રમાત્ ।
ઊર્ધ્વકાયસમં વેણું ક્રીડાયષ્ટિં તુ તત્સમમ્

ત્રિણતં શ્યામલાઙ્ગં ચ દ્વિભુજં રક્તવાસસમ્ ।
ચતુર્ભુજં વા કુર્વીત શઙ્ખચક્રધરં પરમ્

સુસ્થિતં વામપાદેન દક્ષિણેનૈવ બન્ધયેત્ ।
સર્વાભરણસંયુક્તં સુન્દરં સૌમ્યલોચનમ્

દેવીભ્યાં સહિતં કુર્યા દ્રહિતં વાત્ર કેચન ।
દેવસ્ય વામે ગરુડં પ્રાઞ્જલીકૃત્ય નુસ્થિતમ્

પક્ષદ્વયયુતં કુર્યાત્તાલપત્રસ્ય મૂલવત્ ।
નવનીતનટં કુર્યાત્તથા કાલીયમર્દનમ્

પાર્થસારથિરૂપં તુ દેવ્યોશ્ચ રહિતં ક્રમાત્ ।
પીઠં ચ પ્રતિમોત્સેથં પઞ્ચભાગં ત્રિભાગિકં

નવાંશાત્સપ્તભાગં ચત્રિભાગદ્વયમુચ્યતે ।
લૌકિકપ્રતિમોત્સેધં માનાંગુલમિતિ ક્રમાત્

પ્રથમં તુ નવાઙ્ગુલ્યં દ્વદ્વ્યઙ્ગુલવિવર્ધનમ્ ।
નવસંખ્યમિતિ પ્રોક્તં માનમેવં વિધીયતે

એતેન તુ ત્રિભેદં સ્યાદુત્તમાધમમધ્યમમ્ ।
માનંપ્રમાણમુન્માનં લંબમાનોપમાનકમ્

પઞ્ચતાલમિતિ પ્રોક્તં લંબમાનં વિધીયતે ।
સાત્ત્વિકં રાજસં ચૈવ તામસં તુ વિવર્જયેત્

દક્ષિણં માનમુદ્ધૃત્ય નાભિસૂત્રપ્રમાણકમ્ ।
કટિયોનિસમં વાથ દક્ષિણં પાદમેવ હિ

દણ્ડહસ્તન્તુ માનેન મૂર્ધ્નિ કેશાક્ષમેવ વા ।
અભયં દક્ષિણં હસ્તં ભ્રૂમાત્રં કૂર્પરાદયઃ

દક્ષિણેન મુખં ચૈવ કિઞ્ચિત્પ્રહસિતાનનમ્ ।
કેશકંબલમિત્યુક્તં સૂત્રં વામાશ્રયં ભવેત્

ઉષ્ણીષસ્થપદે મધ્યે નાસાગ્રે પુટવામકે ।
નાભિમધ્યગતે વાપિ મુષ્કમાલોરુદક્ષિણે

પાદે દક્ષિણપાણ્યન્તે અગ્રાન્મકુટવામકે ।
લંબયેન્મધ્યસૂત્રં ચેદન્યત્સૂત્રં ન કારયેત્

ઉષ્ણીષમઙ્ગુલાર્ધં ચ મુખમષ્ટાંગુલં ભવેત્ ।
ગલમર્થાંગુલં તસ્ય ગ્રીવાન્તં દ્વ્યઙ્ગુલં ભવેત્

હિક્કાન્તં હૃદયાન્તં ચ નાભ્યન્તં મેઢ્રમૂલકમ્ ।
અષ્ટાદશાંગુલં ચૈવ મૂર્ધ્વકાયં વિધીયતે

ત્રયોદશાંગુલં ચૈવ મૂરુદીર્ઙં વિધીયતે ।
જાનુસ્સ્યાદ્દ્વ્યઙ્ગુલં ચૈવ જઙ્ઘા ચોરુશ્ચ તત્સમા

ચરણં દ્વ્યઙ્ગુલં ચૈવ માનમેવ ન સંશયઃ ।
હીક્કાસૂત્રાન્તતો બાહુર્દશાઙ્ગુલમિતિ સ્મૃતમ્

પ્રકોષ્ઠમષ્ટાઙ્ગુલાયામં સપ્તાઙ્ગુલતલાયતમ્ ।
મુખં મુખવિશાલં સ્યાત્કર્ણવિસ્તારમઙ્ગુલમ્

ગ્રીવાવિસ્તારમેવં સ્યાચ્ચતુરઙ્ગુલ ચતુર્યવમ્ ।
અભયં બાહુમાનં ચતુર્વિંશતિરઙ્ગુલમ્

કક્ષયોરન્તરં ચૈવ ચતુર્દશાંગુલ વિસ્તરમ્ ।
ઊરુર્દશાંગુલં ચૈવ શ્રોણિરેકાદશાંગુલમ્

કટિવિસ્તારમેવં સ્યાત્ત્રયોદશાંગુલમિષ્યતે ।
ઊરુમૂલસુવિસ્તારમષ્ટાંગુલમિતિ ક્રમાત્

ષડઙ્ગુલં જાનુતારં જઙ્ઘાતારં ચ સપ્તકમ્ ।
ત્ષઙ્ગુલાર્ધં ચ વિજ્ઞેયં નાલિકાવિસ્તરં ભવેત્

પાદવિસ્તારમેવોક્તં સર્વલક્ષણસંયુતમ્ ।
કલાપકુસુમશ્યામં શઙ્ખચક્રગદામ્બુજમ્

અનેકરત્નં સ છન્નં કૌસ્તુભોદ્ભાસિ વક્ષસમ્ ।
તારહારાવલીરમ્યં ગરુડોપરિ સંસ્થિતમ્

દેવીભ્યાં સહિતં કુર્યાત્કૃષ્ણં બૃન્દાવને રતમ્ ।
આલોલ કુન્તલોદ્ભાસિ મુખચન્દ્ર વિરાજિતમ્

અતિરક્તાધરોષ્ઠં ચ રક્તપાણિદ્વયાંચિતમ્ ।
વામપાદં સમાકુઞ્ચ્ય ચોત્તાનીકૃત્ય દક્ષિણમ્

દક્ષિણં ચાભયં હસ્તં નવનીતયુતં તથા ।
વામં પ્રસાર્ય ચોત્તાનં સર્વાભરણભૂષિતમ્

સાંબરં તુ પ્રકુર્વીત વિગતાંબરમેવ વા ।
એવં તુ વિધિના કુર્યાન્નવનિતનટં બુધઃ

એવમેવ પ્રકુર્વીત કાલીયાહિફણોપરિ ।
નૃત્યન્તં પરમાત્માનમુત્તાનાકુઞ્ચિતાઙ્ઘ્રિકમ્

દક્ષિણે તુ કરે કુર્યાન્નવનીતસ્ય ખણ્ડકમ્ ।
અહિપુચ્છં કરે વાપિ કુર્યાત્કાલીયમર્દનમ્

નીલોત્પલદલશ્યામં પીતાંબરસુશોભિતમ્ ।
ચતુર્ભુજં શઙ્ખચક્રમૂર્ધ્વપાણિદ્વયે ધૃતમ્

અધઃપાણિદ્વયે વેણું વાદયન્તં મુદાન્વિતમ્ ।
સર્વાલઙ્કારસંયુક્તં ગરુડોપરિ સંસ્થિતમ્

દેવીભ્યાં સહિતં દેવં મુનિભિઃ પરિવેષ્ટિતમ્ ।
કૃષ્ણમેવં પ્રકુર્વીત સન્તાનાર્થી વિશેષતઃ

કલાપકુસુમ શ્યામં પૂર્ણચન્દ્રનિભાનસમ્ ।
બર્હિબર્હકૃતોત્તંસં સર્વાલઙ્કારસંયુતમ્

યુવતીવેષલાવણ્યં શ્રીવત્સાંકિતવક્ષસમ્ ।
સ્મેરારુણાધરન્યસ્તવેણું ત્રૈલોક્યમોહનમ્

અક્ષમાલાં ચ વિદ્યાં ચ કુર્યાદૂર્ધ્વકરદ્વયે ।
વેણું કરદ્વયે કુર્યાચ્ચતુર્ભુજયુતં હરિમ્

તપનીયલસત્કાન્ત્યાભ્રાજત્કમલહન્તયા ।
નિરીક્ષ્યમાણચરણં વામપાર્શ્વસ્થયા શ્રિયા

હેમસિંહાસને રમ્યે રાજ્ઞીભિસ્તુ નિષેવિતમ્ ।
ચન્દ્રમણ્ડલસંકાશશ્વેતછત્રેણશોભિતમ્

નારદાદ્યૈર્મુનિગણૈજ્ઞાન્નાર્થિભિરુપાસિતમ્ ।
ઇન્દ્રાદિદેવતાબૃન્ધૈઃ પ્રણતં પરમેશ્વરમ્

એવં કૃષ્ણં પ્રકુર્વીત જગન્મોહનવિગ્રહમ્ ।
ગોપીભિરાવૃતં ગોભિઃ પરમાનન્દવિગ્રહમ્

વ્યત્યસ્ય દક્ષિણં પાદં વામે ન્યસ્ય ચ સુસ્થિતમ્ ।
ચતુર્ભુજં શઙ્ખચક્રધરમૂર્ધ્વકરદ્વયે

ધૃત્વા વેદમયં વેણુમન્યહસ્તદ્વયેન ચ ।
અઙ્ગુલીભિર્મુદા વેણુસુષિરાણિ ચ પૂરયન્

દિવ્યગાન્ધર્વગીતાર્તં ત્રિભઙ્ગેન ચ સંસ્થિતમ્ ।
એવં કૃષ્ણં પ્રકુર્વીત વેણુનાદનટં બુધઃ

સર્વભૂષણસંયુક્તં બ્રહ્મસૂત્રસમન્વિતમ્ ।
રક્તાંબરધરં ચૈવ શ્યામલં કમલેક્ષણમ્

રુક્મિણીસત્યભામાભ્યાં પાર્શ્વયોરુપશોભિતમ્ ।
રુક્મિણીં રુક્મવર્ણાભાં સત્યાં શ્યામનિભાં તથા

વસુદેવં દેવકીં ચ પુરતો દક્ષિણે તથા ।
યશોદાં નન્દગોપં ચ દેવેશં વીક્ષ્ય સુસ્થિતમ્

પ્રદ્યુમ્નં ચ તથા સાંબં વામે કુર્યાત્સલક્ષણમ્ ।
દામં સુમનસં ચૈવ કુર્યાદન્યાં ચ ગોપિકામ્

કર્ણાગ્રાન્તન્તુ કૃષ્ણસ્ય સુમન્તું વામમાશ્રિતમ્ ।
કક્ષબાહુસમં વાપિ કારયેદ્યુક્તિતઃ ક્રમાત્

નવતાલેન માનેન કુર્યાત્તાન્ સમલઙ્કૃતાન્ ।
દેવકીં વસુદેવં ચ કૃષ્ણવર્ણૌ પ્રકલ્પયેત્

યશોદાં ગૌરવર્ણાઞ્ચ કર્બુરં નન્દમાચરેત્ ।
પ્રદ્યુમ્નં શ્યામવર્ણં ચ સાંબં કાલાઞ્જનપ્રભમ્

દામં રક્તનિભં ચૈવ ગૌરં સુમનસં તથા ।
સુમન્તું શ્વેતવર્ણં ચ કલ્બયેદ્વિધિના બુધઃ

એવં કૃષ્ણં પ્રકુર્વીત લીલામાનુષવિગ્રહમ્ ।
ચતુર્મૂર્તિક્રમશ્ચૈષાં વાસાધિકરણોક્તવત્

ધૃત્વા પુષ્પમયીં યષ્ટિં દક્ષિણેવતુ પાણિના ।
ન્યસ્યાન્યં ચૈવ ભૂમિસ્થરાજદણ્ડસ્ય મૂર્ધવિ

રાજાર્હાભરણૈર્યુક્તં રુક્મીણ્યા સહિતં પ્રભુમ્ ।
એવે કૃષ્ણં પ્રકુર્વીત રાજગોપાલવિગ્રહમ્

પીતાંબરધરં દેવં જ્ઞાનમુદ્રાલસત્કરમ્ ।
વેણુમન્યકરે ધૃત્વા સુખાસીનં શુચિસ્મિતમ્

ઉપાસ્યમાનં મુનિભિર્દેવીભ્યાં રહિતં હરિમ્ ।
કૃષ્ણમેવં પ્રકુર્વીદ જ્ઞાનગોપાલવિગ્રહમ્

સ્વર્ણપ્રભમુદારાઙ્ગમષ્ટબાહું જગત્પ્રભુમ્ ।
ઇક્ષુચાપાંકુશાન્વેણું શઙ્ખારિસુમસાયકાન્

બિભ્રન્તં રમયા શ્લિષ્ટદિવ્યમઙ્ગલવિગ્રહમ્ ।
સર્વાભરણસંયુક્તં યોગિનામમૃતપ્રદમ્

એવં સમ્મોહનં કુર્યાત્કૃષ્ણં ગોપાલવિગ્રહમ્ ।
ગવાં ગોપકુમારાણાં ગોપીનાં રક્ષણાયવૈ

નગં ગોવર્ધનં નામ દધાર ભગવાન્ હરિઃ ।
વામેનોદ્ધૃતહસ્તેન બિભ્રન્તં નગમુત્તમમ્

કટિન્યસ્તાન્ય હસ્તં ચ પદ્મહસ્તમધાપિ વા ।
શઙ્ખચક્રધરં દેવઙ્કુર્યાચ્ચૈવ ચતુર્ભુજમ્

એવં કૃષ્ણં પ્રકુર્વીત ગોવર્ધનધરં હરિમ્ ।
પુરા મહતિ સંગ્રામે પાર્થં રક્ષિતવાન્ હરિઃ

પાર્થં રથસ્થિતં કુર્યાચ્છરતૂણીરસંયુતમ્ ।
સમીક્ષમાણં દેવેશં સ્યન્દનસ્થં સ્વપાર્શ્વગમ્

શ્યામવર્ણં મહાબાહુ કૃષ્ણમુદ્બદ્ધકુન્તલમ્ ।
બિભ્રન્તં દક્ષિણે પાશં શઙ્ખં વામકરે તધા

અર્જુનસ્ય મુખં વીક્ષ્ય સ્મયમાનં મહારથમ્ ।
એવં કૃષ્ણં પ્રકુર્વીત પાર્થસારથિવિગ્રહમ્

વામજાનુસમાકુઞ્ચ્ય દીર્ઘમન્યં પ્રસાર્ય ચ ।
તથૈ વાવિથ્ય સન્ન્યસ્ય ભૂમ્યાં વામકરં પુરઃ

આકુઞ્ચિતાન્યપાદેવ ચાસનસ્થિતિશોભિના ।
અન્યહસ્તેન સંધાર્ય નવનીતં નવં નવમ્

મુહુરાલોકયન્તં તદ્દર્શનીયં વિશેષતઃ ।
એવં કૃષ્ણં પ્રકુર્વીત બાલગૌપાલવિગ્રહમ્

પુરા સંદર્તસમયે સંહૃતેષુ જગત્સુ ચ ।
વટપત્રે વિનિદ્રાણો બભૂવ ભગવાન્ હરિઃ

વટપત્રે શયાનં તુ બાલરૂપં પરાત્પરમ્ ।
આકૃષ્ય દક્ષિણં પાદં વામહસ્તેન લીલયા

પાદાઙ્ગુષ્ઠં મુખે ન્યસ્ય ધાસ્યન્તં હસિતાનનમ્ ।
દક્ષિણેન તુ હસ્તેન વહન્તં દક્ષિણોરુકમ્

પ્રસારિતેતરપદં દિવ્યાલઙ્કારશોભિતમ્ ।
વટપત્રં પ્રકુર્વીત વિશાલં ચાધરાગ્રકમ્

વટપત્રશયાનં તુ કૃષ્ણમેવં પ્રકલ્પયેત્ ।
શઙ્ખચક્રગદાપદ્મ પાશાંકુશલસત્કરમ્

કરાભ્યાં વેણુમાદાય ધમન્તં સર્વમોહનમ્ ।
સૂર્યાયુતશતાભાસં પીતાંબરસુશોભિતમ્

નાનાલઙ્કારસુભગં સૂર્યમણ્ડલસંસ્થિતમ્ ।
એવં પ્રકલ્પયેત્કૃષ્ણં મહાન્તં સર્વમોહનમ્

કૃષ્ણરૂપમસંખ્યાતંસ્વેચ્છારૂપં તુ કારયેત્ ।
કાલીયમર્દનાદૌ તુ નાગકન્યાદિકલ્પનમ્

કલ્પનં ભોગભેદસ્ય ચૈવમાદીન્ પ્રકલ્પયેત્ ।
યુક્ત્યા બુદ્ધ્યા ચ ભક્ત્યા ચ યથા સ્યાન્મનસઃ પ્રિયમ્

એવં રૂપં ચ કૃત્વા તુ તદ્રૂવં કૌતુકં ચરેત્ ।
અથવાકૌતુકં બિંબં ચતુર્ભુજસમન્વિતમ્

અભયં વરદં પૂર્વં શઙ્ખચક્રધરં પરમ્ ।
એવં ચતુર્ભુજં કૃત્વા સ્થાપનારંભમાચરેત્

પૂર્વોક્તયાગશાલાયાં પઞ્ચાગ્નીન્ પરિકલ્પ્ય ચ ।
પૈણ્ડરીકે પ્રધાનાગ્નૌ હૌત્રશંસનમાચરેત્

"કૃષ્ણં નારાયણં પુણ્યં ત્રિદશાધિપઽમત્યપિ ।
"રુક્મિણીં સુંદરીં દેવીં રમાઽમિતિ ચ રુક્મિણીમ્

"સત્યરૂપાં સતીં ચૈવ સન્નતીં ચ ક્ષમાઽમિતિ ।
ઇત્યેવમુક્ત્વા ચાવાહ્ય ગરુડં પૂર્વવત્તધા

આવાહનક્રમેણૈવ નિરુપ્યાજ્યાહુતીર્યજેત્ ।
"સત્યસ્સત્યસ્થઽ ઇત્યુક્ત્વા શતમષ્ટાધિકં યજેત્

શ્રીભૂમ્યોરિવ કુર્યાચ્ચ રુક્મિણીસત્યભામયોઃ ।
પૂર્વોક્તેન વિધાનેન સ્થાપનાદીનિ કારયેત્

કર્કી
યુગાન્તસમયે વિષ્ણુઃ કર્કી નામ ભવિષ્યતિ ।
ખડ્ગખેટકહસ્તસ્તુ મ્લેચ્છાદીન્ સ હનિષ્યતિ

કૂટે વા ગોપુરે વાપિ પર્વતાકૃતિકે ઽપિ વા ।
કલ્કિરૂપં પ્રતિષ્ઠાપ્ય વિમાને તુ સમર્ચયેત્

મધ્યમં દશતાલેન ભિન્નાંજનચયપ્રભમ્ ।
અશ્વાનનં મુખં કુર્યાદન્યચ્ચૈવ નરાકૃતિ

ચતુર્ભુજં ચ હસ્તેષુ ક્રમાચ્ચૈવાયુધાન્યપિ ।
ચક્રં શઙ્ખં ચ ખડ્ગં ચ દધાનં ખેટકં તથા

અથવા કલ્પયેદ્દેવમશ્વારૂઢં દ્વિબાહુકમ્ ।
શુદ્ધસ્ફચિકસંકાશં ખડ્ગખેટક ધારિણમ્

અત્રૈવ કૌતુકં કુર્યાદ્વિષ્ણુરૂપં ચતુર્ભુજમ્ ।
પૂર્વોક્તયાગશાલાયાં પઞ્ચાગ્નીન્ પરિકલ્પ્ય ચ

પૈણ્ડરીકે પ્રધાનાગ્નૌ હૌત્રશંસનમાચરેત્ ।
"કર્કિણં કામરૂપં ચ વિષ્ણું સંહારકારણમ્ઽ

એવમાવાહ્ય વિધિના નિરુપ્યાજ્યાહુતીર્યજેત્ ।
"ધૂર્નો વહન્તાઽ મિત્યુક્ત્વા શતમષ્ટાધિકં યજેત્

ઉત્સવસ્નપનાદીનિ વિષ્ણોરિવ સમાચરેત્ ।
વિષ્ણોર્દશાવતારાણામેવં પ્રોક્તં તુ લક્ષણમ્

અનાદિર્ભગવાન્ કાલો નાસ્ય ચાન્તો ઽપિ દૃશ્યતે ।
ચક્રવત્પરિવર્તન્તે સૃષ્ટિસ્થિત્યન્તસંયમાઃ

અવતારાશ્ચ કીર્ત્યન્તે ભૂયાંસઃ પરમાત્મનઃ ।
ધર્મસંરક્ષણાર્થાય દુષ્ટસંશિક્ષણાય ચ

સદ્ય આવિર્ભવેદ્વિષ્ણુર્યત્ર ભક્તાનુકંપયા ।
આવિર્ભાવં તુ તં વિન્દ્યાત્પ્રાદુર્ભાવમથેતરત્

આવિર્ભાવન્તુ મત્સ્યાદ્યાઃ પઞ્ચ પઞ્ચેતરાસ્સ્મૃતાઃ ।
ગજેન્દ્રમોક્ષણાદીનપ્યાવિર્ભાવાન્ પ્રચક્ષતે

અન્તરાલે તથા વિષ્ણોર્દક્ષિણોત્તરપાર્શ્વયોઃ ।
કલ્પયેદ્રામકૃષ્ણૌ તુ મુખમણ્ડપ એવ વા

અથાન્તર્મણ્ડપે વાપિ તથાવરણ મણ્ડપે ।
સંસ્થાપ્ય કૌતુકં બેરં દ્વયમેવેતિ કે ચ ન

નારસિંહં વરાહં ચ વામનં ચ ત્રિવિક્રમમ્ ।
ધ્રુવબેરં વિના કૃત્વા કૌતુકં લક્ષણાન્વિતમ્

સ્થાપયિત્વા તથા વિષ્ણોઃ પૂજયેદગ્રમણ્ડપે ।
મત્સ્યકૂર્મવરાહાણાં વામનસ્ય વિશેષતઃ

કૌતુકં વિષ્ણુરૂપં તુ કુર્યાચ્ચૈવ ચતુર્ભુજમ્ ।
ધ્રુવરૂપં ન કુર્વીત યથેષ્ટમિતરત્રતુ