ભૃગુસંહિતા · અધ્યાય 12

ઇતિ
શ્રીવૈખાનસે ભગવચ્છાસ્ત્રે ભૃગુપ્રોક્તાયાં
સંહિતાયાં પ્રકીર્ણાધિકારે એકાદશો ઽધ્યાયઃ.
અથ દ્વાદશો ઽધ્યાયઃ.
ભગવત્પ્રતિષ્ઠાવિધિઃ
અથપ્રદોષે ધર્માત્મા જલસ્થં દેવમુદ્ધરેત્ ।
સ્નાનદ્રવ્યાણિ ચાહૃત્ય દેવં સંસ્નાપ્ય મન્ત્રવિત્

ક્ષૌમપટ્ટાદિના છાદ્ય મણિહેમાદિકૈઃ પુનઃ ।
વિવિધૈઃ પુષ્પમાલાદ્યૈર્ અલઙ્કૃત્ય મનોહરમ્

યાન મારોપ્ય દેવેશં સ્વક્તિસૂક્તં સમુચ્ચરન્ ।
તોયધારાં પુરસ્કૃત્ય નીત્વા ગ્રામં પ્રદક્ષિણમ્

શ્વભ્રસ્ય પશ્ચિમે ભાગે સ્થાપયિત્વા વિશેષતઃ ।
ઉત્તરે યાગશાલાયાં વાસ્તુ હોમં સમાચરેત્

મથિત્વાગ્નિં પ્રગૃહ્ણીયા દ્વાસ્તુ હોમાગ્નિમેવ વા ।
સંસ્કૃત્ય વિધિનાદાય પ્રણયે દ્ગાર્હપત્યકે

ત્રિસ્સંસ્કૃતો લૌકિકાગ્નિર્ મથિતાગ્નિસમો ભવેત્ ।
આઘારં વિધિવત્કૃત્વા વૈષ્ણવાન્તં સમાચરેત્

તતો ઽન્વાહાર્યકુણ્ડે ચ પશ્ચાદાહવનીયકે ।
આવસથ્યેતતસ્સભ્યે તતઃપદ્માનલેક્રમાત્

સૂત્રોક્તેન વિધાનેન સર્વત્રાઘારમાચરેત્ ।
દ્વાત્રિંશત્પ્રસ્થસંપૂર્ણં ઘટમાદાયચાત્વરઃ

"ઇષે ત્વોર્જેઽત્વાદિ જપન્ તન્તુના પરિવેષ્ટ્ય ચ ।
"શુચી વો હવ્યઽ ઇત્યુક્ત્વા કુંભપ્રક્ષાલનં ચરેત્

નદીતોયં સમાદાય સમુત્પૂય ચ પૂરયેત્ ।
વસ્ત્રયુગ્મેન ચાવેષ્ટ્ય અલઙ્કુર્યાત્ પ્રયત્નતઃ

એલાતક્કોલકર્પૂરૈર્ ગન્ધોશીરાક્ષતૈઃક્રમાત્ ।
અન્યૈર્ગન્ધયુતૈઃ પુષ્પૈર્વાસયિત્વા વિધાનતઃ

સુવર્ણરત્નધાતૂંશ્ચ ન્યસિત્વા મન્ત્રવિત્તમઃ ।
ગોવાલકુશદર્ભૈશ્ચ કૃતં કૂર્ચં તુ નિક્ષિપેત્

અથ વા નિક્ષિપેત્ કૂર્ચં કૃતં દર્ભૈસ્તુ કેવલૈઃ ।
અસ્થિ રત્નં સિરા સ્તન્તુર્ માંસો મૃત્સ્ના પ્રકીર્તિતા

શોણિતં રક્તમૃદ્ભિન્તુ જલં મેદસ્તથૈવ ચ ।
શુક્રન્તુ કૂર્ચમિત્યુક્તં વસ્ત્રં સ્યાચ્ચર્મ વૈષ્ટિતમ્

સપ્ત ધાતવ ઇત્યેતે કુંભેષુ કરકેષુ ચ ।
એતેષ્વેકં વિનાકુર્યાન્નાસ્તિ તત્રાસ્ય સન્નિધિઃ

દેવસ્ય દક્ષિણે પાર્શ્વે કુંભં તત્ર નિવેશ્ય ચ ।
અલઙ્કૃતસ્તથાચાર્યો વસ્ત્રાભરણકુણ્ડલૈઃ

સ્રગ્ગન્ધૈર્વેષ્ટિતો ધૃત્મા મુખસ્યોષ્ણીષબન્ધનમ્ ।
કુંભસ્ય દક્ષિણે ભાગે પ્રાઙ્મુખોદઙ્મુખો ઽપિવા

સ્વસ્તિકાસન માસ્થાય ઋજુકાયઃ સમાહિતઃ ।
લલાટાદિષુ સ્થાનેષુ કેશવાદીન્ પ્રણમ્યચ

અકારાદ્યક્ષરં સર્વં ન્યસિત્વા સર્વસન્ધિષુ ।
પશ્ચાત્કુંભં સુસંત્પૃશ્ય ક્રમાત્સૂક્તાદિકં જપેત્

આત્મસૂક્તન્તતો જપ્ત્વા પૌરુષં સૂક્તમેવ ચ ।
સૂક્તમેકાક્ષરં જપ્ત્વા વિષ્ણુસૂક્ત મતઃ પરમ્

શ્રીભૂસૂક્તં તતો જપ્ત્વા "સહસ્રશીર્ષંઽસમુચ્ચરન્ ।
વૈષ્ણવં તુ તતોજપ્ત્વા ધ્યાયેત્ સમ્યક્સમાહિતઃ

પ્રાણાયામં તતઃ કુર્યાત્ રેચપૂરકકુંભકૈઃ ।
એતત્ફલં ક્રમાદ્વક્ષ્યે ત્રિવિધં તત્પૃથગ્વિધમ્

તત્રૈવ રેચકં પૂર્વં સર્વપાપસ્યદાહકમ્ ।
પશ્ચાત્તુ પૂરકં કુર્યા દમૃતાપ્યાયનં તતઃ

તૃતીયં કુંભકં કુર્યા દમૃતત્વં ચ સંસ્મરેત્ ।
તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન રેચકાદીનિ કારયેત્

કુંભગન્તુ જલં સ્મૃત્વા વારુણં મણ્ડલં બુધઃ ।
અર્ધચન્દ્રાકૃતિં સ્મૃત્વા તસ્ય બીજાક્ષરં ન્યસેત્

તમોઙ્કારેણ સંવેષ્ટ્ય બન્ધયુક્તં? તુ નિશ્મલમ્ ।
આદિત્યમણ્ડલાન્તસ્થં દેવં તત્રૈવ ચાહ્વયેત્

આદિબીજં સુવર્ણાભં પ્રણવૈઃ પરિવેષ્ટિતમ્ ।
પશ્ચાદ્દેવં સમભ્યર્ચ્ય કુર્યા દર્ઘ્યાન્ત મર્ચનમ્

બિંબં કુંભં ચ સંગૃહ્ય સ્નાનશ્વભ્રે નિવેશયેત્ ।
શ્વભ્રસ્ય પૂર્વભાગે તુ દણ્ડપઙ્ક્તિં ચ કારયેત્

કલશૈઃ સ્નાપયેત્સમ્ય ક્ચતુર્દશભિરેવતુ ।
દેવં સર્વત્ર સંસ્નાપ્ય દીપાન્તં ચ સમર્ચયેત્

નૈરૃતે વિષ્ટરે ન્યસ્ય નમેદ્દેવાં ત્સમાહિતઃ ।
એવં દેવ્યૌ સમાદાય સ્નાપયે દત્વરં બુધઃ-

પાદ્યમાચમનં દત્વા દેવદેવં પ્રણમ્ય ચ ।
પાત્રં તુ તણ્ડુલૈઃ પૂર્ણં ગૃહીત્વાત્ર વિશેષતઃ

સૌવર્ણં રાજતં વાપિ કૌતુકં તત્ર નિક્ષિપેત્ ।
અથ વા તન્તુ માહૃત્ય ન્યસિત્વા તણ્ડુલોપરિ

તાંબૂલસહિતે પાત્રે? દેવસ્યાગ્રે નિધાયચ ।
પુણ્યાહં વાચ્ય તત્કાલેસ્વસ્તિસૂક્તં સમુચ્ચરન્

દેવસ્ય દક્ષિણેહસ્તે દેવ્યોર્યૈ વામહસ્તયોઃ ।
"સ્વસ્તિદાઽ વીતિમન્ત્રેણ કૌતુકં બન્ધયેત્ક્રમાત્

વેદમન્ત્રજ્ઞ આચાર્યો રક્ષામન્ત્રં સમુચ્ચરન્ ।
ષડ્દ્રોણં ધાન્યમર્ધં વા વેદિકોપરિ ચાસ્તરેત્

તદર્ધં તણ્ડુલાંશ્ચૈવ તદગ્ધં તુ તિલાનપિ ।
તદગ્ધં યવમાદાય તદર્ધં તિલ્વમેવ ચ

અણ્ડજં મુણ્ડજં ચૈવરોમજં વામજં તથા ।
ચર્મજં ચાસ્તરેત્પઞ્ચ શયનં વેદિકોપરિ

અલાભે તુ તથૈતૈષાં પઞ્ચવસ્ત્રાણિ વાસ્તરેત્ ।
મૂર્ધોપધાનં કર્તવ્યમૂર્ધ્વે ઽનસ્તં સમર્ચયેત્

દેવં દેવ્યૌ સમાદાય યદ્દિગ્દ્વારં તથા શિરઃ ।
શાયયેચ્છયને વિદ્વાન્ "યદ્વૈષ્ણવઽમિતિ બ્રુવન્

દેવ્યોશ્ચાપિ તથા કુર્યાત્તત્તત્સૂક્તં જપેત્ક્રમાત્ ।
ઉત્તરાચ્છાદનં કુર્યાદ્ગલાન્તં તત્ર નિક્ષિપેત્?

શય્યાવેદ્યાસ્તુપરિતસ્સર્વાન્ દેવાન્ત્સમર્ચયેર્ત્ ।
ઇશાનાદિક્રમાદ્દેવાન્ બલ્યન્તન્તુ સમર્ચયેત્

શઙ્કરં બલિરક્ષં ચ વાગ્દેવીં બલિશ્રક્રકૌ ।
અગ્નિં પવિત્રં શૈલૂષં પ્રાચ્યાં પ્રત્યઙ્મુખાન્ ક્રમાત્

ભૌમં ગુહં ચ દુર્ગાં ચ યમં મન્દં ચ નૈરૃતિમ્ ।
રોહિણીં સપ્તમાતૄશ્ચ દક્ષિણે ચોત્તરામુખાન્

પશ્ચિમે નૈરૃતાદ્યાદીનર્ચયેત્તદનુક્રમાત્ ।
વૈષ્ણવીં પુરુષં ચૈવ બુધં જ્યેષ્ઠાં તથૈવ ચ

પુષ્પરક્ષકવાયૂ ચ પ્રાઙ્મુખાંશ્ચ સમર્ચયેત્ ।
વાયવ્યાદીશપર્યસ્તં દક્ષિણાભિમૂખાન્ ક્રમાત્

શુક્રં ચૈવ ભૃગું શાન્તં તથા સપ્ત ઋષીનપિ ।
ભાગીરથીં કુબેરં ચ ચન્દ્રં ભૂતાનિ ચાર્ઽચયેત્

દ્વારે દ્વારે ચ ધાત્રાદીન્ દ્વારદેવાન્ત્સમર્ચયેત્ ।
વિમાનં પરિતો ભ્યર્ચ્ય ન્યક્ષાદીનર્ચયેત્ક્રમાત્

દેવસ્યાગ્રે પ્રસન્નાત્મા પૂજયેદનપાયિનઃ ।
ભૂતદ્વયં તથા તાર્ક્ષ્યં તથા ચૈવામિતં બુધઃ

ચક્રશઙ્ખારવિન્દાનિ દેવસ્યાગ્રેર્ઽચયેદ્બુધઃ ।
વેદાનધ્યાપયેદ્દિક્ષુ "ઋચાં પ્રાઽચીરિતિ શ્રુતિઃ

સંભારવેદ્યામાસ્તીર્ય ધાન્યં વસ્ત્રોવરિક્રમાત્ ।
હેમાદિપાત્રે રત્નાદીં ત્સન્ન્યસ્યૈવાધિદૈવતમ્

વિષ્ણુમભ્યર્ચ્ય વિધિના કારયિત્વાધિવાસનમ્ ।
વિષ્ણુસૂક્તં સમુચ્ચાર્ય વસ્ત્રેણાચ્છાદયેદ્બુધઃ

પશ્ચાદ્ધોતારમાહૂય યથોક્તગુણસંયુતમ્ ।
પાદૌપ્રક્ષાલ્ય ચાચમ્ય કૂર્ચયુક્તં સમાહિતમ્

અલઙ્કુર્યાચ્ચ પુષ્પાદ્યૈઃ પઞ્ચાઙ્ગોચિતભૂષણૈઃ ।
સભ્યસ્ય પૂર્વભાગે તુ પશ્ચિમાભિમુખઃસ્થિતઃ

સભ્યાધ્વર્યું સમીક્ષ્યૈવ હોતા પ્રણવમુચ્ચરેત્ ।
"હોતરેહિઽ પદે ઉક્તેતતો હોતા સમુચ્ચરેત્

"અધ્વર્યો દેવઽતેત્યુક્ત્વા પાદૌ પ્રક્ષાલ્ય ચાચમેત્ ।
પૂર્વવત્તત્ર ચસ્થિત્વા "ઓં નમઃ પ્રવક્ત્રેઽ બ્રુવન્

હોતા ચ નામ શર્માન્તં સંયોજ્યૈવ સમુચ્ચરેત્ ।
"ભૂતે ભવિષ્યઽતીત્યુક્ત્વા બ્રૂયાદ્ "ધિંઽકારપૂર્વકમ્

"ભૂર્ભુવસ્સુવઽ રિત્યેવ પ્રાઙ્મુખશ્ચ પ્રદક્ષિણમ્ ।
અદધ્યાત્સમિધો ઽધ્વર્યુઃ પ્રત્યોઙ્કારં તતો ઽનલે

હોત્રા"ગ્ને મહાઽમિત્યુક્તેપ્રભૌઃ પ્રવર ઇષ્યતે ।
રાજ્ઞો વા રાજપત્મ્યા વા તથામાત્યસ્ય વા ભવેત્

ગ્રામશ્ચેદ્યજમાનસ્તુ વસિષ્ઠપ્રવરં વદેત્ ।
અથ વા કારયેદ્વિદ્વાન્ કાશ્યપ્રવરં વદન્

વૈશ્યાદન્યત્ર જાતીયો યજમાનો ભવેદ્યદિ ।
તસ્ય તુ પ્રવરં હિત્વા કાશ્યપપ્રવરં વદેત્

તત "આયાતુ ભગવાઽનુક્ત્વા પશ્ચિમદિઙ્મુખઃ ।
વિષ્ણ્વાદિ ભૂત પર્યન્તં સર્વમૂર્તી સ્તદાહ્વયેત્

નનધોક્તેન માર્ગેણ પાર્ષદાનાહ્વયેદ્બુધઃ ।
આવાહન ક્રમેણૈવ નિરુપ્યાઽજ્યાહુતીર્યજેત્

સભ્યાગ્નિં ચ પરિસ્તીર્ય પ્રાણાયામાદિપૂર્વકમ્ ।
"સ્વસ્તિચૈઽવેતિ હુત્વાતુ તથા ચૈવ "પ્રજાપતેઃઽ

"અગ્નિર્ધીમતઽયેત્યુક્ત્વા "આદિત્યેભ્યઽસ્તથૈવ ચ ।
"વિશ્વેભ્યો દેવેભ્યઽશ્ચૈવ "મરુદ્ગણેભ્યઽએવ ચ

"ભૂરગ્નયેઽચૈવમાદ્યાશ્ચતસ્રો વ્યાહૃતીર્યજેત્ ।
દશભિશ્સતશસ્ત્વેતૈસ્સહસ્રાહુતિરુચ્યતે

સ્રુવેણ સ્રાવયન્ વિદ્વાનવિચ્છિન્નં સમાચરેત્ ।
વિષ્ણુસૂક્તં સમુચ્ચાર્ય સૂક્તં પૌરુષમેવ ચ

શ્રીસૂક્તં ભૂમિદૈવત્ય મતોદેવાદિ વૈષ્ણવમ્ ।
એકાક્ષરાદિસૂક્તં તુ વિષ્ણુગાયત્રિયા યુતમ્

એતૈન્તુ સપ્તભિસ્સૂક્તૈશ્ચતુરાવર્ત્ય હૂયતામ્ ।
એતત્કર્તુમશક્તશ્ચેત્સકૃદ્વાત્ર સમાચરેત્

અષ્ટાક્ષરેણ મન્ત્રેણ દ્વાદશાક્ષરકેણ વા ।
વૈષ્ણવં વિષ્ણુગાયત્રીં જુહુયાદિતિ કે ચન

તતશ્ચાહાવનીયાગ્નિકુણ્ડે સમ્યગ્યથાક્રમમ્ ।
યજેત્પુરુષસૂક્તં તુ ષોડશાવર્ત્ય યત્નતઃ

અન્વાહાર્વાગ્નિકુણ્ડે તુ વિષ્ણુસૂક્તં સુહૂયતામ્ ।
બ્રાહ્મઞ્ચ વ્યાહૃતીશ્ચૈવ જયાદીન્ જુહુયાત્ક્રમાત્

શ્રીસૂક્તં વૈષ્ણવં ચૈવ જુહુયાદ્ગાર્હપત્યકે ।
આવસદ્થ્યે વિશેષેણ વૈષ્ણવં રુદ્રસૂક્તકમ્

મહીસૂક્તં ચ જુહુયત્સૂક્તમેકાક્ષરાદિકમ્ ।
પૈણ્ડરીકે તુ જુહુયાત્પારમાત્મિકસંયુતમ્

રક્તાબ્જં બિલ્વપત્રં ચ શ્વેતાબ્જાનામસંભવે ।
ઘૃતેનાપ્લુત્ય જુહુયાદ્વિષ્ણુગાયત્રિયા બુધઃ

સમિદાજ્યં ચરુર્ લાજાઃ સર્ષપાશ્ચ યવાસ્તથા ।
તિલં તિલ્વં તથા મુદ્ગા માષાસ્સક્તુર્ગુડં તથા

મધ્વપૂપા દધિ ક્ષીરં હોમદ્રવ્યમિતીરિતમ્ ।
એતૈસ્સપ્તદશદ્રવ્યૈર્ વૈષ્ણવં જુહુયાદ્બુધઃ

જુહ્વાચૈવોપજુહ્વા ચ વિષ્ણુસૂક્તં સુહૂયતામ્ ।
સભ્યે ચ વૈણ્ડરીકે ચ સ્વિષ્ટાકારં વિના ચરેત્

અગ્નિષ્વાહવનીયાદિષ્વન્તહોમં સમાચરેત્ ।
ઋગાદીંશ્ચ ચતુર્દિક્ષુ વેદાનધ્યાપયેત્ક્રમાત્

એવમધ્યયનં પ્રોક્ત"મૃચાં પ્રાચીઽરિતિ શ્રુતિઃ ।
નૃત્તૈગેન્યૈશ્ચ વાદ્યૈશ્ચ રાત્રિશેષં નયત્ક્રમાત્

તતઃપ્રભાતે ધર્માત્મા સ્નાત્વાસ્નાનવિધાનતઃ ।
બ્રહ્મયજ્ઞં ચ કૃત્વા તુ જપેત્સૂક્તાનિ દ્વાદશ

પાદૌ પ્રક્ષ્યાલ્ય ચાચમ્ય દેવાનુદ્ધાપ્ય મન્ત્રવત્ ।
પૂર્વવસ્ત્રં વિસૃજ્યૈવ પુનરન્યદ્વિભૂષ્ય ચ

બ્રહ્મસ્થાને વિશેષેણ પીઠં સમ્યક્ પ્રકલ્પયેત્ ।
તદૂર્ધ્વે કલ્પયેદ્વિદ્વાન્ નવભાગં વિભજ્ય ચ

પૂર્વોક્તેન ક્રમેણૈવ રત્નન્યાસે સમાચરેત્ ।
સુધયા પરિપૂર્યૈવ ક્ષૌમેનાચ્છાદયેદ્બુધઃ

યજમાનસ્તુ તત્કાલે આચાર્યાદીન્ પ્રણમ્યચ ।
સપાદનવનિષ્કં ચ ગુરવે દક્ષિણાં દદેત્

પ્રત્યેકં સ્થાપકાદીનાં પઞ્ચનિષ્કં દદેત્તદા ।
સભ્યાધ્વર્યોર્વિશેષેણ હોતુશ્ચાપિ તથૈવ ચ

પૈણ્ડરીકસ્ય ચાધ્વર્યોઃ પ્રત્યેકં પઞ્ચનિષ્કકમ્ ।
અન્યેષ્વાહવનીયાદિષ્વધ્વર્યૂણાં ચતુભન્વેત્

પષન્દ્ધામસુ ચાધ્વર્યોરન્યેષાં ચ પૃથક્ પૃથક્ ।
નિષ્કં પાદાધિકં દદ્યાત્સંપૂર્ણમિતિ પઠ્યતે

આચાર્યસ્ય નિયોગેન દક્ષિણાદાનમીરિતમ્ ।
યજમાનસ્સ્વતન્ત્રેણ ન કુર્યાદિતિ શાસનમ્

હન્ત્યલ્પદક્ષિણો યજ્ઞો યજમાનં વિશેષતઃ ।
અદક્ષિણં તુ યજનં નિષ્ફલં ત્વિતિ શાસનમ્

મુહૂર્તે સમનુપ્રાપ્તે વાદ્યઘોષસમન્વિતમ્ ।
તોયધારાસમાયુક્તં સ્વસ્તિસૂક્તં સમુચ્ચરન્

આચાર્યઃ કુંભમાદાય વ્રજેત્પૂર્વં તતઃક્રમાત્ ।
નયેયુસ્થ્સાપકાઃ પશ્ચાદ્દેવં દેપ્યાદિસંયુતમ્

પ્રદક્ષિણં શનૈગન્ત્વા દેવાગારં પ્રવિશ્ય ચ ।
પીઠસ્ય દક્ષિણે ભાગે ધાન્યપીઠે પ્રકલ્પિતે

આચાર્યસ્સન્ન્યસેત્કુંભં દેવં ચાદાયચાત્વરઃ ।
કૌતુકં બ્રહ્મસ્થાને તુ સ્થાપયિત્વા વિચક્ષણઃ

"ભૂરસિ ભૂંઽ ઇત્યુક્ત્વા પીઠે દેવં સુયોજયેત્ ।
તસ્ય દક્ષિણપાશેન્વ્ તુ શ્રીદેવીં સ્થાપયેદ્બુધઃ

તથૈવ વામપાશેન્વ્ તુ ભૂમિં કુર્યાત્પ્રતિષ્ઠિતામ્ ।
દેવસ્ય વામભાગે તુ સ્થાપયેદ્બિંબમોત્સવમ્

સ્નાપનં બલિબેરં ચ દક્ષિણે સ્થાપયેદ્બુધઃ ।
વિષ્ણુસૂક્તં ચ જપ્ત્યૈવ પુરુષસૂક્તયુતં તથા

ધ્રુવસૂક્તં વૈષ્ણવં ચ દેવીભ્યાં ચ પૃથક્ પૃથક્ ।
શ્રીભૂસૂક્તં પૃથક્ જપ્ત્વા પશ્ચાન્ન્યાસં સમાચરેત્

"સુવભુન્વભૂન્ઽરિત્યુક્ત્વા ચાક્ષરાણિ વિશેષતઃ ।
પાદયોરન્તરે વિદ્વાન્ યકારં વિન્યસેત્તતઃ

બિંબસ્ય હૃદયે સમ્યઙ્ન્યસેદ્બીજાક્ષરં પરમ્ ।
રુક્માભં પરમં બીજં સર્વકારણકારણમ્

તરુણાર્ક સહસ્રાભં બ્રહ્મેશાભ્યાં નમસ્કૃતમ્ ।
પદ્માસનસ્થં દેવેશં શ્રીવત્કાલઙ્કૃતોરસમ્

શઙ્ખચક્રધરં સૌમ્યં સર્વાભરણ ભૂષિતમ્ ।
"ઓઽમિત્યેકાક્ષરં બ્રહ્મ પ્રણવઃ પરિપઠ્યતે

"શ્રીઽકારં શ્રિય ઇત્યુક્ત્વા "લઽકારં ભુવ ઇત્યપિ ।
કૂર્ચેનાદાય તત્તોયં કુંભસ્થં શક્તિસંયુતમ્

"ઇદં વિષ્ણુઽસ્સમુચ્ચાર્ય સમાદાય સમાહિતઃ ।
"આયાતુ ભગવાઽનુક્ત્વાધ્રુવબેરસ્ય મૂર્ધવિ

વિષ્ણું ચ પુરુષં સત્યમચ્યુતં ચાનિરુદ્ધકમ્ ।
અચલે દેવદેવેશો વ્યાપ્ય તિષ્ઠતીતિ શ્રુતિઃ

"શ્રિયે જાઽતેતિ મન્ત્રેણ શ્રિયમાવાહયેદ્બુધઃ ।
"મેદિઽનીતિ ચ મન્ત્રેણ હરિણીં સમ્યગાહ્વયેત્

કૌતુકેચૌત્સવેચૈવ સ્નાપને બલિબેરકે ।
પ્રણિધિમુદ્ધૃત્ય તત્કાલે દીપાદ્દીપમિવ ક્રમાત્

ધ્રુવબેરાત્સમાવાહ્ય કૂર્ચેનાવાહયેત્ક્રમાત્ ।
નવધા માર્ગમાલોક્ય યથેષ્ટં કર્તુરિચ્છયા

અવિચ્છિન્નાર્ઽચનં નિત્યં વિધિનૈવ પ્રકલ્પયેત્ ।
અશક્તશ્ચેત્તથાકર્તું પ્રતિષ્ઠાં નૈવ કારયેત્

આઢ્યસ્સર્વસમસ્ત્યાગી ચિકીર્ષુર્વિષ્ણુમન્દિરમ્ ।
સ્વાર્થં કૃત્વા ત્રિધૈકાંશં કુટુંબાર્થે વિધાય ચ

અંશાભ્યામવશિષ્ટાભ્યાં વિમાનાર્ચનમારભેત્ ।
આપદ્યપિ ચ કષ્ટાયાં ન દ્રુહ્યેદાત્મને બુધઃ

અવિચ્છિન્ના યથા પૂજા વિધિના સંપ્રવર્તતે ।
તથા પ્રકલ્પયેદ્વિદ્વાન્ ભૂમિભોગેન વૈ સ્થિતિમ્

અર્ચકસ્યાર્ઽચનાર્ઽથં ચ કુટુંબાર્થં ચ યત્નતઃ ।
અત્યન્તપુષ્કલાં ભૂમિં બહુસસ્યોચિતાં તથા

કરગ્રહાદિ રહિતામર્ચકાય સમર્પયેત્ ।
તતશ્ચ તામ્રપટ્ટાદૌ લેખ્ય સીમાવિનિશ્ચયમ્

દેવનામ્નૈવ તાં ભૂમિં દદ્યાદર્ચકજીવિકામ્ ।
ઇદમગ્રે પ્રકુર્વીતિ તદધીના સ્થિતિર્હરેઃ

પિતા હરિસ્તુ ભગવાનર્ચકઃ પુત્ર ઉચ્યતે ।
પુત્રસ્યન લિખેન્નામ સન્નિધાને પિતુઃક્રમાત્

અર્ચકસ્સુપ્રસન્નાત્મા હરિદેવ હિ કેવલમ્ ।
અથ વા વિલિખેદ્વિદ્વાન્ નામ્ના વા પૂજક સ્ય ચ

તથાર્ઽચકસ્ય ચાવાસમાલયસ્ય સમીપતઃ ।
શિલાભિસ્સુદૃઢં કૃત્વા વાસાયાસ્ય પ્રશસ્યતે

અક્લેશેન યથા જીવેદર્ચકસ્સુસમાહિતઃ ।
યાવચ્ચન્દ્રદિવાનાથં તથા કુર્યાત્પ્રયત્નતઃ

અર્ચકે ક્લેશયુક્તેતુ ક્લિશ્યતે ભગવાન્ હરિઃ ।
અર્ચકે તુ સુસંતુષ્ટે તદા તુષ્ટો જનાર્દનઃ

રૂપદ્વયં હરેઃ પ્રોક્તં બિંબમર્ચક એવચ ।
બિંબે ત્વાવાહનાદર્વાક્સદા સન્નિહિતોર્ઽચકે

પુનર્વિચિન્ત્ય ધર્માત્મા યજમાનો મુદાન્વિતઃ ।
શક્તિલોભમકૃત્વૈવ કરોતિ વિભવાન્તરમ્

પઞ્ચપર્વસુ સંક્રાન્તૌ પુણ્યાહેષ્વિતરેષુ ચ ।
વિશેષ પૂજનાર્થઞ્ચ હવિરર્થં ચ યત્નતઃ

સ્નપનાર્થં ચોત્સવાર્થં પ્રાયશ્ચિત્તાર્થમેવ ચ ।
નટનર્તકદાસીનાઙ્ગાયકાનાં ચશક્તિતઃ

વિદ્યાર્થિનાં ચ ભક્તાનામન્યસ્ય વિભવસ્ય ચ ।
વૃત્તિં તુપરિકલ્પ્યૈવ ભૂરૂપાં પુરતો હરેઃ

દદાત્યાચાર્યહસ્તે તુ મન્ત્રોદકપુરસ્સરમ્ ।
અન્યેષાં વિભવાનાં ચતથૈવાન્યપદાર્થિનામ્

તત્તન્નામ્નૈવ ભૂમ્યાદિં દાપયેદ્દેશિકોત્તમઃ ।
આચાર્યસ્યાપિ તન્નામ્ના કલ્પયેદ્વૃત્તિમુત્તમામ્

એવં યઃ કુરુતે ભક્ત્યા ઐહિકામુષ્મિકં ફલમ્ ।
પશુભૃત્યાદિભોગાંશ્ચ વાહનાદીન્ વિશેષતઃ

સુવર્ણરત્નધાન્યાદીનત્યન્તં સમવાપ્નુયાત્ ।
તસ્ય કાયકૃતં પાપં તત્ક્ષણાદેવ નશ્યતિ

યં યં કામયતે સર્વન્તં તમાપ્નોત્યસંશયમ્ ।
પૂર્વજાતિગતાસ્તસ્ય પિતરઃ પિતુરન્વયે

માતૃપક્ષે ચ યેજાતાસ્તસ્ય માતામહાદયઃ ।
સર્વેપિ ત્રિદિવં યાન્તિ મોદન્તે ત્રિદિવે ચિરમ્

તતો યાસ્યન્તિ વૈકુણ્ઠં નિસ્સમાભ્યધિકં મહઃ ।
યસ્સમ્યક્પાલયેદેતદધિકં યશ્ચ વર્ધયેત્

આદ્યેષ્ટકાદિ નિર્માણફલમેવ પ્રપદ્યતે ।
સર્વાશુભવિનાશં ચ લબ્ધ્વાચેષ્ટમવાપ્ય ચ

અન્તે વિમાનમારુહ્ય વિષ્ણોર્યાતિ પરં પદમ્ ।
કિં બહૂક્તેન વિધિના ન દૈવં કેશવાત્પરમ્

તં વિષ્ણું પૂજયેન્નિત્યં સર્વસાધનસાધનમ્ ।
સર્વમુક્તિપ્રદં નિત્યં સર્વકામફલપ્રદમ્

ગ્રામાગ્રહારયોસ્સમ્યગર્ચનં તત્ર વાસિનામ્ ।
સર્વસિદ્ધિપ્રદં નિત્યં પુત્રપૌત્રપ્રવર્ધનમ્

સામાન્યમગ્નિ હોત્રં સ્યાદનગ્નીનાં તપોધનાઃ ।
સાગ્નીનામપ્યવિજ્ઞાતપ્રાયશ્ચિત્તાય કલ્પતે
તસ્માત્કુર્યાદવિચ્છિન્નમર્ચનં સર્વયત્નતઃ