ભિક્ષુણીવિનય · અધ્યાય 6

પાચત્તિકધર્મ 111
યાનમ્
225. ભગવાન્ વૈશાલીયમ્ વિહરતિ । અથ ભદ્રા કાપિલેયી ચતુર્યુક્તં યાનમ્ અભિરુહિત્વા જ્ઞાતિકુલં ગચ્છતિ । જનો દાનિ ઓજ્ઝાયતિ । પશ્યથ ભણે શ્રમણિકા મહચ્છન્દા । એતં પ્રકરણં ભિક્ષુણીયો મહાપ્રજાપતીયે ગૌતમીયે આરોચયેંસુઃ । યાવત્ પર્યવદાતાનિ ભવિષ્યન્તિ ।
યા પુન ભિક્ષુણી યાનમ્ અભિરુહ્યેત્ પાચત્તિકં । એષૈવાર્થોત્પત્તિઃ । ભગવાન્ શ્રાવસ્તીયમ્ વિહરતિ । તા દાનિ શાકીયકન્યાઃ કોલીયકન્યાઃ લેચ્છવિકન્યાશ્ ચ પ્રકૃતિસુકુમારાઃ પ્રવ્રજિતાઃ । પાદેહિ ગચ્છન્તીયો કિલમ્યન્તિ । એતં પ્રકરણં ભિક્ષુણીયો મહાપ્રજાપતીયે ગૌતમીયે આરોચયેંસુઃ । યાવદ્ ભગવાન્ આહ । તેન હિ અનુજાનામિ ગિલાનાયે । અથ ખલુ ભગવાન્ મહાપ્રજાપતીં ગૌતમીમ્ આમન્ત્રયતિ યાવત્ ।
યા પુન ભિક્ષુણી અગિલાના યાનમ્ અભિરુહેત્ પાચત્તિકં ।
યા પુન ભિક્ષુણીતિ ઉપસમ્પન્ના । અગિલાના તિ પ્રત્યુદ્ધૃતં ભગવતા પદં અનાપત્તિઃ ગિલાનાયે । ગ્લાન્યં નામ જરાદુર્બલા વા વ્યાધિદુર્બલા વા પ્રકૃતિસુકુમારા વા ન શક્નોતિ પદ આગચ્છન્તુ ઇદમ્ અત્ર ગૈલાન્યમ્ અભિપ્રેતં । યાનન્ નામ હસ્તિયાનં અશ્વયાનમ્ ઉષ્ટ્રયાનં ગોયાનં ગર્દભયાનં નાવાયાનં શિવિકાયાનં યાનયાનમ્ એવ અષ્ટમં । અભિરુહ્યેત્ પાચત્તિકં । ન ક્ષમતિ ભિક્ષુણ્યા યાનમ્ અભિરુહિતું । યત્ર ઉષ્ટ્રા વા ગોણા વા યુક્તા ભવન્તિ । અથ ખલુ સ્ત્રીયાનમ્ અભિરુહિતવ્યં । યહિં ઉષ્ટ્રીયો વા ગોણીયો વા યુક્તા ભવન્તિ તહિં આરુહિતવ્યં । અથ દાનિ અસંજ્ઞિકા ભવતિ ન સ્ત્રીં ન પુરુષં જાનાતિ અનાપત્તિઃ । અથ દાનિ નાવાય અપરાત્ પરમ્ ઉત્તરત્ય્ અનાપત્તિઃ । ઊર્ધ્વઙ્ગામિનીયમ્ વા અધોગામિનીયમ્ વા પ્રત્યયો અધિષ્ઠિહિતવ્યો મા મરિષ્યામીતિ । ભિક્ષુર્ અપિ અગિલાનો યાનમભિરુહતિ વિનયાતિક્રમમ્ આસાદયતિ । પ્રત્યયમ્ અધિષ્ઠિહતિ અનાપત્તિઃ । તેન ભગવાન્ આહ ।
યા પુન ભિક્ષુણી અગિલાના યાનમ્ અભિરુહેત્ પાચત્તિકં ।રા ॥
પાચત્તિકધર્મ 112
છત્ર
226. ભગવાન્ વૈશાલીયમ્ વિહરતિ । ભદ્રા કાપિલેયી છત્રેણ ગૃહીતેન ઉપાનહાભ્યામ્ આબદ્ધાભ્યાં જ્ઞાતિકુલં ગચ્છતિ । જનો દાનિ ઓજ્ઝાયતિ । પશ્યથ ભણે શ્રમણિકા અદ્યાપીયં પ્રવ્રજિતા પિ મહચ્છન્દા । એતં પ્રકરણં ભિક્ષુણીયો મહાપ્રજાપતીયે ગૌતમીયે આરોચયેંસુઃ । યાવદ્ ભગવાન્ આહ । તેન હિ ન ક્ષમતિ છત્રોપાનહં ।
એષૈવાર્થોત્પત્તિઃ । ભગવાન્ શ્રાવસ્તીયમ્ વિહરતિ । તા દાનિ શાકીયકન્યાઃ લેચ્છવિકુમારાઃ પ્રવ્રજિતા ગચ્છન્તીયો આતપેન દહ્યન્તે । એતં પ્રકરણં ભિક્ષુણીયો મહાપ્રજાપતીયે ગૌતમીયે આરોચયેંસુઃ । પેયાલં યાવદ્ ભગવાન્ આહ । તેન હિ અનુજાનામિ ગિલાનાયે । યાવાત્ ।
યા પુન ભિક્ષુણી અગિલાના છત્રોપાનહં ધારયેત્ પાચત્તિકં ।
યા પુન ભિક્ષુણી તિ ઉપસમ્પન્ના । અગિલાના તિ પ્રત્યુદ્ધૃતં ભગવતા પદં અનાપત્તિર્ ગિલાનાયે । કિન્ તાવદ્ અત્ર ગૈલાન્યમ્ અભિપ્રેતં । જરાદુર્બલા વા વ્યાધિદુર્બલા વ પ્રકૃતિસુકુમારા વા । શક્નોતિ ગન્તું આતપેન દહ્યતે । છત્રોપાનહ ઇતિ છત્રન્ નામ ભૂર્જછત્રં તાલછત્રં વેણુછત્રં પર્ણછત્રં ચૈલછત્રમ્ । ઉપાનહા નામ એકપલાસિકા સંપુટા વા । ધારયેદ્ ઇતિ પરિભુઞ્જેત્ પાચત્તિકં । યાવત્ પ્રજ્ઞપ્તિઃ । સા એષા ભિક્ષુણી અગિલાના છત્રન્ ધારેતિ ન ઉપાનહાં વિનયાતિક્રમમ્ આસાદયતિ । ઉપાનહાન્ ધારેય ન છત્રં વિનયાતિક્રમમ્ આસાદયતિ । ઉભયન્ ધારેતિ પાચત્તિકં । નોભયં અનાપત્તિઃ । ભિક્ષુર્ અપિ પિચુમસ્તકાદિ છત્રં ધારેતિ સંપુટામ્ વા અનિર્મોકાં વિનયાતિક્રમમ્ આસાદયતિ । તેન ભગવાન્ આહ ।
યા પુન ભિક્ષુણી અગિલાના છત્રોપાનહં ધારયેત્ પાચત્તિકં ।
પાચત્તિકધર્મ 113
મઞ્ચ
227. ભગવાન્ વૈશાલીયમ્ વિહરતિ । ભદ્રા દાનિ કાપિલેયી જ્ઞાતિકુલં ગચ્છતિ । તેષાં શય્યા આસ્તૃતપ્રત્યાસ્તૃતા દ્વિકડેવર ત્રિકડેવરેહિ નિશ્રેણીય આરુહ્યતિ । ચરકપરિવ્રાજકા ભિક્ષુણીયો ચ ભિક્ષાર્થં પ્રવિશન્તિ । તે તાં દૃષ્ટ્વા ઓજ્ઝાયન્તિ । પશ્યથ ભણે શ્રમણિકા અદ્યાપીયં મહચ્છન્દા । એતં પ્રકરણં ભિક્ષુણીયો મહાપ્રજાપતીયે ગૌતમીયે આરોચયેંસુઃ । યાવચ્ છબ્દાપયથ ભદ્રાં । સા દાનિ શબ્દાપિતા । તદ્ એવ સર્વં ભગવાન્ વિસ્તરેણ પૃચ્છતિ । યાવદ્ આમ ભગવન્ । ભગવાન્ આહ । એવં નામ ત્વં અતિરેકપ્રામાણિકે મઞ્ચે વા પીઠે વા અભિનિષીદસિ અભિનિપદ્યસિ । તેન હિ ન ક્ષમતિ અતિરેકપ્રામાણિકે મઞ્ચે વા પીઠે વા અભિનિષીદિતું વા અભિનિપદ્યિતુમ્ વા । અથ ખલુ ભગવાન્ યાવત્ પર્યવદાતાનિ ભવિષ્યન્તિ ।
યા પુન ભિક્ષુણી અતિરેકપ્રામાણિકે મઞ્ચે વા પીઠે વા અભિનિષીદેય વા અભિનિપદ્યેય વા પાચત્તિકં ।
યા પુન ભિક્ષુણીતિ ઉપસમ્પન્ના । અતિરેકપ્રામાણિકે ઇતિ સુગતાષ્ટાઙ્ગુલપ્રમાણતો ઉત્તરિ । મઞ્ચે વા પીઠે વા તિ ચતુર્દશ મઞ્ચાઃ ચતુર્દશ પીઠાઃ । અભિનિષીદેય વા તિ આસેય । અભિનિપદ્યેય વા તિ શય્યાં કલ્પયેત્ પાચતિકં । યાવત્ પ્રજ્ઞપ્તિઃ । સા એષા ભિક્ષુણી સકૃન્ નિષણ્ણા દિવસં પિ નિષીદતિ એકં પાચત્તિકમ્ આસાદયતિ । અથ પુનો પુનો નિષીદતિ તાવત્યઃ પાચત્તિકાઃ । અતિરેકપ્રમાણં ભૂમૌ નિખનિત્વા ઉપવિશતિ વા નિપદ્યતિ વા અનાપત્તિઃ । ભિક્ષુર્ અપિ અતિરેકપ્રામાણિકે મઞ્ચે વા પીઠે વા નિષીદતિ વા અભિનિપદ્યતિ વા વિનયાતિક્રમમ્ આસાદયતિ । તેન ભગવાન્ આહ ।
યા પુન ભિક્ષુણી અતિરેકપ્રામાણિકે મઞ્ચે વા પીઠે વા અભિનિષીદેય વા અભિનિપદ્યેય વા પાચત્તિકં

પાચત્તિકધર્મ 114
એકાસ્તરણા
228. ભગવાન્ શ્રાવસ્તીયમ્ વિહરતિ । તા દાનિ ષડ્વર્ગિણીયો ભિક્ષુણીયો એકાસ્તરણપ્રાવરણાં શય્યાં કલ્પયન્તિ । તાયો મઞ્ચાં ભઞ્જન્તિ બિશિકાં પાટેન્તિ ચતુરસ્રકાં પાટેન્તિ । એતં પ્રકરણં ભિક્ષુણીયો મહાપ્રજાપતીયે ગૌતમીયે આરોચયેંસુઃ । યાવત્ તા દાનિ શબ્દાપિતાઃ પૃચ્છીયન્તિ । યાવદ્ આમ ભગવન્ । ભગવાન્ આહ । દુષ્કૃતં વો ભિક્ષુણીયો યાવત્ ।
યા પુન ભિક્ષુણી એકાસ્તરણપ્રાવરણાં સહશય્યાં કલ્પયેત્ પાચત્તિકં ।
યા પુન ભિક્ષુણીતિ ઉપસમ્પન્ના । એકાસ્તરણા તિ એકમઞ્ચાસ્તરણા । એકપ્રાવરણા તિ એકચેલા । શેય્યા તિ પઙ્ગુલમઞ્ચો પઙ્ગુલપીઠો યાવત્ કટકિલઞ્જાદયો । કલ્પયેદ્ ઇતિ કુર્યાત્ । પાચત્તિકમ્ યાવત્ પ્રજ્ઞપ્તિઃ । ન ક્ષમતિ ભિક્ષુણીયે સહશય્યાં કલ્પયિતું । અથ ખલુ મઞ્ચે એકાકિનીય શયિતવ્યં । ત્રિહિ પીઠેહિ દ્વિહિ જનાહીતિ પાદાં પ્રાસારયન્તીહિ તથા પ્રસારયિતવ્યાઃ યથા અન્યમન્યસ્ય જાનુકા નાક્રમેયુઃ । બિસ્યામ્ એકાકિન્યા શયિતવ્યા । તિર્યક્ પ્રજ્ઞપ્તાયા તૃહિ જનેહિ શયિતવ્યં પાટિયકપાટિયકેહિ પ્રત્યાસ્તરણેહિ યથા ચતુરસ્રકે યથા પીઠે । અથ દાનિ તૃણાદિ સંસ્તરો ભવતિ ન ક્ષમતિ અતિબહું આક્રમિતું । અથ ખુ નિર્મુષ્ટિકં સમં પ્રજ્ઞાપયિતવ્યં પાટિયકપાટિયકેહિ પ્રત્યાસ્તરણેહિ । અથ દાનિ શીતમ્ ભવતિ સ્વકસ્વકાન્ય્ અન્તરીકરણાનિ કૃત્વા એકં સંચેલી કર્તવ્યા । ભિક્ષુર્ અપિ સહશય્યાં કલ્પયતિ વિનયાતિક્રમમ્ આસાદયતિ । તેન ભગવાન્ આહ ।
યા પુન ભિક્ષુણી સહશય્યાં કલ્પયેત્ પાચત્તિકં

પાચત્તિકધર્મ 115
પ્રક્રમતિ
229. ભગવાન્ શ્રાવસ્તીયમ્ વિહરતિ । સ્થૂલનન્દા નામ ભિક્ષુણી સાંઘિકે વિહારે શય્યાસનં રુન્ધિત્વા ચારિકાં પ્રક્રાન્તા । ભિક્ષુણીયો આગન્તુકાયો આગતાયો । તાયો ભિક્ષુણીયો યથાવૃદ્ધિકાય ઉત્થાપીયન્તિ તસ્મિન્ વિહારે સાંઘિકં શય્યાસનં । તા ભિક્ષુણીયો દાનિ ઓજ્ઝાયન્તિ । કિમ્ અસ્ય દાનિ સાંઘિકં શયનાસનં નિરુન્ધિય ચારિકાં પ્રક્રમીયતિ । ન શયનાસનમ્ અનિઃસરિત્વા ગન્તવ્યં । એતં પ્રકરણં ભિક્ષુણીયો મહાપ્રજાપતીયે ગૌતમીયે આરોચયેંસુઃ । યાવચ્ છબ્દાપયથ નન્દાં । સા દાનિ શબ્દાપિતા । એતદ્ એવ પૃચ્છિયતિ યાવદ્ આમ ભગવન્ । ભગવાન્ આહ । દુષ્કૃતં તે નન્દે એવં ચ નામ ત્વં સાંઘિકં શયનાસનં અનિઃસરિત્વા ચારિકાં પ્રકરમસિ । તેન હિ ન ક્ષમતિ સાંઘિકં શયનાસનમ્ અનિઃસરિવ્તા ચારિકાં પ્રક્રમિતું । અથ ખલુ ભગવાન્ યાવત્ પર્યવદાતાનિ ભવિષ્યન્તિ ।
યા પુન ભિક્ષુણી સાંઘિકં શયનાસનમ્ અનિઃસરિત્વા ચારિકાં પ્રક્રામેય પાચત્તિકં ।
યા પુન ભિક્ષુણીતિ ઉપસમ્પન્ના । સાંઘિકં શયનાસનન્ તિ મઞ્ચમ્ વા પીઠમ્ વા બિસિકામ્ વા ચતુરસ્રકામ્ વા કુચ્ચમ્ વા બિમ્બોહનમ્ વા । અનિઃસરિત્વા તિ અનિર્યાતયિત્વા । ચારિકાં પ્રક્રમેયા તિ અન્યત્ર ગચ્છેત્ પાચત્તિકં યાવત્ પ્રજ્ઞપ્તિઃ । ન ક્ષમતિ ભિક્ષુણીયે સાંઘિકં શયનાસનમ્ અનિઃસરિત્વા ચારિકાં પ્રક્રમિતું । પ્રક્રમન્તીય વક્તવ્યં યથા પલિગુદ્ધં શયનાસનં નિઃસરામીતિ । અનિઃસરિત્વા પ્રક્રામતિ પાચત્તિકમ્ આસાદયતિ । અથ દાનિ એકવસ્તુકો સંઘારામો ભવતિ અનિઃસરિત્વા ચારિકાં પ્રક્રમતિ વિનયાતિક્રમમ્ આસાદયતિ । તેન ભગવાન્ આહ ।
યા પુન ભિક્ષુણી સાંઘિકં શયનાસનમ્ અનિઃસરિત્વા ચારિકાં પ્રક્રમેય પાચત્તિકં ।ણ્àüક ॥
પાચત્તિકધર્મ 116
પ્રવિશતિ
230. ભગવાન્ શ્રાવસ્તીયમ્ વિહરતિ । સો દાનિ ગર્તોદરપિતા સ્વવિહારે સ્નાપયતિ । ગર્તોદરમાતા અપ્રતિસમ્વિદિતા વિહારં ગચ્છતિ । પ્રવિશિત્વા પૃષ્ઠિમ્ અસ્ય મર્દતિ । તેનાવલોકિતા । સો દાન્ આહ । અયે હિ સ્ત્રી તિ । સા દાન્ આહ । અપાપા ગર્તોદરપિતા । કસ્ તાવદ્ અત્ર દોષો ઽયં દાનિ અહં અન્યદાપિ અન્યદાપિ સ્નાપયામિ । સો દાન્ આહ । અન્યદાહમ્ ગૃહી આસિ ઇદાનીં પ્રવ્રજિતો । એતં પ્રકરણં ભિક્ષુણીયો મહાપ્રજાપતીયે ગૌતમીયે આરોચયેંસુઃ । યાવચ્ છબ્દાપયથ ગર્તોદરમાતાં । સા દાનિ શબ્દાપિતા તદ્ એવ સર્વં । ભગવાન્ વિસ્તરેણ પૃચ્છતિ । યાવદ્ આમ ભગવન્ । ભગવાન્ આહ । અન્યદાપિ સ્નાપયામિ । સો દાન્ આહ । દુષ્કૃતન્ તે ગર્તોદરમાતે યાવદ્ એવન્ નામ ત્વં જાનન્તી પૂર્વે અપ્રતિસમ્વિદિતા અનાહૂતા ઉપસમ્ક્રમસિ । તેન હિ ન ક્ષમતિ યાવદ્ ભગવાન્ આહ ।
યા પુન ભિક્ષુણી જાનન્તી સભિક્ષુકં સંઘારામં પૂર્વે અપ્રતિસમ્વિદિતા અનાહૂતા ઉપસમ્ક્રમેય પાચત્તિકં ।
યા પુન ભિક્ષુણીતિ ઉપસમ્પન્ના । સભિક્ષુકન્ તિ અન્તમસતો યહિં એકભિક્ષુર્ અપિ ભવતિ । સંઘારામન્ તિ આરણ્યકમ્ વા ગ્રામ્ઽઅન્તિકમ્ વા । પૂર્વે અપ્રતિસમ્વિદિતા તિ અનિવેદિતા । અનાહૂતા તિ અશબ્દાપિતા । ઉપસમ્ક્રમેયા તિ પ્રવિશેય । યથા ગર્તોદરમાતા ભિક્ષુણી । પાચત્તિકં પેયાલં યાવત્ પ્રજ્ઞપ્તિઃ ।
એતા દાનિ યો ભિક્ષુણીયો પરિવેણં ગચ્છન્તિ દ્વારકોષ્ઠકે સ્થિત્વા નિવેદયિતવ્યં । વન્દામ્ય્ આર્ય પ્રવિશામઃ । તેનાપિ દાનિ ભિક્ષુણા ભિક્ષવો જાનાપયિતવ્યા મા દાનિ ભિક્ષૂ વિપ્રકટા ભવેંસૂ તિ । યદિ વિપ્રકટા ભોન્તિ મૃત્તિકાકર્મેણ વા ઇષ્ટકાકર્મેણ વા । અપલિગુદ્ધા ભવન્તિ વક્તવ્યં । આગમેથ તાવદ્ ભગિનીયો । તેન તે ભિક્ષૂ ઉપસંક્રામિત્વા વક્તવ્યાઃ । આયુષ્મન્તો નિવાસેથ પ્રાવરથ ભિક્ષુણીયો પ્રવિશન્તિ । ન ચ અકુશલેન અપ્રકૃતિજ્ઞેન વક્તવ્યં । સહસા મા પ્રવિશથેતિ । અથ ખલુ વક્તવ્યં । વિપ્રકટા ભિક્ષવો મા પ્રવિશથ । અથ દાનિ અપ્રતિસંવિદિતા પ્રવિશન્તિ પાચત્તિકં । એકં પાદં પ્રવેશયતિ વિનયાતિક્રમમ્ આસાદયતિ । દ્વિતીયપાદં પ્રવેશયતિ પાચત્તિકં । તત એવ પ્રત્યોશક્કતિ વિનયાતિક્રમમ્ આસાદયતિ । ભિક્ષુર્ અપિ અપ્રતિસંવિદિતો ભિક્ષુનીઉપાશ્રયં પ્રવિશતિ વિનયાતિક્રમમ્ આસાદયતિ । અથ ખુ દ્વારકોષ્ઠકે સ્થિત્વા અચ્છટિકા કર્તવ્યા । તેન ભગવાન્ આહ ।
યા પુન ભિક્ષુણી જાનન્તી સભિક્ષુકં સંઘારામં પૂર્વે અપ્રતિસંવિદિતા અનાહૂતા ઉપસંક્રમેય પાચત્તિકં ॥તૃ ॥
પાચત્તિકધર્મ 117
સમનુષ્ય
231. ભગવાન્ શ્રાવસ્તીયમ્ વિહરતિ । ભિક્ષુણીયો દાનિ કોશલેહિ જનપદેહિ ચારિકાં ચરન્તીયો ગ્રામવાસકે વાસમ્ ઉપગતાઃ । તેહિ દાનિ અપરા સ્ત્રી વિપ્રવસ્તપતિકા ઉક્તા । પ્રજાપતિ દેહિ અસ્માકં પ્રતિશ્રયં । સા દાન્ આહ । આર્યે કુટુમ્બિકો મમ વિપ્રવુસ્તો । મા સહસા આગમિષ્યતિ । તા દાન્ આહંસુઃ । કઃ પુનર્ એવં જ્ઞાસ્યતિ આગમિષ્યતિ વા ન વેતિ । તાય દિન્નો પ્રતિશ્રયો તાસાન્ દાનિ ભિક્ષુણીનાં પ્રતિક્રાન્તાનાં । સો પુરુષો વિકાલે આગતો । સો દાનિ ખાદિત્વા પિબિત્વા ક્લેશે પીડિતો ભાર્યાય સાર્ધં મ્શ્રીભૂતો । તા દાનિ ભિક્ષુણીયો તેન શબ્દેન પ્રતિબુદ્ધાઃ । યા દાનિ અવિગતરાગાઃ તાસામ્ અસ્પર્શસંજ્ઞા ઉત્પન્ના ।
એતં પ્રકરણં ભિક્ષુણીયો મહાપ્રજાપતીયે ગૌતમીયે આરોચયેંસુઃ । પે । યાવદ્ ભગવાન્ આહ । શબ્દાપયથ તાયો દાનિ ભિક્ષુણીયો । તાયો શબ્દાપિતાયો તદ્ એવ સર્વં । ભગવાન્ વિસ્તરેણ પૃચ્છતિ । યાવદ્ આમ ભગવન્ । ભગવાન્ આહ । એવં ચ નામ યૂયં જાનન્તીયો સંભોજનીયે કુલે અનુપખજ્જાસનં શય્યાં કલ્પયથ । તેન હિ ન ક્ષમતિ ।
એષૈવાર્થોત્પત્તિઃ । ભગવાન્ શ્રાવસ્તીયમ્ વિહરતિ । ભિક્ષુણીયો દાનિ કોશલેહિ જનપદેહિ ચારિકાં ચરન્તીયો અન્યતરસ્મિં ગ્રામવાસકે વાસમ્ ઉપગતાઃ । તાયો દાનિ સર્વગ્રામમ્ અણ્વિતાઃ ન કહિઞ્ચિદ્ અપુરુષં ગૃહં લભન્તિ । તા દાનિ રથ્યાયાં પ્રતિક્રાન્તાઃ રાત્રૌ વાતવૃષ્ટિર્ ઉત્થિતાઃ । વિહેઠિતા દુઃખિતાઃ સંવૃત્તાઃ । એતં પ્રકરણં ભિક્ષુણીયો મહાપ્રજાપતીયે ગૌતમીયે આરોચયેંસુઃ । યાવદ્ ભગવાન્ આહ । તેન હિ અનુજાનામિ વાતસમયે વૃષ્ટિસમયે ।
એષૈવાર્થોત્પત્તિઃ । ભગવાન્ શ્રાવસ્તીયમ્ વિહરતિ । યાવત્ રથ્યાયામ્ વા સોપગતા ભિક્ષુણીયો । સ્ત્રિયો આરોચયેંસુઃ । ઇમં ગૃહંસુઃ ઇમં ગૃહં પ્રવિશથ ધૂર્તકાનામ્ ઇહ ભયં । ભિક્ષુણીયો આહંસુઃ । નહિ । ભગવતા શિક્ષાપદં પ્રજ્ઞપ્તં । ન ક્ષમતિ સપુરુષકે ગૃહે શય્યાં કારયિતું । તાયો તહિં રાત્રૌ ધૂર્તકેહિ વિહેઠિતાઃ તત્રાન્યતરા બ્રહ્મચર્યાતો ચ્યાવિતાઃ । એતં પ્રકરણં ભિક્ષુણીયો મહાપ્રજાપતીયે ગૌતમીયે આરોચયેંસુઃ । યાવદ્ ભગવાન્ આહ । તેન હિ અનુજાનામિ પુરુષાશઙ્કિતસમયં યાવત્ ।
યા પુન ભિક્ષુની જાનન્તી સંભોજનીયે કુલે અનુપખજ્જેશય્યાં કલ્પયેદ્ અન્યત્ર સમયે પાચત્તિકં ।
તત્રાયં સમયો વાતસમયો વૃષ્ટિસમયો પુરુષાશઙ્કિતસમયો અયમ્ અત્ર સમયો ॥

યા પુન ભિક્ષુણીતિ ઉપસમ્પન્ના । જાનન્તીતિ સ્વયમ્ વા જાનેય પરતો વા શ્રુણેય । સંભોજનીયન્ તિ સ્ત્રીયા પુરુષો ભોજનં પુરુષસ્યાપિ સ્ત્રી ભોજનં । કુલન્ તિ બ્રાહ્મકુલં યાવદ્ રાજકુલં યાનિ વા પુનર્ અન્યાન્ય્ અપિ કાઞ્ચિત્ કુલાનિ । અનુપખજ્જ નામ વાસવસ્તુ યહિં ભાર્યાપતિકા પ્રતિક્રમન્તિ । શય્યાં કલ્પયન્ તિ પાર્શ્વન્ દદ્યાત્ । અન્યત્ર સમય ઇતિ પ્રત્યુદ્ધૃતં ભગવતા પદમ્ અનાપત્તિઃ । સમયો વાતસમયો વૃષ્ટિસમયો પુરુષાશઙ્કિતસમયો । તત્ર વાતસમયો નાતીતો નાનાગતો । અથ ખુ વર્તમાનો યેવ । એવં વૃષ્ટિસમયો । પુરુષાશઙ્કિતસમયો નામ મા બ્રહ્મચર્યાન્તરાયો ભવિષ્યતીતિ । સો એષો પુરુષાશઙ્કિતસમયો નાતીતો નાનાગતો । અથ ખુ વર્તમાનો યેવ । પાચત્તિકં યાવત્ પ્રજ્ઞપ્તિઃ । ન ક્ષમતિ ભિક્ષુણીયે જાનન્તીયે સંભોજનીયે કુલે અનુપખજ્જે શય્યાં કલ્પયિતું ।
અથ દાનિ જ્ઞાયતે અયં મનુષ્યઃ શ્રાદ્ધો આલપ્તકો વા કિઞ્ચાપિ અનુપખજ્જો શય્યાં કલ્પયન્તિ અનાપખજ્જો શય્યાં કલ્પયતિ અનાપત્તિઃ । તેન ભગવાન્ આહ ।
યા પુન ભિક્ષુણી જાનન્તી સંભોજનીયે કુલે અનુપખજ્જે શય્યાં કલ્પયેદ્ અન્યત્ર સમયે પાચત્તિકં । તત્રાયં સમયો વાતસમયો વૃષ્તિસમયો પુરુષાશઙ્કિતસમયો । અયમ્ અત્ર સમયો ।રા ॥
પાચત્તિકધર્મ 118
અધ્વાનં
232. ભગવાન્ શ્રાવસ્તીયમ્ વિહરતિ । ભિક્ષૂ દાનિ વૈશાલીયં વર્ષોષિતાઃ શ્રાવસ્તીં પ્રસ્થિતાઃ ભગવતો પાદાવન્દાઃ । ભિક્ષુણીહિ શ્રુતં ભિક્ષૂ કિલ ભગવતો પાદવન્દા ગમિષ્યન્તીતિ । તાયો પરિવેણં ગત્વા આહંસુઃ । વન્દામ્ય્ આર્ય શ્રુણોમઃ આર્યમિશ્રાઃ શ્રાવસ્તીયં ગમિષ્યન્તિ ભગવતઃ પાદવન્દા । આહંસુઃ । આમ કિઙ્ કર્તવ્યં । આહંસુઃ । વયમ્ અપિ ગમિષ્યામઃ । આહંસુઃ । ભગવતા શિક્ષાપદં પ્રજ્ઞપ્તં ન ક્ષમતિ ભિક્ષુણીયે સહ અધ્વાનમાર્ગં પ્રતિપદ્યિતુમ્ । તાયો દાનિ આહંસુઃ । કદા પુનર્ આર્યમિશ્રા ગમિષ્યન્તિ । આહંસુઃ । અમુકં દિવસં । તાયો એકદ્વિકાય દિવસાનિ ગણયન્તિ તદહો ગમિષ્યન્તીતિ । તાયો દાનિ પ્રકૃત્યેવ કૃતભક્તકૃત્યાઃ નિવાસયિત્વા પ્રાવરિત્વા પાત્રચીવરમ્ આદાય માર્ગે સ્થિતાઃ । તે ચ ભિક્ષવો તાં વેલાં પ્રસ્થિતાઃ । તે તાં દૃષ્ટ્વા આહંસુઃ । આયુષ્મન્તો ઇમાયો તાયો ભગિનીયો શીઘ્રશીઘ્રં ગચ્છન્તિ । તા અપિ ભિક્ષુણીયો શીઘ્રશીઘ્રં ગચ્છન્તિ । તે દાનિ ભિક્ષૂ પ્રધાવિતાઃ । તા અપિ ભિક્ષુણીયો પ્રધાવિતાયો । તહિં દાનિ યા ભિક્ષુણીયો તરુણીયો બલવન્તીયો તાહિ તે ભિક્ષૂ અનુજવિતાઃ । યા તંહિ જરાદુર્બલાયો વ્યાધિદુર્બલાયો પ્રકૃતિસુકુમારાયો તાયો ચે એહિ મુષિતાઃ પરિપિટ્ટિતાશ્ ચ । એતં પ્રકરણં ભિક્ષુણીયો મહાપ્રજાપતીયે ગૌતમીયે આરોચયેંસુઃ । યાવદ્ ભગવાન્ આહ । એવં ચ નામ તવે તિરોરાજ્યન્ તિરોજનપદં અસાર્થિકા પ્રક્રમથ । તેન હિ ન ક્ષમતિ તિરોરાજ્યાં તિરોજનપદમ્ અસાર્થિકા ચારિકાં પ્રક્રમિતું । યાવત્ પર્યવદાતાનિ ભવિષ્યન્તિ ।
યા પુન ભિક્ષુણી તિરોરાજ્યં તિરોજનપદં અસાર્થિકા ચારિકાં પ્રક્રમેય પાચત્તિકં ।
યા પુન ભિક્ષુણીતિ ઉપસમ્પન્ના । તિરોરાજ્યન્ તિ પરરાજ્યં । તિરોજનપદન્ તિ પરજનપદં । અસાર્થિકા તિ સાલો નામ ગૃહિ સાર્થો વા પ્રવ્રજિતસાર્થો વા શકટસાર્થો વા પર્યેષિતવ્યો । ચારિકા તિ અન્યત્ર પ્રક્રમતિ । પાચત્તિકં યાવત્ પ્રજ્ઞપ્તિઃ । સા એષા ભિક્ષુણી અસાર્થિકા ચારિકાં પ્રક્રમતિ । યદા માર્ગો નિસ્તીર્ણો ભવતિ પાચત્તિકં । અથ દાનિ સાર્થેણ સાર્ધં ગચ્છન્તિ । સમં પ્રસ્થિતાઃ વિષમં પ્રવિશન્તિ વિનયાતિક્રમમ્ આસાદયન્તિ । વિષમં પ્રસ્થિતાઃ સમં પ્રવિશન્તિ વિનયાતિક્રમમ્ આસાદયન્તિ । સમં પ્રસ્થિતાઃ સમં પ્રવિશન્તિ અનાપત્તિઃ । વિષમં પ્રસ્થિતાઃ વિષમં પ્રવિશન્તિ પાચત્તિકમ્ આસાદયન્તિ ।
ભિક્ષુર્ અપિ અસાર્થિકો સભયં સપ્રતિભયં સાશઙ્કસમ્મતં માર્ગ પ્રતિપદ્યતિ વિનયાતિક્રમમ્ આસાદયતિ । તેન ભગાવન્ આહ ।
યા પુન ભિક્ષુણી તિરોરાજ્યન્ તિરોજનપદમ્ અસાર્થિકા ચારિકાં પ્રક્રમેય પાચત્તિકં ॥ ગ્રા ॥
પાચત્તિકધર્મ 119
ઉદ્યાનં
233. ભગવાન્ શ્રાવસ્તીયં વિહરતિ । ભિક્ષુણીયો દાનિ સ્ત્રીભિઃ સહ ઉદ્યાનભૂમિં નિર્ગતાઃ । સ્ત્રિયો ખાદન્તિ ચ પિબન્તિ ચ । તત્ર ભિક્ષુણ્યઃ સ્ત્રીવેષેણ ચઙ્ક્રમન્તિ આરામગૃહકાનિ વનગૃહકાનિ ચિત્રગૃહકાનિ નીરીક્ષન્તીયો । તાયો દાનિ ગૂઢે પ્રદેશે પુરુષેહિ વિહેઠિતાઃ । એતં પ્રકરણં ભિક્ષુણીયો મહાપ્રજાપતીયે ગૌતમીયે આરોચયેંસુઃ । યાવદ્ ભગવાન્ આહ ।
અન્તોરાજ્યં કં પિ ચ ભવતિ અન્તોરાષ્ટ્રં । તત્ર ચ ભિક્ષુણી આરામગૃહકાનિ વા વનગૃહકાનિ વા ચિત્રગૃહકાનિ વા દર્શનાય ગચ્છેત્ પાચત્તિકં ।
અન્તોરાજ્યં કંપિ ભવતીતિ સ્વરાજ્યં । અન્તોરાષ્ટ્રકમ્ અપીતિ સ્વરાષ્ટ્રં । તત્ર ચ ભિક્ષુણી આરામગૃહકાનીતિ એતે દાનિ ભવન્તિ । ચંપકારામા વા પનસારામા વા અતિમુક્તકારામા વા । વનગૃહકાનીતિ એતે ભવન્તિ । ન્યગ્રોધવના વા દ્રાક્ષાવના વા કદલીવના વા દાડિમવના વા માતુલુઙ્ગવના વા । ચિત્રગૃહકાનીતિ એતે ભવન્તિ સભા વા કૂટાગારા વા । દર્શનાય ગચ્છેદ્ ઇતિ પ્રેક્ષણાય । પાચત્તિકં । યાવત્ પ્રાજ્ઞપ્તિઃ । ન ક્ષમતિ આરામગૃહં વા વનગૃહં વા ચિત્રગૃહં વા દર્શનાય ગન્તું । ગચ્છતિ વિનયાતિક્રમમ્ આસાદયતિ । યદાગતા ભવતિ તદા પાચત્તિકમ્ આસાદયતિ । અથ દાનિ તત્રૈવ સ્ત્રીભિઃ સહ ચઞ્ચૂર્યતે અનાપત્તિઃ । ભિક્ષુર્ અપિ આરામગૃહં વા વનગૃહં વા ચિત્રગૃહં વા દર્શનાય ગચ્છતિ યત્ર કામોપભોગિનઃ ક્રીડન્તિ વિનયાતિક્રમમ્ આસાદયતિ । તેન ભગવાન્ આહ ।
અન્તોરાજ્યં કંપિ ચ ભવતિ અન્તોરાષ્ટ્રં પિ । તત્ર ચ ભિક્ષુણી આરામગૃહકાનિ વા વનગૃહકાનિ વા ચિત્રગૃહકાનિ વા દર્શનાય ગચ્છેત્ પાચત્તિકં