ભેલસંહિતા · અધ્યાય 7.8

ફલાનિ પરિપક્વાનિ શઙ્ખિન્યાસ્તૂદ્ધરેદ્ભિષક્ ।
અન્તરા ચૈત્રવૈશાખમવ્યગ્રો યવસંગ્રહે ॥

અનૂષરે નિરુદ્ધારે ક્ષેત્રે સૂર્યપ્રતાપિતે ।
કૃષ્ણમૃત્સ્નાપ્રભે વાપિ તથા ચ સ્વર્ણમૃત્તિકે ॥

ન વ્યગ્રે ન ચ વલ્મીકે ન ચાપિ તૃણછાદિતે ।
સુસમે ભૂપ્રદેશે તુ યા જાતા શઙ્ખિની ભવેત્ ॥

તસ્યા દ્રોણં સમાવાપ્ય તદ્ભાણ્ડં સિદ્ધબન્ધનમ્ ।
યવપર્ણોષિતં ચાપિ સમુદ્ધૃત્ય નિધાપયેત્ ॥

સપ્તરાત્રં વાર્ધમાસં સમાચ્છાદ્ય સમન્તતઃ ।
આતપે પરિશુષ્કાણિ સૂક્ષ્મચૂર્ણાનિ કારયેત્ ॥

ફલાનામથ ચૈતેષાં દ્વૌ ભાગૌ કારયેદ્ ભિષક્ ।
તિલં તૃતીયકં કૃત્વા ક્ષોદયિત્વા હ્યુલૂખલે ॥

સમ્યગ્ દૃષદિ નિષ્પિષ્ય તૈલમુદ્ધારયેત્ તતઃ ।
શઙ્ખિન્યા હ્ય્ અક્ષમાત્રં તુ ત્રિવૃત્કલ્કમથાપિ વા ॥

તસ્મિંસ્તૈલે પયશ્ ચૈવ ભિષગ્દદ્યાચ્ચતુર્ગુણમ્ ।
એતત્ સર્વં સમાલોડ્ય પાચયેન્મૃદુનાગ્નિના ॥

પક્વમાહૃત્ય વિસ્રાવ્ય સ્વનુગુપ્તં નિધાપયેત્ ।
તસ્યાઞ્જલિં પ્રકુઞ્ચં વા પ્રસૃતં વાપિ પાયયેત્ ॥

વિરિચ્યતે તેન સાધુ નાયોગો નાતિયોગિતા ।
સુસૂક્ષ્મસ્યાથ શઙ્ખિન્યાશ્ચૂર્ણસ્ય પ્રસૃતં શૃતમ્ ॥

ક્ષીરપાત્રેણ સંયોજ્ય પરિયોગમધિશ્રયેત્ ।
તથા વિપાચ્ય વિસ્રાવ્ય શીતીકૃત્યાભિમન્થયેત્ ॥

તત્ર યન્નવનીતં સ્યાત્ તદ્ ઉદ્ધૃત્ય વિપાચયેત્ ।
શઙ્ખિનીફલકલ્કેન ક્ષીરેણ સલિલેન ચ ॥

સ પિબેત્તદ્ યથોત્સાહં તેન સાધુ વિરિચ્યતે ।
શઙ્ખિનીફલકલ્કન્તુ સમ્યક્ દૃષદિ પેષયેત્ ॥

ગોક્ષીરેણ સમાલોડ્ય પિબેત્તેન વિરિચ્યતે ।
એતેનૈવ ચ કલ્પેન હ્યુષ્ટ્રીક્ષીરેણ પાયયેત્ ॥

અજાક્ષીરે ઽ વિકાક્ષીરે માહિષે વાથ વા પુનઃ ।
ગોમૂત્રેણોષ્ટ્રમૂત્રેણ ચાવિમૂત્રેણ વા પુનઃ ॥

અથવા હસ્તિમૂત્રેણ પિબેત્તેન વિરિચ્યતે ।
આમૃદ્ગન્નથ મૃદ્વીકાં દાપયેત્ફાણિતોદકે ॥

ભૃષ્ટ્વા તુ શઙ્ખિનીતૈલે પરિયોગમધિશ્રયેત્ ।
અર્ધં ચૂર્ણાનિ પિપ્પલ્યા હરીતક્યાશ્ ચ દાપયેત્ ॥

અતઃ પાણિતલં પ્રાશ્ય તેન સાધુ વિરિચ્યતે ।
શઙ્ખિનીફલમધ્યાનિ દાતવ્યં લવણં તથા ॥

શઙ્ખિનીતૈલભૃષ્ટાનિ ફાણિતેનાથ સંસૃજેત્ ।
ગોધૂમાજ્યેન સંસૃજ્ય મોદકાન્ કારયેદ્ ભિષક્ ॥

તાંસ્ત્રીન્ દ્વૌ વાથ સંભક્ષ્ય તતસ્સાધુ વિરિચ્યતે ।
સુરાં સૌવીરકં તક્રં દધિમસ્ તુ તુષોદકમ્ ॥

કટ્વરં કોલસીધું વા દધિ પક્વરસં તથા ।
કર્કન્ધુબદરાણાં વા સીધું પીલુપ્રિયાલયોઃ ॥

ભવ્યપારાવતાનાં ચ મૃદ્વીકામદ્યમ્ એવ વા ।
બિલ્વશિગ્રુકપિત્થાનાં રસાન્વા સહ પાયયેત્ ॥

અયં હિ શઙ્ખિનીકલ્પો મયા તુ સમુદાહૃતઃ ।
ય એવં સમ્પ્રજાનાતિ સ રાજ્ઞાં કર્તુમર્હતિ ॥ ઇત્ય્ આહ ભગવાન્ આત્રેયઃ ।
ઇતિ ભેલે કલ્પસ્થાને ઽ ષ્ટમો ઽ ધ્યાયઃ ॥ ॥ નવમો ઽ ધ્યાયઃ ॥ અથાતઃ શ્યામાત્રિવૃત્કલ્પં વ્યાખ્યાસ્યામ ઇતિ હ સ્માહ ભગવાન્ આત્રેયઃ ।