ભેલસંહિતા · અધ્યાય 7.4

ધામાર્ગવાન્યુદ્ધરેત વસન્તે વા શરદ્ય્ અપિ ।
યદા પ્રપુષ્પિતાનિ સ્યુઃ મધુગન્ધીનિ ભાન્તિ ચ ॥

સમે ભૂમિપ્રદેશે ઽ સ્મિન્ કુશરોહિષસંસ્કૃતે ।
કૃષ્ણમૃત્સ્નાપ્રભે વાપિ હ્યથવા સ્વર્ણમૃત્તિકે ॥

વ્યાતપે ન નદીતીરે શ્વભ્રવલ્મીકયોસ્ તથા ।
પરિપૂર્ણાનિ પક્વાનિ તથા જાતરસાનિ ચ ॥

ભિષગુદ્ધૃત્ય મતિમાન્ યવપલ્લે નિધાપયેત્ ।
વુસપલ્લે ઽ થ વા ધીરઃ સપ્તરાત્રં નિધાપયેત્ ॥

સુભાવિતાનિ વિજ્ઞાય મૃદુભૂતાનિ શાસ્ત્રવિત્ ।
જર્જરીકૃત્ય દૃષદિ પાત્રેષ્વાસિચ્ય નિર્હરેત્ ॥

કોવિદારકષાયેણ રાત્રિમેકાં નિધાપયેત્ ।
અથ ચોત્થાય પૂર્વાહ્ણે હસ્તૌ પ્રક્ષાલ્ય મર્દયેત્ ॥

પરિસ્રુતં સલવણં મધુયુક્તં પ્રતાપ્ય ચ ।
પાયયેદ્ આતુરં સ્નિગ્ધં છર્દયેત્ તેન સાધુ સઃ ॥

ધામાર્ગવાણામેતેષાં મુષ્ટિં સંગૃહ્ય સન્નખમ્ ।
જર્જરીકૃત્ય દૃષદિ પાત્રેષ્વ્ અભ્યવહારયેત્ ॥

કોવિદારકષાયેણ રાત્રિમેકાં નિધાપયેત્ ।
પૂર્વોક્તેનૈવ કલ્પેન વામયેત્ તુ યથાબલમ્ ॥

નલદસ્ય કષાયેણ તાલીસશતપુષ્પયોઃ ।
કુષ્ઠસ્ય મૂર્વાપાઠાયાઃ પૂર્વકલ્પેન છર્દયેત્ ॥

ધામાર્ગવાઞ્જલિં પૂર્ણં સૂક્ષ્મચૂર્ણાનિ કારયેત્ ।
શ્યામાકષાયે પ્રક્ષિપ્ય ચૈકરાત્રં યથાવિધિ ॥

તથા ફલકષાયે ઽ સ્મિન્નિક્ષ્વાકુકૃતવેધને ।
જીમૂતકે હસ્તિપર્ણે કષાયે પરિભાવયેત્ ॥

તત ઉદ્ધૃત્ય સંશોષ્ય સૂક્ષ્મચૂર્ણાનિ કારયેત્ ।
કૃસરાં તેન સંયુક્તાં નાત્યુષ્ણાં પાયયેન્નરમ્ ॥

ઉત્પલં પુણ્ડરીકં ચ નલદં કુમુદં તથા ।
તેન ચૂર્ણેન સંસ્પૃશ્ય ઘ્રાતુમસ્મૈ પ્રદાપયેત્ ॥

સિરાહૃદયમાપ્નોતિ યાવત્તત્કિલ મિશ્રકમ્ ।
ત્વરિતં તાનિ પુષ્પાણિ ઘ્રાતુમસ્મૈ પ્રદાપયેત્ ॥

ઘ્રાતું પુનઃ પુનર્મધ્યં ચૂર્ણયિત્વા મુહુર્મુહુઃ ।
અનેનૈવ ચ કલ્પેન સુખં વમતિ માનવઃ ॥

ધામાર્ગવાઞ્જલિં પૂર્ણં સૂક્ષ્મચૂર્ણાનિ કારયેત્ ।
ત્રિધા વિભજ્ય મતિમાન્ સ્વનુગુપ્તં નિધાપયેત્ ॥

અથ બિલ્વકષાયેણ દ્વૌ ભાગૌ શ્ચ્યોતયેદ્ ભિષક્ ।
ચ્યુતે કષાયે વિમલે સ્વનુગુપ્તં નિધાપયેત્ ॥

ભાગં તુ ગુલિકાઃ કાર્યાઃ કોલકર્કન્ધુસમ્મિતાઃ ।
કોવિદારકષાયેણ પૂર્વકલ્પેન છર્દયેત્ ॥

કર્કન્ધૂબદરાણાં ચ કોલાનાં વાપિ સીધુના ।
ગુલિકાં વિનીય વિધિવચ્છર્દયેત્ તેન સાધુ સઃ ॥

રોહિતસ્ય ચ મત્સ્યસ્ય તથા કર્કટકસ્ય ચ ।
પક્ષિણામૌદકાનાં ચ રસેન તુ વમેત્સુખમ્ ॥

એતેન ખલુ કલ્પેન ચામ્લૈશ્ ચ મધુસીધુભિઃ ।
ગુલિકાં વિનીય વિધિવત્ પાયયેત્ તાં યથાબલમ્ ॥ ઇત્ય્ આહ ભગવાન્ આત્રેયઃ ।
ઇતિ ભેલે ચતુર્થો ઽ ધ્યાયઃ ॥ ॥ પઞ્ચમો ઽ ધ્યાયઃ ॥ અથાતઃ કુટજકલ્પં વ્યાખ્યાસ્યામ ઇતિ હ સ્માહ ભગવાન્ આત્રેયઃ ।