ભેલસંહિતા · અધ્યાય 6.26

રૂક્ષાન્નપાનસેવાભિર્ વેગસન્ધારણેન ચ ।
કર્શિતસ્યાતિમાત્રન્તુ ચેષ્ટિતસ્ય તથૈવ ચ ॥

વિરિક્તયુક્તનસ્યસ્ય વસ્તિના કર્શિતસ્ય ચ ।
અપતન્ત્રિતભક્તસ્ય ભક્તસ્યાપ્યતિસેવિનઃ ॥

શુદ્ધઃ પક્વાશયગતો વાયુર્વૃદ્ધઃ પ્રપદ્યતે ।
સ પીડયિત્વા હૃદયં ધમનીર્દશ સંસ્થિતઃ ॥

ઊર્ધ્વમાપૂર્ય સ્રોતાંસિ શિરશ્શઙ્ખૌ ચ ધાવતિ ।
આક્ષેપાત્તસ્ય ગાત્રાણિ નામ્યન્તે ચ ધનુર્યથા ॥

નિમીલિતાક્ષઃ સ્તબ્ધો વા નિરુચ્છવાસો વિચેષ્ટતે ।
કૃચ્છ્રાચ્છવસિતિ સર્પીવ કૂજત્ય્ અપિ કપોતવત્ ॥

મુક્તે ચ હૃદિ વાતેન પુનઃ સ્વાસ્થ્યં નિયચ્છતિ ।
ભૂયસ્ તુ શેતે સ્રસ્તાક્ષો મુહ્યત્યપ્રયતો યથા ॥

ઘોરસ્સ વાતિકો રોગો ધમનીહૃદયાશ્રિતઃ ।
સન્નિરોધાચ્ ચ નાડીનાં યન્ત્રિતાનાં ચ વેગતઃ ॥

સ્રોતસાં વ્યાકુલીભાવાન્નિત્યં સ્યાદપતન્ત્રકઃ ।
ન ચૈનં વામયેદ્ ધીરો ન ચાપ્ય્ એનં વિરેચયેત્ ॥

ન ચાસ્યાસ્થાપનં દદ્યાન્ન ચૈનમપતર્પયેત્ ।
પિપ્પલ્યો ઽ થ વિડઙ્ગાનિ શિગ્રૂણિ મરિચનિ ચ ॥

એતાનિ સૂક્ષ્મપિષ્ટાનિ કુર્યાચ્ છીર્ષવિરેચનમ્ ।
શ્વસતો યસ્ય સંવૃદ્ધિઃ શ્લેષ્મણો મારુતસ્ય ચ ॥

તસ્ય શ્લેષ્મણ્યુપહતે સંજ્ઞા સમુપજાયતે ।
સૌવર્ચલં દાડિમં ચ તથા હિંગ્વમ્લવેતસમ્ ॥ 6.2

મહૌષધં ચ પીતાનિ નાશયન્ત્યપતન્ત્રકમ્ ।
હિઙ્ગુ પુષ્કરમૂલં ચ તુમ્બુરૂણિ હરીતકી ॥

યવક્વાથોદકેનૈતદ્દાતવ્યં લવણૈસ્ત્રિભિઃ ।
હૃદ્રોગં પાર્શ્વશૂલં ચ પ્રવૃદ્ધં ચાપતન્ત્રકમ્ ॥

યોગો ઽ યં શમયત્યાશુ શૂલં ગુલ્મં ચ વાતિકમ્ ।
વિભીતકં ચાતિવિષાં ભદ્રમુસ્તાં સપિપ્પલીમ્ ॥

ભાર્ઙ્ગીં સશૃઙ્ગબેરાં ચ સૂક્ષ્મચૂર્ણાનિ કારયેત્ ।
તાનિ ચૂર્ણાનિ મદ્યેન પીતાન્યુષ્ણોદકેન વા ॥

નાશયન્તિ નૃણાં ક્ષિપ્રં શ્વાસકાસપતાનકમ્ ।
હરીતકી વચા રાસ્ના સૈન્ધવં સામ્લવેતસમ્ ॥

ઘૃતમાત્રાસમાયુક્તં નાશયત્યપતાનકમ્ ।
શુકનાસા મહાવલ્લી દ્વે બૃહત્યૌ મહૌષધમ્ ॥

નિચુલશ્ ચૈવ ભાર્ઙ્ગી ચ ।.. ।.. કાલિકા ।
પુનર્નવા ચેતિ સમૈરક્ષમાત્રૈઃ પચેદ્ભિષક્ ॥

તોયાઢકે ઘૃતપ્રસ્થં તત્સિદ્ધં ચાપિ પાયયેત્ ।
શ્વાસકાસા મહાહિક્કા હૃદ્રોગશ્ ચાપતન્ત્રકઃ ॥

નાતિક્રામેદ્ ઇદં સર્પિઃ વેલામિવ મહોદધિઃ ।
કાકાદની બલાલમ્બા દ્વે બૃહત્યૌ મહૌષધમ્ ॥

કદમ્બપુષ્પી કાલા ચ ચન્દ્રવલ્લી તથા વૃષા ।
આદારી ચ વિદારી ચ સુવહા કેશવત્ય્ અપિ ॥

એતેષાં દ્વિપલાન્ ભાગાન્ જલદ્રોણે વિપાચયેત્ ।
એતૈરેવાક્ષમાત્રૈશ્ ચ ઘૃતપ્રસ્થં વિપાચયેત્ ॥

દ્વિગુણેન કષાયેણ તત્સિદ્ધં યુક્તિયઃ પિબેત્ ।
અસાધ્યાં મહતીં હિક્કાં શ્વાસં ચૈવાપકર્ષતિ ॥

હરીતક્યાશ્ ચ પઞ્ચાદ્ દ્વે ચ સૌવર્ચલાત્પલે ।
વિપાચયેદ્ ઘૃતપ્રસ્થં દ્વિગુણક્ષીરસંયુતમ્ ॥

અપતાનં સહૃદ્રોગમેતસર્પિર્વ્યપોહતિ ।
હિક્કાશ્વાસૌ ચ સંવૃદ્ધૌ સદ્ય એવ ચિકિત્સતિ ॥

અતપાનકનાશાર્થમેતદુક્તં ચિકિત્સિતમ્ ।
અથાર્દિતાનાં વક્ષ્યામિ ચિકિત્સાં લક્ષણાનિ ચ ॥

શસ્ત્રકાષ્ઠપ્રહારાચ્ચ ગ્રામ્યધર્માતિસેવનાત્ ।
છર્દનાન્મદ્યપાનાચ્ ચ ધનુષશ્ ચ વિકર્ષણાત્ ॥

નિત્યં વ્યાયામશીલાનાં પતનાલ્લઙ્ઘનાદ્ અપિ ।
અવતન્ત્રિતભક્તસ્ય વ્યાધિના કર્શિતસ્ય ચ ॥

નરસ્ય કુપિતો વાયુરૂર્ધ્વમ્ એવ પ્રપદ્યતે ।
હનુમૂલં શિરશ્ ચાપિ ગ્રીવાં ચૈવાર્દયત્ય્ અપિ ॥

સ જિહ્મં કુતુતે તસ્ય વદનં ચક્ષુરેવ ચ ।
કમ્પતે ઽ સ્ય શિરોગ્રીવં નાસા વક્રીભવત્ય્ અપિ ॥

તસ્યાક્ષિણી નિમીલ્યેતે નિષ્પન્દે વિષમે તથા ।
ઊર્ધ્વં વિપ્રેક્ષતે ઽ ત્યર્થં તિર્યગાકેકરેક્ષણઃ ॥

ઓષ્ઠૌ શ્વયથુમન્તૌ ચ ચિબુકં ચ વિનામ્યતે ।
ષ્ઠીવત્યથાતિમાત્રં હિ કલા સજ્જતિ ચાસ્ય વાક્ ॥ ।.. ।.. ।.. ।.. ।.. ।.. ।.. ।.. ।.. ॥ સપ્તવિંશો ઽ ધ્યાયઃ ॥ ।.. ।.. ।.. ।.. ।.. ।.. ।.. ।.. ।.. ।.. ।.. ।.. ।.. ॥। નાં વ્રણનાશનાઃ ।