ભેલસંહિતા · અધ્યાય 6.14

વંશકો નક્તમાલશ્ ચ મૂર્વા કટુકરોહિણી ।
તર્કારી પ્રગ્રહશ્ ચૈવ પીલૂનિ નિચુલાનિ ચ ॥

અસનઃ સ્પ્તપર્ણશ્ ચ ત્રિફલા મરિચાનિ ચ ।
એતાનિ સમભાગાનિ કષાયમ્ ઉપપાદયેત્ ॥

એતાન્યેવ ચ ચૂર્ણાનિ માક્ષિકેણ પિબેન્ નરઃ ।
અનેનૈવ કષાયેણ ભોજયેત્ સિદ્ધમોદનમ્ ॥

પિચુમન્દસ્ય મૂલાનિ ચિત્રકો હસ્તિપિપ્પલી ।
ત્વક્પત્રફલમૂલાનિ કરઞ્જાત્સર્ષપાસ્ તથા ॥

તુલ્યાન્ય્ એતાનિ સર્વાણિ વલ્મીકસ્ય ચ મૃત્તિકા ।
ગવાં મૂત્રેણ પિષ્ટાનિ શ્લક્ષ્ણાન્યુદ્વર્તનં વરમ્ ॥

રાસ્ના વચા હ્ય્ અર્કમૂલં હિંસ્રા દન્તી તથૈવ ચ ।
શતપુષ્પા ચ કુષ્ઠં ચ દ્વે હરિદ્રે પુનર્નવા ॥

અશ્વમૂત્રે ત્વપામાર્ગઃ શારિવા નક્તમાલિકા ।
વલ્મીકમૃત્તિકા યુક્તમેતૈર્ ઉદ્વર્તનં વરમ્ ॥

કરજસ્સુરસો બિલ્વં દેવદારુ વચાર્જુનઃ ।
તર્કારી મેષશૃઙ્ગી ચ શોભાઞ્જનક આરણી ॥

ઉભે બૃહત્યૌ શ્યોનાકઃ શ્બદંષ્ટ્રા ખદિરાસનૌ ।
જલે સિદ્ધૈરિમૈસ્ત્તુલ્યૈઃ કષાયપરિષેચનમ્ ॥

એતૈર્ એવ ઉષધૈસ્તુલ્યૈઃ ક્ષીરપિષ્ટં પ્રલેપયેત્ ।
અનેન વિધિના શીઘ્રમૂરુસ્તમ્ભઃ પ્રશામ્યતિ ॥

દ્વે પઞ્ચમૂલ્યૌ ત્રિફલા ચિત્રકો દેવદારુ ચ ।
એકાષ્ઠીલા ત્વપામાર્ગઃ શ્રેયસી વાયસી સુધા ॥

કાલા ભાર્ઙ્ગી પૃથક્પર્ણી સુવહા મદયન્તિકા ।
કાશ્મરી ચ વિશલ્યા ચ હિંસ્રા હેમવિદારિકા ॥

ચિરબિલ્વો હ્ય્ અશોકશ્ ચ બલા ચાંશુમતી તથા ।
વયસ્થા પીલપર્ણી ચ પાઠા ચૈવ શતાવરી ॥

એષાં પંચપલાન્ ભાગાન્ જલદ્રોણેષુ સપ્તસુ ।
અષ્ટભાગાવશેષં ચ પચેત્તૈલાઢકં શનૈઃ ॥

કુષ્ઠં ચ શતપુષ્પા ચ ચિત્રકસ્ત્ર્યૂષણં તથા ।
દેવદાર્વગરુ શ્રેષ્ઠં વિડઙ્ગં મુસ્તમ્ એવ ચ ॥

અશ્વગન્ધા ચ પાઠા ચ મૂર્વા શ્યોનાક એવ ચ ।
પિપ્પલ્યઃ શૃઙ્ગબેરં ચ દન્તી હિઙ્ગ્વમ્લવેતસૌ ॥

ગર્ભેણાનેન વૈદ્યસ્ તુ કષાયેણ સુસાધયેત્ ।
સિદ્ધં પૂતં ચ શીતં ચ ક્ષૌદ્રાજ્યેનાનુસંસૃજેત્ ॥

તદસ્ય દદ્યાત્ પાનાર્થં તથૈવાભ્યજ્જનાદિષુ ।
ઊરુસ્તમ્ભશ્ચિરોત્પન્નસ્તૈલેનૈતેન શામ્યતિ ॥

શ્લીપદાન્યાઠ્યવાતં ચ ખુડવાતાંશ્ ચ નાશયેત્ ।
પિપ્પલીવર્ધમાનં વા માક્ષિકેણ જલેન વા ॥

ઊરુસ્તમ્ભે પ્રશંસન્તિ ગણ્ડીરારિષ્ટમ્ એવ વા ।
ક્ષારાઃ ક્ષારાગદાશ્ ચૈવ નિરૂહાશ્ ચ પૃથગ્વિધાઃ ॥

હરીતક્યાઃ પ્રયોગો વા હ્યૂરુસ્તમ્ભે પ્રશસ્યતે ।
વિલેખ્યમાનો હિ યતઃ ક્ષીણમાંસબલો ભવેત્ ॥

શરીરરક્ષણાર્થાય ભોજયેદ્ બૃંહયેદ્ અપિ ।
ભુઞ્જીત ષષ્ટિકાન્ જીર્ણાન્ પુરાણાંશ્ ચૈવ શાલિકાન્ ॥

જાઙ્ગલાનિ ચ માંસાનિ સેવેત મૃગપક્ષિણામ્ ।
ઊરુસ્તમ્ભપરીતો યો યદા વાતાધિકો ભવેત્ ॥

સમ્યક્ પ્રોક્તમ્ ઇદં સર્વમૂરુસ્તમ્ભચિકિત્સિતમ્ ॥ ઇત્ય્ આહ ભગવાન્ આત્રેયઃ ।
ઇતિ ભેલે ચતુર્દશો ઽ ધ્યાયઃ ॥ ॥ પઞ્ચદશો ઽ ધ્યાયઃ ।
।
અથાતો વિસર્પવાતશોણિતં વ્યાખ્યાસ્યામ ઇતિ હ સ્માહ ભગવાન્ આત્રેયઃ ।