ભેલસંહિતા · અધ્યાય 5.5

યસ્ય શ્યાવે ઉમે નેત્રે દૃશ્યેતે હરિતે તથા ।
ઉત્પન્નશ્ ચ શિરોરોગઃ ફલિતં તસ્ય જીવિતમ્ ॥

હરિતાશ્ ચ સિરા યસ્ય રોમકૂપાશ્ ચ લોહિતાઃ ।
ભુઙ્ક્તે વાન્નાનિ સામ્લાનિ તત્રૈવ સ વિનશ્યતિ ॥

યસ્યોર્ ધ્વવાતઃ કોપેન જન્તોરામાશયં ગતઃ ।
હૃદયં પરિગૃહ્ણાતિ પરેતં તસ્ય જીવિતમ્ ॥

ગાત્રે ચ પાણિપાદે ચ યસ્ય શુષ્યતિ શોણિતમ્ ।
મુહુર્મુહુર્નૃત્યતિ ચ પરેતં તસ્ય જીવિતમ્ ॥

વૃષણૌ પાણિપાદૌ ચ યસ્ય શુષ્કં મુખં તથા ।
છવિશ્ ચ શોષમ્ આયાતિ પરેતં તસ્ય જીવિતમ્ ॥

હનૂ હસ્તૌ ચ પાદૌ ચ વૃષણૌ લિઙ્ગમ્ એવ ચ ।
દૃશ્યતે દેહિનો યસ્ય પરેતં તસ્ય જીવિતમ્ ॥

હૃદયં દહ્યતે યસ્ય મુમૂર્ષું તં સમાદિશેત્ ।
આતુરસ્ તુ સ યાતો વૈ પરેતં તસ્ય જીવિતમ્ ॥

અપસ્મારઃ ક્ષયઃ કુષ્ઠં રક્તપિત્તમથોદરમ્ ।
ગુલ્મશ્ ચ મધુમેહશ્ ચ દીર્ઘરોગા ભવન્તિ તે ॥

બલમાંસક્ષયો યસ્ય દેહિનો દીર્ઘરોગિણઃ ।
દૃશ્યેત સ્વરહાનિશ્ ચ પરેતં તસ્ય જીવિતમ્ ॥

હૃદયં દહ્યતે યસ્ય કોષ્ઠે શૂલં સ્વરક્ષયઃ ।
અભીક્ષ્ણં દહ્યતે ચાપિ પરેતં તસ્ય જીવિતમ્ ॥

ત્રાસાભિતાપા જન્તૂનાં કોષ્ઠે શૂલાશ્ચરન્તિ ચ ।
હિક્કાચ્છર્દિપરીતશ્ ચ પરેતં તસ્ય જીવિતમ્ ॥

વાપિતં જ્વલિતં મર્ત્યઃ, સલિલં હિ હુતાશનમ્ ।
ભાસ્કરં મન્યતે સોમં દુર્લભં તસ્ય જીવિતમ્ ॥

યશ્ ચાપિ વિમલે સૂર્યે મેઘાન્ પશ્યતિ સર્વશઃ ।
દુર્દિનં સુદિનં ચાપિ પરેતં તસ્ય જીવિતમ્ ॥

યં રસા નાવતિષ્ઠન્તે ભેષજં ચેન્દ્રિયાણિ તુ ।
યસ્ય વા વિપરીતાનિ ન ચ જીવતિ તાદૃશઃ ॥

વાનસ્પત્યફલં મૂલં રોગસ્પૃષ્ટસ્ય યસ્ય વૈ ।
ભૈષજ્યાર્થં ન દૃશ્યેત ન ચ જીવતિ તાદૃશઃ ॥

ઇત્ય્ એતાનિ ભિષગ્ દૃષ્ટ્વા લક્ષણાનિ મુમૂર્ષતામ્ ।
ન ચિકિત્સાં પ્રયુઞ્જીત યશોમાર્ગપ્રતીક્ષયા ॥ ઇત્ય્ આહ ભગવાન્ આત્રેયઃ ।
ઇતિ ભેલે ઇન્દ્રિયે પઞ્ચમો ઽ ધ્યાયઃ ॥ ॥ ષષ્ઠો ઽ ધ્યાયઃ ॥ અથાતઃ પૂર્વરૂપીયં વ્યાખ્યાસ્યામ ઇતિ હ સ્માહ ભગવાન્ આત્રેયઃ ।