ભેલસંહિતા · અધ્યાય 5.4

યદાતુરસ્ય હૃદયં વાયુઃ સંગૃહ્ય તિષ્ઠતિ ।
ધમનીસ્સંપરીપીડ્ય સદ્યો જહ્યાત્ સ જીવિતમ્ ।

આતુરસ્ય યદા વાયુઃ શરીરમનુપદ્યતે ।
ઉત્તાને નેત્રનિષ્યન્દઃ સદ્યો જહ્યાત્ સ જીવિતમ્ ॥

યસ્ય કોષ્ઠગતો વાયુરુપાવૃત્તશ્શરીરિણઃ ।
ક્ષીણલોહિતમાંસસ્ય સદ્યો જહ્યાત્ સ જીવિતમ્ ॥

યસ્યાતુરસ્યેહ વાતાદ્ વાતાષ્ઠીલા વિવર્ધતે ।
ન સંસરતિ ચાન્યત્ર સદ્યઃ પ્રાણાન્ જહાતિ સઃ ॥

યસ્યોભે પિણ્ડિકે સ્તબ્ધે નાસા જિહ્મા ચ લક્ષ્યતે ।
વ્યાવૃત્તે ચાક્ષિણી યસ્ય સદ્યઃ પ્રાણાન્ જહાતિ સઃ ॥

આમાશયસમુત્થાના યસ્યૈવ પરિકર્તિકા ।
તૃષ્ણા ચ તીવ્રરાગશ્ ચ સદ્યઃ પ્રાણાન્ જહાતિ સઃ ॥

પક્વાશયસમુત્થાના યસ્ય સ્યાત્ પરિકર્તિકા ।
તૃષ્ણા ગલગ્રહશ્ચોગ્રઃ સદ્યો જહ્યાત્ સ જીવિતમ્ ॥

શોણિતં રોમકૂપેભ્યો યસ્ય ક્ષરતિ દેહિનઃ ।
અતીવ મુખતો ભેદિ સદ્યો જહ્યાત્ સ જીવિતમ્ ॥

હૃદયસ્ય તુ સંઘાતં પરિક્ષીણસ્ય દેહિનઃ ।
અત્યર્થં પીડયેચ્છૂલં સદ્યઃ પ્રાણાન્ જહાતિ સઃ ॥

યસ્ય ક્ષીણશરીરસ્ય સંજ્ઞાં હરતિ મારુતઃ ।
વ્યાહન્તિ ચ મહાસ્રોતઃ સદ્યઃ પ્રાણાન્ જહાતિ સઃ ॥

હૃદયસ્ય તુ સંઘાતં પરિક્ષીણસ્ય દેહિનઃ ।
એતૈર્ એવ ંવિધૈર્લિઙ્ગૈરન્યૈશ્ ચાપિ તથાવિધૈઃ ॥ પ્રકૃતેર્વિકૃતિં પ્રાપ્તં પરીક્ષેતાતુરં ભિષક્ ।
ઇત્ય્ આહ ભગવાન્ આત્રેયઃ ।
ઇતિ ભેલે ઇન્દ્રિયે ચતુર્થો ઽ ધ્યાયઃ ॥ ॥ પઞ્ચમો ઽ ધ્યાયઃ ॥ અથાતો યસ્યશ્યાવીયં વ્યાખ્યાસ્યામ ઇતિ હ સ્માહ ભગવાન્ આત્રેયઃ ।