ભેલસંહિતા · અધ્યાય 4.6

ઇહ ખલુ ભો માતૃજશ્ ચાયં ગર્ભઃ પિતૃજશ્ ચાત્મજશ્ ચ સાત્મ્યજશ્ ચ રસજશ્ ચ ।
અસ્તિ ચ સત્ત્વમ્ ઔપપાદકમ્[ ઔપવાદકમ્] ઇત્ય્ આત્રેયવચનમ્ ।
નેતિ ભરદ્વાજઃ ।
અમાતૃજશ્ ચાયં ગર્ભઃ અપિતૃજશ્ ચાનાત્મજશ્ચ- અસાત્મ્યજશ્[ અનાત્મજશ્] ચારસજશ્ ચ ।
નાસ્તિ ચ સત્ત્વમ્ ઔપપાદકમ્[ ઔપવાધિકમ્] ઇતિ ।
યદિ હિ માતા પુત્રં જન્યેત્ ભૂયિષ્ઠં હિ સ્ત્રી પુત્રકામા મૈથુનવર્ગમભિસ્ અન્ધાય પુત્રં જનયેત્ સ્ત્રીકામા ચ સ્ત્રિયમ્ ॥

યદા[ -વિ] જીવેન્ અ સહ સૂક્ષ્માવગ્નિમારુતૌ ગર્ભં વિશતઃ તદા[ -વ] દ્વાવેતાવઙ્ગપ્રત્યઙ્ગાનિ વિકુરુતઃ,તૌ ચેષ્ટયતઃ[ ચેષ્ટતઃ], તૌ વર્ધયતઃ, તાવેવ યદા શરીરાદ્ વ્યવક્રામતઃ તદા તદ્ભવતિ નિર્વાતો નિરૂષ્મા પ્રેતો મૃત ઇતિ ।
નેત્યાહ ભરદ્વાજઃ ।
મૃતો ઽ પિ જન્તુઃ વાયુનાધ્માષ્યતે, અગ્નિના શોષ્યતે ।
નેત્યાહ ભગવાન્ આત્રેયઃ ।
સહ વા તસ્યાગ્નિમારુતૌ જીવયતઃ, તયોર્ અપક્રાન્તયોર્ [ અપક્રાન્તયોર્ વાત્ય] બહ્યાગ્નિમારુતાવાવિશત ઇતિ ॥

યત્પુનરાઃ સતિ ચ ભૂતનાનાત્વે[ ભૂતર્નાત્વે] કથમેકઃ સ્યાદિતિ અત્રોચ્યતે ।
યત્રૈતન્નાનાત્વમાશ્રિતં તદેતદવ્યક્તમસ્તિ પઞ્ચમહાભૂતસંગ્રહ ઇતિ ॥

યત્પુનરાહ યદ્યવ્યક્તં સર્વં સ્યાદવિકારઃ સ્યાદ્ ઇતિ[ ય---સ વિવસ્યાદધિ], અત્રોચ્યતે ।
વાતપિત્તશ્લેષ્મકૃતા રસસમુત્થા અસ્ય વ્યક્તાઃ પ્રોચ્યન્તે વિકારાઃ, અવ્યક્તે હ્યુક્તે તે[ રુતે] વ્યક્તાઃ કથમવ્યક્તં સ્રક્ષ્યન્તિ, કથં તર્હિ શરીરે તદ્વિક્રિયતે, ઉન્માદઃ કથમવ્યક્તં મનઃ સ્પૃશતીત્ય્[ સ્પૃશતિથેન] એતચ્ચાનુપપન્નમ્ ।
કિં તર્હિ યથાદિત્ય્ અસ્સમ્ભૂતો ઽ પિ મેઘાન્તરિતો[ મેમામ્તરિતો] ન પ્રકાશમ્ ઉપજનયતિ તથા[ ---] મનો ઽ ન્તર્હિતેષુ વિજ્ઞાનસ્રોતસ્સુ તમસા સ્મૃતિં નોપજનયતીતિ ॥

યત્પુનરાઃ યદ્યયં પરલોકાદ્ ગર્ભો ઽ વક્રામેન્નાસ્ય[ ગર્મ ઉક્ત] કિઞ્ચિત્તત્રાદૃષ્ટં સ્યાદિતિ, અત્રોચ્યતે ।
ઇહ તાવદયં ચિરોત્સૃષ્ટાનિ વિજ્ઞાનાનિ વિવિધાનિ ચાશ્ચર્યભૂતાનિ ન સ્મરતિ કિં પુનર્દેહાન્તરાણિ ભૂતાનિ ભાવવિશેષા- અન્તરાણિ[ ---] ॥

તત્ર શ્લોકઃ--- તમસા ભાવિતો યો વૈ સંસ્મરેન્ન સ માનવઃ ।
સંસ્મરેત્પૂર્વચરિતં સુકૃતે વેદવદ્[ વેદવિદૃજ] દ્વિજઃ ॥ ઇત્ય્ આહ ભગવાન્ આત્રેયઃ ।
ઇતિ ભેલે શારીરે ષષ્ઠો ઽ ધ્યાયઃ ॥ ॥ સપ્તમો ઽ ધ્યાયઃ ॥ અથાતઃ શરીરસંખ્યાશારીરં વ્યાખ્યાસ્યામ ઇતિ હ સ્માહ ભગવાન્ આત્રેયઃ ।