ભેલસંહિતા · અધ્યાય 4.3

ઇહાસમાનગોત્રાન્ તુ[ વૈ] ઋતુસ્નાતાં સ્ત્રિયં વ્રજેત્ ।
મેધા વિનમરોગં[ દિ-] સા પુત્રમેવં પ્રસૂયતે ॥

બીજદોષાદ્યથા સસ્યં ન સમ્યક્ વિપ્રરોહતિ[ -રોહિણી] ।
માતાપિત્રોસ્ તુ દોષેણ તથા ગર્ભઃ પ્રણશ્યતિ[ પ્રયચ્છ] ॥

તસ્માત્ સમ્યગ્રસાહારા વૃતુકાલે[ દૃ-] ઽ થ દમ્પતી ।
રહસ્ સંયોગમ્ એયાતાં સ્મરન્તૌ મનસા વિભુમ્ ॥

વિકૃતાઃ સ્યુરગર્ભા વૈ રસાપથ્યનિષેવણે ।
સન્ધારણાદ્વા વેગાનાં યોનિદોષેણ વા પુનઃ ॥

યોનૌ દોષોપસૃષ્ટાયાં[ દોષોપવૃ-] ન ગર્ભો હ્ય્ અવતિષ્ઠતે ।
તથૈવ બાહ્યયોનૌ[ બ્રાહ્મ] હિ નિર્વાહિણ્યાં[ નિર્વાહિન્યાં] ચ સર્વદા ॥

ગૃહ્ણાતિ વાયુર્યસ્યાં ચ યોનૌ શુક્રમ્[ રુશ્રં] ઉપાગતમ્[ ઉપાગતઃ] ।
બિભર્તિ ગર્ભણી ગર્ભં શુદ્ધાર્તવસમન્વિતા ॥

ચ્યવતે ચ યદા ચાસૌ તદા ગર્ભઃ પ્રણશ્યતિ ।
વાતોદરં સ્ત્રિયાસ્તદ્વૈ તસ્મા દૂક્ષાણિ[ દૂપા] વર્જયેત્ ॥

ભવત્યભ્યધિકે શુક્લે પુરુષઃ શોણિતે ઽ ઙ્ગના ।
નપુંસકં તયોઃ સામ્યે તસ્માચ્છુક્લં વિવર્ધયેત્ ॥

યદા તુ કલલં વાયુસ્તદ્ દ્વિધા કુરુતે બલી ।
યમૌ તદા સમ્ભવતઃ કૃષ્ણાત્રેયવચો યથા ॥

તત્ર શુક્લોત્તરે ભાગે પુમાન્ રક્તોત્તરે ઽ ઙ્ગના ।
અનેનૈવ ચ કલ્પેન યમકેષ્વ્ અપિ નિર્દિશેત્ ॥

વાયુસ્ ત્વ્ અશ્વવરાહાણાં દેહેષુ વલવાન્ પુનઃ ।
સ તત્ર કલલં ભિત્ત્વા કરોતિ બહુપુત્રતામ્ ॥

નાપ્નોતિ ચ યદા ગર્ભો રસં દુષ્ટૈઃ સિરામુખૈઃ ।
અસંપૂર્ણો વસન્નાગઃ તથા વર્ષાણિ તિષ્ઠતિ ॥

સમ્પૂર્ણગાત્રો ભવતિ યદા સ રસભાવિતઃ ।
તદા સૂતો[ પ્રસૌત્યથાકાશં] યથાકાલં ગર્ભઃ સ્ત્રીકુક્ષિવિચ્યુતઃ ॥

યે ચ તે વિંશતિઃ પ્રોક્તા યોનિદોષાશ્ ચિકિત્સકૈઃ[ ચિકિત્સિતે] ।એતૈશ્ ચાન્યૈશ્ ચ બહુભિર્ ગર્ભો વ્યાપદ્યતે સ્ત્રિયાઃ ॥

તસ્માદ્ એતાંશ્ચિકિત્સેત્ તુ દોષાન્ પુત્રચિકીર્ષયા ।
ઇભાશ્વગર્ભસારૂપ્યં[ ઇભાશ્વા] પ્રયોગાદ્ધિ ભવેચ્ છુચિ ॥

વાય્વાકાશર્તુયુક્તો હિ દૈવતેષ્વ્ ઇતરેષુ તુ ।
અન્તર્જાતો જાતવેદાઃ પ્રભાવાયોપકલ્પતે ॥

ઋતૌ યદા સ્ત્રીપુરુષૌ પ્રસન્નમનસૌ રહઃ ।
ઉપેયાતામ્ અથ તદા ગર્ભો ભવતિ સાત્ત્વિકઃ ॥

ઋતૌ યદા સ્ત્રીપુરુષૌ વ્યાયસ્તમનસૌ ભૃશમ્ ।
ઉપેયાતામ્ અથ તદા ગર્ભો ભવતિ રાજસઃ ॥

ઋતૌ યદા સ્ત્રીપુરુષૌ પ્રદીનમનસૌ રહઃ ।
ઉપેયાતામ્ અથ તદા ગર્ભો ભવતિ તામસઃ ॥

લક્ષણં ચ સમુત્થાનમ્ ઇત્ય્ એતત્ સમુદાહૃતમ્ ।
તિસૃણાં સત્ત્વયોનીનાં, મિશ્રાંસ્તેનૈવ[ મિત્રાન્તેનૈર] લક્ષયેત્ ॥ ઇત્ય્ આહ ભગવાન્ આત્રેયઃ ।
ઇતિ ભેલે શારીરે તૃતીયો ઽ ધ્યાયઃ ॥ ચતુર્થો ઽ ધ્યાયઃ ॥ અથાતઃ પુરુષનિચયં શારીરં વ્યાખ્યાસ્યામ ઇતિ હ સ્માહ ભગવાન્ આત્રેયઃ ।