ભેલસંહિતા · અધ્યાય 4.2

અઙ્ગાઙ્ગેષુ પ્રવૃદ્ધેષુ પ્રતિમૂલેષુ ધાતુષુ ।
શુક્લં ચ ષોડશે વર્ષે સુવ્યક્તં પ્રતિપદ્યતે ॥

તથા વૃદ્ધસ્ય જન્તોશ્ ચ પરિક્ષીણેષુ ધાતુષુ ।
વિવેકા[ મ] ન યથાપૂર્વં વિવિચ્યન્તે પરિક્ષયાત્ ॥

તતો ઽ લ્પરેતા ભવતિ સુજીર્ણો દુર્બલો ઽ થવા ।
ન પશ્યતિ નરઃ શુક્લં સર્વધાતુપરિક્ષયાત્ ॥

રક્તં માંસં વસાસ્થીનિ[ ચ] મજ્જા શુક્લં તથાનલઃ ।
શકૃન્મૂત્રે ચ તૈર્મન્દં વિદ્યાન્નવતિતઃ પરમ્ ॥

ઇહ નર્છતિ ગર્ભં સ્ત્રી વાતેનોપહતા તથા ।
યોનિદોષેણ[ યા] ચાન્નેન ન હિ વન્ધ્યાસ્તિ ના ચ ન ॥

વમનં રેચનં ચૈવ વસ્તિમાસ્થાપનં[ વસ્તિરા] તથા ।
તસ્માત્ તત્કારયેત્સ્ત્રીણાં પ્રસિદ્ધાઃ પ્રસુવન્તિ[ પ્રસ] વૈ ॥

અથાત્ર ભવતિ પ્રશ્નઃ કસ્માચ્છબ્દં[ રસા છર્દિં] ન નાસયા ।
ગૃહ્ણાસ્યાસ્યેન[ ગૃહીષ્વા] વા ગન્ધં તુલ્યં સર્વત્ર ખં યદિ ॥

ત્વગ્ભાગે[ ત્વદ્ભા] ચ સમે કસ્માન્ન ગૃહ્ણાત્યન્યયા રસમ્ ।
ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા પ્રત્યુવાચ પુનર્વસુઃ ॥

ઘ્રાણં ગન્ધં ચ ભૌમં હિ રૂપં[ રૂક્ષં] ચક્ષુશ્ ચ તૈજસમ્ ।સંસ્પર્શં સ્પર્શનં વાયોઃ શ્રોત્રં શબ્દાત્મખં[ શબ્દાત્મકં] તથા ॥

રસનં ચ રસો હ્ય્ આપ્યં[ વ્યા-] તસ્માદ્ એતૈરિહેન્દ્રિયૈઃ ।
યથાસ્વં તુલ્યયોગિત્વાદ્ વિષયગ્રહણં સ્મૃતમ્ ॥

સ્વં સ્વં હિ વિષયં ધાતુર્ વિજાનાત્ય્ આત્મનાન્વિતઃ ।
આત્મેન્દ્રિયમનોર્થાનાં બન્ધાચ્ચેતિ[ બન્ધિશ્ચે] સમાદિશ ॥ ઇત્ય્ આહ ભગવાન્ આત્રેયઃ ।
ઇતિ ભેલે દ્વિતીયો ઽ ધ્યાયઃ ॥ તૃતીયો ઽ ધ્યાયઃ ।
અથાતો ઽ સમાનગોત્રીયં શારીરં વ્યાખ્યાસ્યામ ઇતિ હ સ્માહ ભગવાન્ આત્રેયઃ ।