ભેલસંહિતા · અધ્યાય 1.23

ગાઢં પુરીષં ગ્રથિતં શુસ્કં વાતસમીરિતમ્ ।
તેનાસ્યાપિહિતં સ્રોતઃ શ્વયથું કુરુતે ગુદે ॥

તસ્યૈવ કુપિતો વાયુરૂર્ધ્વં જન્તોઃ પ્રપદ્યતે ।
પાર્શ્વે શ્રોણ્યાં ચ પૃષ્ઠે ચ હૃદયે ચાવતિષ્ઠતે ॥

શિરશ્ ચાપ્ય્ અવસંગૃહ્ય વિકારાન્ કુરુતે બહૂન્ ।
બાધિર્યં તિમિરં ચાપિ પ્રતિશ્યાયમથાપિ ચ ॥

અથ પિત્તં કફં વા સ્વાત્સ્થાનાચ્ચ્યાવયતે ઽ નિલઃ ।
તતો ઽ સ્ય ધાવતો દોષૈર્દુષ્યન્તિ ચ રસાદયઃ ॥

તતો જ્વરો ઽ સ્ય બલવાન્ પાણ્ડુત્વં ચાપિ જાયતે ।
શ્વયથુશ્ ચ ભવેદ્ અસ્ય ગ્રહણી ચ પ્રદુષ્યતિ ॥

તસ્માદ્ દારુણકોષ્ઠસ્ તુ ગાઢવર્ચાશ્ ચ યો ભવેત્ ।
રૂક્ષમન્નં પરિહરેન્ન ચૈનમવસ્રંસયેત્ ॥

સ્નિગ્ધાન્યન્નાનિ હૃદ્યાનિ માંસાનિ વિવિધાનિ ચ ।
કુલુત્થરસયુક્તાનિ પ્રદદ્યાદ્દેહિને સદા ॥

આસ્થાપનં વાતહરં તૈલં ચાપ્ય્ અનુવાસનમ્ ।
ન ભવન્તિ વિકારા હિ નરસ્ય પ્રતિકારિણઃ ॥

અથ યઃ કલિલશ્ ચ સ્યાત્ પ્રજાકામશ્ ચ માનવઃ ।
ઉત્કૃષ્ટતારદારિશ્ ચ કર્મહિનસ્ તથૈવ ચ ॥

અથ સ્થૂલકૃશશ્ ચૈવ વૈદ્યમાનિ ચ યો ભવેત્ ।
તથૈકલોકોયતિકાં મોત્રિયાન્ન ચ તદ્વિજાન્ ॥

સભંગાન્ સુકુમારાંશ્ ચ ગર્ભિણીં તરુણિ તદા ।
દુર્દિલાંશ્ ચ યદુ પ્રાપ્તાન્ કાસિનઃ સાતિ નારિણઃ ॥

પાણ્ડુરાજૈવ કર્ણં ચ સતતં યશ્ ચ કાસતિ ।
પાયયેચ્ ચ ભિષક્તાપૈર્વમનં સવિરેચનમ્ ॥ ઇત્ય્ આહ ભગવાન્ આત્રેયઃ ।
ઇતિ ભેલે ત્રયોવિંશો ઽ ધ્યાયઃ ॥ ॥ પઞ્ચવિંશો ઽ ધ્યાયઃ ॥ અથાતઃ ઋતુવિભાગીયં વ્યાખ્યાસ્યામ ઇતિ હ સ્માહ ભગવાન્ આત્રેયઃ ।