ભેલસંહિતા · અધ્યાય 1.13

કસ્મિન્ જનપદે રોગાઃ કે ભવન્ત્યધિકા ઇતિ ।
ગુર્દાલુભેકિના પૃષ્ટો વ્યાચચક્ષે પુનર્વસુઃ ॥

મત્સ્યાન્નભોજિનો નિત્યં પ્રાચ્યાઃ સ્યુઃ કફપિત્તનઃ ।
શ્લીપદં ગલગણ્ડં ચ પ્રાયશસ્તેષુ દૃશ્યતે ॥

નદીતોયગતાન્ મત્સ્યાન્ ભક્ષયન્તિ સમુદ્રજાન્ ।
પ્રાયશઃ કુષ્ઠિકાસ્તેન મનુષ્યા દક્ષિણાદિશિ ॥

મસૂરયવગોધૂમતિલકોદ્દાલસેવિનઃ ।
ભૂયિષ્ઠમર્શસાસ્તેન કામ્ભોજાદન્તજાઃ સ્મૃતાઃ ॥

માંસકામાઃ સુરાકામાઃ સ્ત્રીકામાસ્સાહસપ્રિયાઃ ।
પ્રીચ્યાસ્તેન ભૂયિષ્ઠં દૃશ્યન્તે રાજયક્ષ્મિણઃ ॥

તીક્ષ્ણોષ્ણાનિ હિ બાહ્લીકાઃ પ્રાયેણાન્નાનિ ભુઞ્જતે ।
અભિષ્યન્દીનિ માંસાનિ પાનકાન્ય્ ઔદકાનિ ચ ॥

પ્રકૃત્યા ચાપ્ય્ અભિષ્યણ્ણાઃ પાર્વતોપત્યકાસ્સદા ।
તેન બાહ્લીકદેશેષુ પ્રાયો વ્યાધિર્બલાસકઃ ॥

મેઘે ઽ વર્ષતિ વર્ષાસુ હેમન્તે યત્ર વર્ષતિ ।
ઋતુવ્યાપત્તિસમયે જનમારઃ પ્રવર્તતે ॥

તત્રોપવાસી ધૃતિમાન્ રતો વિપ્રાભિવાદને ।
મન્ત્રૌષધરતશ્ ચાપિ જનમારાત્ પ્રમુચ્યતે ॥

સૂર્યોપતાપાત્સહસા વર્ષાન્તે પિત્તમીર્યતે ।
શરદિ પ્રાયશસ્તેન જ્વરો ભવતિ દેહિનામ્ ॥

ગવાં ચ ચારણાખ્યશ્ ચ ચતુષ્પાચ્છ્વાપદેષુ ચ ।
ઇન્દ્રજાલશ્ ચ મત્સ્યેષુ શકુનાનાં પ્રમીલકઃ ॥

ચિત્રકસ્સર્વધાન્યેષુ દવો મૂલફલેષુ ચ ।
હસ્તિનાં પાકલશ્ ચૈવ જ્વર ઇત્ય્ અભિધીયતે ॥

ઉત્કર્ણકસ્તથાશ્વેષુ તેજસ્સર્વામયેષુ ચ ।
સર્વત્ર વસતિ હ્યેષ એષ ચાન્તક ઉચ્યતે ॥

તં ધૂમકેતું પ્રત્યક્ષં ક્ષિપ્રં પ્રશમયેજ્જ્વરમ્ ।
અસાત્મ્યં ગન્ધમાદાય વાતો યત્રાતિવીજ્યતે ॥

તત્ર મર્ત્યેષુ સામાન્યઃ પ્રતિશ્યાયઃ પ્રવર્તતે ।
તથા બતાલિકા નામ પિટકા ચાસ્ય જાયતે ॥

કક્ષાયામૂરુમૂલે ચ પાણિપાદતલેષુ ચ ।
કણ્ઠે વા શ્રોત્રમાશ્રિત્ય્ અ વસ્તૌ વા હૃદયે ઽ પિ વા ॥

ત્વરમાણશ્ચિકિત્સેત પ્રવૃદ્ધા મારયેન્નરમ્ ।
પિત્તશ્લેષ્મસમુત્થાના વાતશોણિત્મૂર્ચ્છિતા ॥

બતાલિકેતિ તામાહુર્યત્નવાંસ્ તત્ર જીવતિ ।
ઇત્ય્ એતત્સમ્યગુદ્દિષ્ટં સર્વં યદ્યચ્ ચ ચોદિતમ્ ।
ઋષિભ્યઃ પરિપૃચ્છદ્ભ્યઃ પ્રશ્નજાતં યથાક્રમમ્ ॥ ઇત્ય્ આહ ભગવાન્ આત્રેયઃ ।
ઇતિ ભેલે ત્રયોદશો ઽ ધ્યાયઃ ॥ ॥ ચતુર્દશો ઽ ધ્યાયઃ ॥ અથાતઃ ચિકિત્સાપ્રાભૃતીયં વ્યાખ્યાસ્યામ ઇતિ હ સ્માહ ભગવાન્ આત્રેયઃ ।