ભેલસંહિતા · અધ્યાય 1.11

આહારં પ્રઘસં ન્ẏણામ્ ઉપયુક્તં ચતુર્વિધમ્ ।
પચ્યમાનં દ્વિધા કાયે કોષ્ઠે રસમલાખ્યયા ॥

સ્વેદમૂત્રશકૃદ્રૂપૈર્નિષ્ક્રામતિ મલઃ પુનઃ ।
અન્નસ્ય પાકતસ્તેજો રસો નિર્વર્ત્યતે નૃણામ્ ॥

રસાદ્રક્તં તતો માંસં માંસાન્મેદસ્તતો ઽ સ્થિ ચ ।
અસ્થ્નો મજ્જા તતઃ શુક્લં શુક્લાદ્ ગર્ભસ્ય સંભવઃ ॥

એવં પૂર્વાત્પરં યાતિ ધાતું ધાતુર્યથાક્રમમ્ ।
માત્રાપથ્યં યદા ભુક્તં રસરૂપં ગતં પુનઃ ॥

કુર્યાન્ન રોગાન્ દીપ્તાગ્નેઃ રસવ્યાપત્તિસમ્ભવાન્ ।
શોણિતાદ્યાત્મતાં ગચ્છેત્ પરિણામવશાં તદા ॥

યસ્મિન્ વ્યાપદ્યતે ધાતૌ તસ્મિન્ વ્યાધીન્ કરોત્યથ ।
વિષૂચિકાં સાલસકાં પિત્તદાહં વિલમ્બિકામ્ ॥

અન્યેદ્યુષ્કં સતતકં તૃતીયકચતુર્થકમ્ ।
પિત્તં લોહિતપિત્તં ચ રક્તાર્શાંસિ પ્રલેપકમ્ ॥

વિપાટિકાંશ્ ચ તાન્ વ્યાધીન્ રસવ્યાપત્તિજાન્ વિદુઃ ।
કચ્છૂં ચર્મદલં પામાં ચર્મકીલં વિચર્ચિકામ્ ॥

વ્યઙ્ગવીસર્પકુષ્ઠાનિ રક્તવ્યાપત્તિજાન્વિદુઃ ।
માંસકીલાર્બુદં ગણ્ડમજકાં જાતુલાનિ ચ ॥

પૂતિમાંસાલજીશ્ ચૈવ માંસવ્યાપત્તિજાન્ વિદુઃ ।
દૌર્ગન્ધ્યં સ્વેદનં સ્થૌલ્યં પિપાસાં બહુનિદ્રતામ્ ॥

પ્રમેહાન્ વિંશતિં ચાપિ મેદોવ્યાપત્તિજાન્વિદુઃ ।
દન્તરોગો નખશ્મશ્રુકેશરોમાભિપાતનમ્ ॥

અતિવૃદ્ધિસ્ તથા વાસ્થ્નામસ્થિવ્યાપત્તિજાન્ વિદુઃ ।
વિદાહં ચ મદં ચૈવ સોન્માદં ચાપતાનકમ્ ॥

તમોદર્શનમૂર્છાયૌ મજ્જાવ્યાપત્તિજાન્ વિદુઃ ।
રેતઃ ક્ષારાગ્નિમઞ્જિષ્ઠાનીલહારિદ્રકં પૃથક્ ॥

મેહને ભસ્મવર્ણં ચ શુક્લવ્યાપત્તિજાન્વિદુઃ ।
નરસ્ય સ્ત્રીસ્વરત્વં વા સ્ત્રી વાપિ પુરુષસ્વરા ॥

આમગર્ભચ્યુતિર્વાપિ ગર્ભવ્યાપત્તિજાન્વિદુઃ ।
ઇત્ય્ એતે આમજા ન્ẏણાં વિરુદ્ધાધ્યશનાત્મકાઃ ।
વિરુદ્ધાશનવર્જી સ્યાદેતદારોગ્યમ્ ઉત્તમમ્ ॥ ઇત્ય્ આહ ભગવાન્ આત્રેયઃ ઇતિ ભેલે એકાદશો ઽ ધ્યાયઃ ॥ ॥ દ્વાદશો ઽ ધ્યાયઃ ॥ અથાતઃ આત્રેયખણ્ડકાપ્યીયં વ્યાખ્યાસ્યામ ઇતિ હ સ્માહ ભગવાન્ આત્રેયઃ ।