ભામતિ · અધ્યાય 27

3.2.8.41.
#પૂર્વં તુ બાદરાયણો હેતુવ્યપદેશાત્# ।
દૃષ્ટાનુસારિણી હિ કલ્પના યુક્તા નાન્યથા ।
નહિ જાતુ મૃત્પિણ્ડદણ્ડાદયઃ કુમ્ભકારાદ્યનધિષ્ઠિતાઃ કુમ્ભાદ્યારમ્ભાય વિભવવન્તો દૃષ્ટાઃ ।
નચ વિદ્યુત્પવનાદિભિરપ્રયત્નપૂર્વૈર્વ્યભિચારઃ, તેષામપિ કલ્પનાસ્પદતયા વ્યભિચારનિદર્શનત્વાનુપપત્તેઃ ।
તસ્માદચેતનં કર્મ વાપૂર્વે વા ન ચેતનાનધિષ્ઠિતં સ્વતન્ત્રં સ્વકાર્યે પ્રવર્તિતુમુત્સહતે નચ ચૈતન્યમાત્રં કર્મસ્વરૂપસામાન્યવિનિયોગાદિવિશેષવિજ્ઞાનશૂન્યમુપયુજ્યતે, યેન તદ્રહિતક્ષેત્રજ્ઞમાત્રાધિષ્ઠાનેન સિદ્ધસાધ્યત્વમુદ્ભાવ્યેત ।
તસ્માત્તત્તત્પ્રાસાદાટ્ટાલગોપુરતોરણાદ્યુપજનનિદર્શનસહસ્રૈઃ સુપરિનિશ્ચિતં યથા ચેતનાધિષ્ઠાનાદચેતનાનાં કાર્યારમ્ભકત્વમિતિ તથા ચૈતન્યં દેવતાયા અસતિ બાધકે શ્રુતિસ્મૃતીતિહાસપુરાણપ્રસિદ્ધં ન શક્યં પ્રતિષેધ્ધુમિત્યપિ સ્પષ્ટં નિરટઙ્કિ દેવતાધિકરણે ।
લૌકિકશ્ચેશ્વરો દાનપરિચરણપ્રણામઞ્જલિકરણસ્તુતિમયીભિરતિશ્રદ્ધાગર્ભાભિર્ભક્તિભિરારાધિતઃ પ્રસન્નઃ સ્વાનુરૂપમારાધકાય ફલં પ્રયચ્છતિ વિરોધતશ્ચાપક્રિયાભિર્વિરોધકાયાહિતામિત્યપિ સુપ્રસિદ્ધમ્ ।
તદિહ કેવલં કર્મ વાપૂર્વં વા ચેતનાનધિષ્ઠિતમચેતનં ફલં પ્રસૂત ઇતિ દૃષ્ટવિરુદ્ધમ્ ।
યથા વિનષ્ટં કર્મ ન ફલં પ્રસૂત ઇતિ કલ્પ્યતે દૃષ્ટવિરોધાદેવમિહાપીતિ ।
તથા દેવપૂજાચ્મકો યાગો દેવતાં નપ્રસાદયન્ ફલં પ્રસૂત ઇત્યપિ દૃષ્ટવિરુદ્ધમ્ ।
નહિ રાજપૂજાત્મકમારાધનં રાજાનમપ્રસાદ્ય ફલાય કલ્પતે ।
તસ્માદ્દૃષ્ટાનુગુણ્યાય યાગાદિભિરપિ દેવતાપ્રસત્તિરુત્પાદ્યતે ।
તથાચ દેવતાપ્રસાદાદેવ સ્થાયિનઃ ફલોત્પત્તેરુપપત્તેઃ કૃતમપૂર્વેણ ।
એવમશુભેનાપિ કર્મણા દેવતાવિરોધનં શ્રુતિસ્મૃતિપ્રસિદ્ધમ્ ।
તતઃ સ્થાયિનો ઽનિષ્ટફલપ્રસવઃ ।
નચ શુભાશુભકારિણાં તદનુરૂપં ફલં પ્રસુવાના દેવતા દ્વેષપક્ષપાતવતીતિ યુજ્યતે ।
નહિ રાજા સાધુકારિણમનુગૃહ્ણન્નિગૃહ્ણન્ વા પાપકારિણં ભવતિ દ્વિષ્ટો રક્તો વા તદ્વદલૌકિકો ઽપીશ્વરઃ ।
યથા ચ પરમાપૂર્વે કર્તવ્યે ઉત્પત્ત્યપૂર્વાણામઙ્ગાપૂર્વાણાં ચોપયોગઃ ।
એવં પ્રધાનારાધને ઽઙ્ગારાધનાનામુત્પત્ત્યારાધનાનાં ચોપયોગઃ ।
સ્વામ્યારાધન ઇવ તદમાત્યતત્પ્રણયિજનારાધનાનામિતિ સર્વે સમાનમન્યત્રાભિનિવેશાત્ ।
તસ્માદ્દૃષ્ટાવિરોધેન દેવતારાધનાત્ ફલં ન ત્વપૂર્વાત્કર્મણો વા કેવલાદ્વિરોધતો હેતુવ્યપદેશશ્ચ શ્રૌતઃ સ્માર્તશ્ચ વ્યાખ્યાતઃ ।
યે પુનરન્તર્યિમિવ્યાપારાયા ફલોત્પાદનાયા નિત્યત્વં સર્વસાધારણત્વમિતિ મન્યમાના ભાષ્યકારીયમધિકરણં દૂષવિભાગે ભામત્યાં તૃતીયસ્યાધ્યાયસ્ય દ્વિતીયઃ પાદઃ