ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 12.08

ભ્પ્_12.08.001।0 શ્રી-શૌનક ઉવાચ
સૂત જીવ ચિરં સાધો વદ નો વદતાં વર ।
તમસ્ય્ અપારે ભ્રમતાં નૄણાં ત્વં પાર-દર્શનઃ

આહુશ્ ચિરાયુષમ્ ઋષિં મૃકણ્ડુ-તનયં જનાઃ ।
યઃ કલ્પાન્તે હ્ય્ ઉર્વરિતો યેન ગ્રસ્તમ્ ઇદં જગત્

સ વા અસ્મત્-કુલોત્પન્નઃ કલ્પે ઽસ્મિન્ ભાર્ગવર્ષભઃ ।
નૈવાધુનાપિ ભૂતાનાં સમ્પ્લવઃ કો ઽપિ જાયતે

એક એવાર્ણવે ભ્રામ્યન્ દદર્શ પુરુષં કિલ ।
વટ-પત્ર-પુટે તોકં શયાનં ત્વ્ એકમ્ અદ્ભુતમ્

એષ નઃ સંશયો ભૂયાન્ સૂત કૌતૂહલં યતઃ ।
તં નશ્ છિન્ધિ મહા-યોગિન્ પુરાણેષ્વ્ અપિ સમ્મતઃ

ભ્પ્_12.08.006।0 સૂત ઉવાચ
પ્રશ્નસ્ ત્વયા મહર્ષે ઽયં કૃતો લોક-ભ્રમાપહઃ ।
નારાયણ-કથા યત્ર ગીતા કલિ-મલાપહા

પ્રાપ્ત-દ્વિજાતિ-સંસ્કારો માર્કણ્ડેયઃ પિતુઃ ક્રમાત્ ।
છન્દાંસ્ય્ અધીત્ય ધર્મેણ તપઃ-સ્વાધ્યાય-સંયુતઃ

બૃહદ્-વ્રત-ધરઃ શાન્તો જટિલો વલ્કલામ્બરઃ ।
બિભ્રત્ કમણ્ડલું દણ્ડમ્ ઉપવીતં સ-મેખલમ્

કૃષ્ણાજિનં સાક્ષ-સૂત્રં કુશાંશ્ ચ નિયમર્દ્ધયે ।
અગ્ન્ય્-અર્ક-ગુરુ-વિપ્રાત્મસ્વ્ અર્ચયન્ સન્ધ્યયોર્ હરિમ્

સાયં પ્રાતઃ સ ગુરવે ભૈક્ષ્યમ્ આહૃત્ય વાગ્-યતઃ ।
બુભુજે ગુર્વ્-અનુજ્ઞાતઃ સકૃન્ નો ચેદ્ ઉપોષિતઃ

એવં તપઃ-સ્વાધ્યાય-પરો વર્ષાણામ્ અયુતાયુતમ્ ।
આરાધયન્ હૃષીકેશં જિગ્યે મૃત્યું સુ-દુર્જયમ્

બ્રહ્મા ભૃગુર્ ભવો દક્ષો બ્રહ્મ-પુત્રાશ્ ચ યે ઽપરે ।
નૃ-દેવ-પિતૃ-ભૂતાનિ તેનાસન્ન્ અતિ-વિસ્મિતાઃ

ઇત્થં બૃહદ્-વ્રત-ધરસ્ તપઃ-સ્વાધ્યાય-સંયમૈઃ ।
દધ્યાવ્ અધોક્ષજં યોગી ધ્વસ્ત-ક્લેશાન્તરાત્મના

તસ્યૈવં યુઞ્જતશ્ ચિત્તં મહા-યોગેન યોગિનઃ ।
વ્યતીયાય મહાન્ કાલો મન્વન્તર-ષડ્-આત્મકઃ

એતત્ પુરન્દરો જ્ઞાત્વા સપ્તમે ઽસ્મિન્ કિલાન્તરે ।
તપો-વિશઙ્કિતો બ્રહ્મન્ન્ આરેભે તદ્-વિઘાતનમ્

ગન્ધર્વાપ્સરસઃ કામં વસન્ત-મલયાનિલૌ ।
મુનયે પ્રેષયામ્ આસ રજસ્-તોક-મદૌ તથા

તે વૈ તદ્-આશ્રમં જગ્મુર્ હિમાદ્રેઃ પાર્શ્વ ઉત્તરે ।
પુષ્પભદ્રા નદી યત્ર ચિત્રાખ્યા ચ શિલા વિભો

તદ્-આશ્રમ-પદં પુણ્યં પુણ્ય-દ્રુમ-લતાઞ્ચિતમ્ ।
પુણ્ય-દ્વિજ-કુલાકીઋનં પુણ્યામલ-જલાશયમ્

મત્ત-ભ્રમર-સઙ્ગીતં મત્ત-કોકિલ-કૂજિતમ્ ।
મત્ત-બર્હિ-નટાટોપં મત્ત-દ્વિજ-કુલાકુલમ્

વાયુઃ પ્રવિષ્ટ આદાય હિમ-નિર્ઝર-શીકરાન્ ।
સુમનોભિઃ પરિષ્વક્તો વવાવ્ ઉત્તમ્ભયન્ સ્મરમ્

ઉદ્યચ્-ચન્દ્ર-નિશા-વક્ત્રઃ પ્રવાલ-સ્તબકાલિભિઃ ।
ગોપ-દ્રુમ-લતા-જાલૈસ્ તત્રાસીત્ કુસુમાકરઃ

અન્વીયમાનો ગન્ધર્વૈર્ ગીત-વાદિત્ર-યૂથકૈઃ ।
અદૃશ્યતાત્ત-ચાપેષુઃ સ્વઃ-સ્ત્રી-યૂથ-પતિઃ સ્મરઃ

હુત્વાગ્નિં સમુપાસીનં દદૃશુઃ શક્ર-કિઙ્કરાઃ ।
મીલિતાક્ષં દુરાધર્ષં મૂર્તિમન્તમ્ ઇવાનલમ્

નનૃતુસ્ તસ્ય પુરતઃ સ્ત્રિયો ઽથો ગાયકા જગુઃ ।
મૃદઙ્ગ-વીણા-પણવૈર્ વાદ્યં ચક્રુર્ મનો-રમમ્

સન્દધે ઽસ્ત્રં સ્વ-ધનુષિ કામઃ પઞ્ચ-મુખં તદા ।
મધુર્ મનો રજસ્-તોક ઇન્દ્ર-ભૃત્યા વ્યકમ્પયન્

ક્રીડન્ત્યાઃ પુઞ્જિકસ્થલ્યાઃ કન્દુકૈઃ સ્તન-ગૌરવાત્ ।
ભૃશમ્ ઉદ્વિગ્ન-મધ્યાયાઃ કેશ-વિસ્રંસિત-સ્રજઃ

ઇતસ્ તતો ભ્રમદ્-દૃષ્ટેશ્ ચલન્ત્યા અનુ કન્દુકમ્ ।
વાયુર્ જહાર તદ્-વાસઃ સૂક્ષ્મં ત્રુટિત-મેખલમ્

વિસસર્જ તદા બાણં મત્વા તં સ્વ-જિતં સ્મરઃ ।
સર્વં તત્રાભવન્ મોઘમ્ અનીશસ્ય યથોદ્યમઃ

ત ઇત્થમ્ અપકુર્વન્તો મુનેસ્ તત્-તેજસા મુને ।
દહ્યમાના નિવવૃતુઃ પ્રબોધ્યાહિમ્ ઇવાર્ભકાઃ

ઇતીન્દ્રાનુચરૈર્ બ્રહ્મન્ ધર્ષિતો ઽપિ મહા-મુનિઃ ।
યન્ નાગાદ્ અહમો ભાવં ન તચ્ ચિત્રં મહત્સુ હિ

દૃષ્ટ્વા નિસ્તેજસં કામં સ-ગણં ભગવાન્ સ્વરાટ્ ।
શ્રુત્વાનુભાવં બ્રહ્મર્ષેર્ વિસ્મયં સમગાત્ પરમ્

તસ્યૈવં યુઞ્જતશ્ ચિત્તં તપઃ-સ્વાધ્યાય-સંયમૈઃ ।
અનુગ્રહાયાવિરાસીન્ નર-નારાયણો હરિઃ

તૌ શુક્લ-કૃષ્ણૌ નવ-કઞ્જ-લોચનૌ $ ચતુર્-ભુજૌ રૌરવ-વલ્કલામ્બરૌ &અમ્પ્;
પવિત્ર-પાણી ઉપવીતકં ત્રિ-વૃત્ % કમણ્ડલું દણ્ડમ્ ઋજું ચ વૈણવમ્ ॥ ભ્પ્_12.08.033* ॥
પદ્માક્ષ-માલામ્ ઉત જન્તુ-માર્જનં $ વેદં ચ સાક્ષાત્ તપ એવ રૂપિણૌ &
પદ્માક્ષ-માલામ્ ઉત જન્તુ-માર્જનં $ વેદં ચ સાક્ષાત્ તપ એવ રૂપિણૌ &
તપત્-તડિદ્-વર્ણ-પિશઙ્ગ-રોચિષા % પ્રાંશૂ દધાનૌ વિબુધર્ષભાર્ચિતૌ ॥ ભ્પ્_12.08.034* ॥
તે વૈ ભગવતો રૂપે નર-નારાયણાવ્ ઋષી ।
દૃષ્ટ્વોત્થાયાદરેણોચ્ચૈર્ નનામાઙ્ગેન દણ્ડ-વત્

સ તત્-સન્દર્શનાનન્દ- નિર્વૃતાત્મેન્દ્રિયાશયઃ ।
હૃષ્ટ-રોમાશ્રુ-પૂર્ણાક્ષો ન સેહે તાવ્ ઉદીક્ષિતુમ્

ઉત્થાય પ્રાઞ્જલિઃ પ્રહ્વ ઔત્સુક્યાદ્ આશ્લિષન્ન્ ઇવ ।
નમો નમ ઇતીશાનૌ બભાશે ગદ્ગદાક્ષરમ્

તયોર્ આસનમ્ આદાય પાદયોર્ અવનિજ્ય ચ ।
અર્હણેનાનુલેપેન ધૂપ-માલ્યૈર્ અપૂજયત્

સુખમ્ આસનમ્ આસીનૌ પ્રસાદાભિમુખૌ મુની ।
પુનર્ આનમ્ય પાદાભ્યાં ગરિષ્ઠાવ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્