ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 12.09

ભ્પ્_12.08.040।0 શ્રી-માર્કણ્ડેય ઉવાચ
કિં વર્ણયે તવ વિભો યદ્-ઉદીરિતો ઽસુઃ $ સંસ્પન્દતે તમ્ અનુ વાઙ્-મન-ઇન્દ્રિયાણિ &
કિં વર્ણયે તવ વિભો યદ્-ઉદીરિતો ઽસુઃ $ સંસ્પન્દતે તમ્ અનુ વાઙ્-મન-ઇન્દ્રિયાણિ &
સ્પન્દન્તિ વૈ તનુ-ભૃતામ્ અજ-શર્વયોશ્ ચ % સ્વસ્યાપ્ય્ અથાપિ ભજતામ્ અસિ ભાવ-બન્ધુઃ ॥ ભ્પ્_12.08.040* ॥
મૂર્તી ઇમે ભગવતો ભગવંસ્ ત્રિ-લોક્યાઃ $ ક્ષેમાય તાપ-વિરમાય ચ મૃત્યુ-જિત્યૈ &
મૂર્તી ઇમે ભગવતો ભગવંસ્ ત્રિ-લોક્યાઃ $ ક્ષેમાય તાપ-વિરમાય ચ મૃત્યુ-જિત્યૈ &
નાના બિભર્ષ્ય્ અવિતુમ્ અન્ય-તનૂર્ યથેદં % સૃષ્ટ્વા પુનર્ ગ્રસસિ સર્વમ્ ઇવોર્ણનાભિઃ ॥ ભ્પ્_12.08.041* ॥
તસ્યાવિતુઃ સ્થિર-ચરેશિતુર્ અઙ્ઘ્રિ-મૂલં $ યત્-સ્થં ન કર્મ-ગુણ-કાલ-રજઃ સ્પૃશન્તિ &
તસ્યાવિતુઃ સ્થિર-ચરેશિતુર્ અઙ્ઘ્રિ-મૂલં $ યત્-સ્થં ન કર્મ-ગુણ-કાલ-રજઃ સ્પૃશન્તિ &
યદ્ વૈ સ્તુવન્તિ નિનમન્તિ યજન્ત્ય્ અભીક્ષ્ણં % ધ્યાયન્તિ વેદ-હૃદયા મુનયસ્ તદ્-આપ્ત્યૈ ॥ ભ્પ્_12.08.042* ॥
નાન્યં તવાઙ્ઘ્ર્ય્-ઉપનયાદ્ અપવર્ગ-મૂર્તેઃ $ ક્ષેમં જનસ્ય પરિતો-ભિય ઈશ વિદ્મઃ &
નાન્યં તવાઙ્ઘ્ર્ય્-ઉપનયાદ્ અપવર્ગ-મૂર્તેઃ $ ક્ષેમં જનસ્ય પરિતો-ભિય ઈશ વિદ્મઃ &
બ્રહ્મા બિભેત્ય્ અલમ્ અતો દ્વિ-પરાર્ધ-ધિષ્ણ્યઃ % કાલસ્ય તે કિમ્ ઉત તત્-કૃત-ભૌતિકાનામ્ ॥ ભ્પ્_12.08.043* ॥
તદ્ વૈ ભજામ્ય્ ઋત-ધિયસ્ તવ પાદ-મૂલં $ હિત્વેદમ્ આત્મ-ચ્છદિ ચાત્મ-ગુરોઃ પરસ્ય &
તદ્ વૈ ભજામ્ય્ ઋત-ધિયસ્ તવ પાદ-મૂલં $ હિત્વેદમ્ આત્મ-ચ્છદિ ચાત્મ-ગુરોઃ પરસ્ય &
દેહાદ્ય્ અપાર્થમ્ અસદ્ અન્ત્યમ્ અભિજ્ઞ-માત્રં % વિન્દેત તે તર્હિ સર્વ-મનીષિતાર્થમ્ ॥ ભ્પ્_12.08.044* ॥
સત્ત્વં રજસ્ તમ ઇતીશ તવાત્મ-બન્ધો $ માયા-મયાઃ સ્થિતિ-લયોદય-હેતવો ઽસ્ય &
સત્ત્વં રજસ્ તમ ઇતીશ તવાત્મ-બન્ધો $ માયા-મયાઃ સ્થિતિ-લયોદય-હેતવો ઽસ્ય &
લીલા ધૃતા યદ્ અપિ સત્ત્વ-મયી પ્રશાન્ત્યૈ % નાન્યે નૃણાં વ્યસન-મોહ-ભિયશ્ ચ યાભ્યામ્ ॥ ભ્પ્_12.08.045* ॥
તસ્માત્ તવેહ ભગવન્ન્ અથ તાવકાનાં $ શુક્લાં તનું સ્વ-દયિતાં કુશલા ભજન્તિ &
તસ્માત્ તવેહ ભગવન્ન્ અથ તાવકાનાં $ શુક્લાં તનું સ્વ-દયિતાં કુશલા ભજન્તિ &
યત્ સાત્વતાઃ પુરુષ-રૂપમ્ ઉશન્તિ સત્ત્વં % લોકો યતો ઽભયમ્ ઉતાત્મ-સુખં ન ચાન્યત્ ॥ ભ્પ્_12.08.046* ॥
તસ્મૈ નમો ભગવતે પુરુષાય ભૂમ્ને $ વિશ્વાય વિશ્વ-ગુરવે પર-દૈવતાય &
તસ્મૈ નમો ભગવતે પુરુષાય ભૂમ્ને $ વિશ્વાય વિશ્વ-ગુરવે પર-દૈવતાય &
નારાયણાય ઋષયે ચ નરોત્તમાય % હંસાય સંયત-ગિરે નિગમેશ્વરાય ॥ ભ્પ્_12.08.047* ॥
યં વૈ ન વેદ વિતથાક્ષ-પથૈર્ ભ્રમદ્-ધીઃ $ સન્તં સ્વકેષ્વ્ અસુષુ હૃદ્ય્ અપિ દૃક્-પથેષુ &
યં વૈ ન વેદ વિતથાક્ષ-પથૈર્ ભ્રમદ્-ધીઃ $ સન્તં સ્વકેષ્વ્ અસુષુ હૃદ્ય્ અપિ દૃક્-પથેષુ &
તન્-માયયાવૃત-મતિઃ સ ઉ એવ સાક્ષાદ્ % આદ્યસ્ તવાખિલ-ગુરોર્ ઉપસાદ્ય વેદમ્ ॥ ભ્પ્_12.08.048* ॥
યદ્-દર્શનં નિગમ આત્મ-રહઃ-પ્રકાશં $ મુહ્યન્તિ યત્ર કવયો ઽજ-પરા યતન્તઃ &
યદ્-દર્શનં નિગમ આત્મ-રહઃ-પ્રકાશં $ મુહ્યન્તિ યત્ર કવયો ઽજ-પરા યતન્તઃ &
તં સર્વ-વાદ-વિષય-પ્રતિરૂપ-શીલં % વન્દે મહા-પુરુષમ્ આત્મ-નિગૂઢ-બોધમ્ ॥ ભ્પ્_12.08.049*
0 સૂત ઉવાચ
સંસ્તુતો ભગવાન્ ઇત્થં માર્કણ્ડેયેન ધીમતા ।
નારાયણો નર-સખઃ પ્રીત આહ ભૃગૂદ્વહમ્

ભ્પ્_12.09.002।0 શ્રી-ભગવાન્ ઉવાચ
ભો ભો બ્રહ્મર્ષિ-વર્યો ઽસિ સિદ્ધ આત્મ-સમાધિના ।
મયિ ભક્ત્યાનપાયિન્યા તપઃ-સ્વાધ્યાય-સંયમૈઃ

વયં તે પરિતુષ્ટાઃ સ્મ ત્વદ્-બૃહદ્-વ્રત-ચર્યયા ।
વરં પ્રતીચ્છ ભદ્રં તે વર-દો ઽસ્મિ ત્વદ્-ઈપ્સિતમ્

ભ્પ્_12.09.004।0 શ્રી-ઋષિર્ ઉવાચ
જિતં તે દેવ-દેવેશ પ્રપન્નાર્તિ-હરાચ્યુત ।
વરેણૈતાવતાલં નો યદ્ ભવાન્ સમદૃશ્યત

ગૃહીત્વાજાદયો યસ્ય શ્રીમત્-પાદાબ્જ-દર્શનમ્ ।
મનસા યોગ-પક્વેન સ ભવાન્ મે ઽક્ષિ-ગોચરઃ

અથાપ્ય્ અમ્બુજ-પત્રાક્ષ પુણ્ય-શ્લોક-શિખામણે ।
દ્રક્ષ્યે માયાં યયા લોકઃ સ-પાલો વેદ સદ્-ભિદામ્

ભ્પ્_12.09.007।0 સૂત ઉવાચ
ઇતીડિતો ઽર્ચિતઃ કામમ્ ઋષિણા ભગવાન્ મુને ।
તથેતિ સ સ્મયન્ પ્રાગાદ્ બદર્ય્-આશ્રમમ્ ઈશ્વરઃ

તમ્ એવ ચિન્તયન્ન્ અર્થમ્ ઋષિઃ સ્વાશ્રમ એવ સઃ ।
વસન્ન્ અગ્ન્ય્-અર્ક-સોમામ્બુ- ભૂ-વાયુ-વિયદ્-આત્મસુ

ધ્યાયન્ સર્વત્ર ચ હરિં ભાવ-દ્રવ્યૈર્ અપૂજયત્ ।
ક્વચિત્ પૂજાં વિસસ્માર પ્રેમ-પ્રસર-સમ્પ્લુતઃ

તસ્યૈકદા ભૃગુ-શ્રેષ્ઠ પુષ્પભદ્રા-તટે મુનેઃ ।
ઉપાસીનસ્ય સન્ધ્યાયાં બ્રહ્મન્ વાયુર્ અભૂન્ મહાન્

તં ચણ્ડ-શબ્દં સમુદીરયન્તં બલાહકા અન્વ્ અભવન્ કરાલાઃ ।
અક્ષ-સ્થવિષ્ઠા મુમુચુસ્ તડિદ્ભિઃ સ્વનન્ત ઉચ્ચૈર્ અભિ વર્ષ-ધારાઃ

તતો વ્યદૃશ્યન્ત ચતુઃ સમુદ્રાઃ સમન્તતઃ ક્ષ્મા-તલમ્ આગ્રસન્તઃ ।
સમીર-વેગોર્મિભિર્ ઉગ્ર-નક્ર- મહા-ભયાવર્ત-ગભીર-ઘોષાઃ

અન્તર્ બહિશ્ ચાદ્ભિર્ અતિ-દ્યુભિઃ ખરૈઃ $ શતહ્રદાભિર્ ઉપતાપિતં જગત્ &અમ્પ્;
ચતુર્-વિધં વીક્ષ્ય સહાત્મના મુનિર્ % જલાપ્લુતાં ક્ષ્માં વિમનાઃ સમત્રસત્ ॥ ભ્પ્_12.09.013* ॥
તસ્યૈવમ્ ઉદ્વીક્ષત ઊર્મિ-ભીષણઃ પ્રભઞ્જનાઘૂર્ણિત-વાર્ મહાર્ણવઃ ।
આપૂર્યમાણો વરષદ્ભિર્ અમ્બુદૈઃ ક્ષ્મામ્ અપ્યધાદ્ દ્વીપ-વર્ષાદ્રિભિઃ સમમ્

સ-ક્ષ્માન્તરિક્ષં સ-દિવં સ-ભા-ગણં $ ત્રૈ-લોક્યમ્ આસીત્ સહ દિગ્ભિર્ આપ્લુતમ્ &અમ્પ્;
સ એક એવોર્વરિતો મહા-મુનિર્ % બભ્રામ વિક્ષિપ્ય જટા જડાન્ધ-વત્ ॥ ભ્પ્_12.09.015* ॥
ક્ષુત્-તૃટ્-પરીતો મકરૈસ્ તિમિઙ્ગિલૈર્ $ ઉપદ્રુતો વીચિ-નભસ્વતાહતઃ &
ક્ષુત્-તૃટ્-પરીતો મકરૈસ્ તિમિઙ્ગિલૈર્ $ ઉપદ્રુતો વીચિ-નભસ્વતાહતઃ &
તમસ્ય્ અપારે પતિતો ભ્રમન્ દિશો % ન વેદ ખં ગાં ચ પરિશ્રમેષિતઃ ॥ ભ્પ્_12.09.016* ॥
ક્રચિન્ મગ્નો મહાવર્તે તરલૈસ્ તાડિતઃ ક્વચિત્ ।
યાદોભિર્ ભક્ષ્યતે ક્વાપિ સ્વયમ્ અન્યોન્ય-ઘાતિભિઃ

ક્વચિચ્ છોકં ક્વચિન્ મોહં ક્વચિદ્ દુઃખં સુખં ભયમ્ ।
ક્વચિન્ મૃત્યુમ્ અવાપ્નોતિ વ્યાધ્ય્-આદિભિર્ ઉતાર્દિતઃ

અયુતાયત-વર્ષાણાં સહસ્રાણિ શતાનિ ચ ।
વ્યતીયુર્ ભ્રમતસ્ તસ્મિન્ વિષ્ણુ-માયાવૃતાત્મનઃ

સ કદાચિદ્ ભ્રમંસ્ તસ્મિન્ પૃથિવ્યાઃ કકુદિ દ્વિજઃ ।
ન્યાગ્રોધ-પોતં દદૃશે ફલ-પલ્લવ-શોભિતમ્

પ્રાગ્-ઉત્તરસ્યાં શાખાયાં તસ્યાપિ દદૃશે શિશુમ્ ।
શયાનં પર્ણ-પુટકે ગ્રસન્તં પ્રભયા તમઃ

મહા-મરકત-શ્યામં શ્રીમદ્-વદન-પઙ્કજમ્ ।
કમ્બુ-ગ્રીવં મહોરસ્કં સુ-નસં સુન્દર-ભ્રુવમ્

શ્વાસૈજદ્-અલકાભાતં કમ્બુ-શ્રી-કર્ણ-દાડિમમ્ ।
વિદ્રુમાધર-ભાસેષચ્- છોણાયિત-સુધા-સ્મિતમ્

પદ્મ-ગર્ભારુણાપાઙ્ગં હૃદ્ય-હાસાવલોકનમ્ ।
શ્વાસૈજદ્-વલિ-સંવિગ્ન- નિમ્ન-નાભિ-દલોદરમ્

ચાર્વ્-અઙ્ગુલિભ્યાં પાણિભ્યામ્ ઉન્નીય ચરણામ્બુજમ્ ।
મુખે નિધાય વિપ્રેન્દ્રો ધયન્તં વીક્ષ્ય વિસ્મિતઃ

તદ્-દર્શનાદ્ વીત-પરિશ્રમો મુદા પ્રોત્ફુલ્લ-હૃત્-પૌલ્મ-વિલોચનામ્બુજઃ ।
પ્રહૃષ્ટ-રોમાદ્ભુત-ભાવ-શઙ્કિતઃ પ્રષ્ટું પુરસ્ તં પ્રસસાર બાલકમ્

તાવચ્ છિશોર્ વૈ શ્વસિતેન ભાર્ગવઃ $ સો ઽન્તઃ શરીરં મશકો યથાવિશત્ &અમ્પ્;
તત્રાપ્ય્ અદો ન્યસ્તમ્ અચષ્ટ કૃત્સ્નશો % યથા પુરામુહ્યદ્ અતીવ વિસ્મિતઃ ॥ ભ્પ્_12.09.027* ॥
ખં રોદસી ભા-ગણાન્ અદ્રિ-સાગરાન્ દ્વીપાન્ સ-વર્ષાન્ કકુભઃ સુરાસુરાન્ ।
વનાનિ દેશાન્ સરિતઃ પુરાકરાન્ ખેટાન્ વ્રજાન્ આશ્રમ-વર્ણ-વૃત્તયઃ

મહાન્તિ ભૂતાન્ય્ અથ ભૌતિકાન્ય્ અસૌ કાલં ચ નાના-યુગ-કલ્પ-કલ્પનમ્ ।
યત્ કિઞ્ચિદ્ અન્યદ્ વ્યવહાર-કારણં દદર્શ વિશ્વં સદ્ ઇવાવભાસિતમ્

હિમાલયં પુષ્પવહાં ચ તાં નદીં નિજાશ્રમં યત્ર ઋષી અપશ્યત ।
વિશ્વં વિપશ્યઞ્ છ્વસિતાચ્ છિશોર્ વૈ બહિર્ નિરસ્તો ન્યપતલ્ લયાબ્ધૌ

તસ્મિન્ પૃથિવ્યાઃ કકુદિ પ્રરૂઢં વટં ચ તત્-પર્ણ-પુટે શયાનમ્ ।
તોકં ચ તત્-પ્રેમ-સુધા-સ્મિતેન નિરીક્ષિતો ઽપાઙ્ગ-નિરીક્ષણેન

અથ તં બાલકં વીક્ષ્ય નેત્રાભ્યાં ધિષ્ઠિતં હૃદિ ।
અભ્યયાદ્ અતિ-સઙ્ક્લિષ્ટઃ પરિષ્વક્તુમ્ અધોક્ષજમ્

તાવત્ સ ભગવાન્ સાક્ષાદ્ યોગાધીશો ગુહા-શયઃ ।
અન્તર્દધ ઋષેઃ સદ્યો યથેહાનીશ-નિર્મિતા

તમ્ અન્વ્ અથ વટો બ્રહ્મન્ સલિલં લોક-સમ્પ્લવઃ ।
તિરોધાયિ ક્ષણાદ્ અસ્ય સ્વાશ્રમે પૂર્વ-વત્ સ્થિતઃ