ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 12.07

ભ્પ્_12.07.001।0 સૂત ઉવાચ
અથર્વ-વિત્ સુમન્તુશ્ ચ શિષ્યમ્ અધ્યાપયત્ સ્વકામ્ ।
સંહિતાં સો ઽપિ પથ્યાય વેદદર્શાય ચોક્તવાન્

શૌક્લાયનિર્ બ્રહ્મબલિર્ મોદોષઃ પિપ્પલાયનિઃ ।
વેદદર્શસ્ય શિષ્યાસ્ તે પથ્ય-શિષ્યાન્ અથો શૃણુ ।
કુમુદઃ શુનકો બ્રહ્મન્ જાજલિશ્ ચાપ્ય્ અથર્વ-વિત્

બભ્રુઃ શિષ્યો ઽથાન્ગિરસઃ સૈન્ધવાયન એવ ચ ।
અધીયેતાં સંહિતે દ્વે સાવર્ણાદ્યાસ્ તથાપરે

નક્ષત્રકલ્પઃ શાન્તિશ્ ચ કશ્યપાઙ્ગિરસાદયઃ ।
એતે આથર્વણાચાર્યાઃ શૃણુ પૌરાણિકાન્ મુને

ત્રય્યારુણિઃ કશ્યપશ્ ચ સાવર્ણિર્ અકૃતવ્રનઃ ।
વૈશમ્પાયન-હારીતૌ ષડ્ વૈ પૌરાણિકા ઇમે

અધીયન્ત વ્યાસ-શિષ્યાત્ સંહિતાં મત્-પિતુર્ મુખાત્ ।
એકૈકામ્ અહમ્ એતેષાં શિષ્યઃ સર્વાઃ સમધ્યગામ્

કશ્યપો ઽહં ચ સાવર્ણી રામ-શિષ્યો ઽકૃતવ્રનઃ ।
અધીમહિ વ્યાસ-શિષ્યાચ્ ચત્વારો મૂલ-સંહિતાઃ

પુરાણ-લક્ષણં બ્રહ્મન્ બ્રહ્મર્ષિભિર્ નિરૂપિતમ્ ।
શૃણુષ્વ બુદ્ધિમ્ આશ્રિત્ય વેદ-શાસ્ત્રાનુસારતઃ

સર્ગો ઽસ્યાથ વિસર્ગશ્ ચ વૃત્તિ-રક્ષાન્તરાણિ ચ ।
વંશો વંશાનુચરીતં સંસ્થા હેતુર્ અપાશ્રયઃ

દશભિર્ લક્ષણૈર્ યુક્તં પુરાણં તદ્-વિદો વિદુઃ ।
કેચિત્ પઞ્ચ-વિધં બ્રહ્મન્ મહદ્-અલ્પ-વ્યવસ્થયા

અવ્યાકૃત-ગુણ-ક્ષોભાન્ મહતસ્ ત્રિ-વૃતો ઽહમઃ ।
ભૂત-સૂક્ષ્મેન્દ્રિયાર્થાનાં સમ્ભવઃ સર્ગ ઉચ્યતે

પુરુષાનુગૃહીતાનામ્ એતેષાં વાસના-મયઃ ।
વિસર્ગો ઽયં સમાહારો બીજાદ્ બીજં ચરાચરમ્

વૃત્તિર્ ભૂતાનિ ભૂતાનાં ચરાણામ્ અચરાણિ ચ ।
કૃતા સ્વેન નૃણાં તત્ર કામાચ્ ચોદનયાપિ વા

રક્ષાચ્યુતાવતારેહા વિશ્વસ્યાનુ યુગે યુગે ।
તિર્યઙ્-મર્ત્યર્ષિ-દેવેષુ હન્યન્તે યૈસ્ ત્રયી-દ્વિષઃ

મન્વન્તરં મનુર્ દેવા મનુ-પુત્રાઃ સુરેશ્વરાઃ ।
ર્ષયો ઽંશાવતારાશ્ ચ હરેઃ ષડ્-વિધમ્ ઉચ્યતે

રાજ્ઞાં બ્રહ્મ-પ્રસૂતાનાં વંશસ્ ત્રૈ-કાલિકો ઽન્વયઃ ।
વંશાનુચરિતં તેષામ્ વૃત્તં વંશ-ધરાસ્ ચ યે

નૈમિત્તિકઃ પ્રાકૃતિકો નિત્ય આત્યન્તિકો લયઃ ।
સંસ્થેતિ કવિભિઃ પ્રોક્તશ્ ચતુર્ધાસ્ય સ્વભાવતઃ

હેતુર્ જીવો ઽસ્ય સર્ગાદેર્ અવિદ્યા-કર્મ-કારકઃ ।
યં ચાનુશાયિનં પ્રાહુર્ અવ્યાકૃતમ્ ઉતાપરે

વ્યતિરેકાન્વયો યસ્ય જાગ્રત્-સ્વપ્ન-સુષુપ્તિષુ ।
માયા-મયેષુ તદ્ બ્રહ્મ જીવ-વૃત્તિષ્વ્ અપાશ્રયઃ

પદાર્થેષુ યથા દ્રવ્યં સન્-માત્રં રૂપ-નામસુ ।
બીજાદિ-પઞ્ચતાન્તાસુ હ્ય્ અવસ્થાસુ યુતાયુતમ્

વિરમેત યદા ચિત્તં હિત્વા વૃત્તિ-ત્રયં સ્વયમ્ ।
યોગેર્લ વા તદાત્માનં વેદેહાયા નિવર્તતે

એવં લક્ષણ-લક્ષ્યાણિ પુરાણાનિ પુરા-વિદઃ ।
મુનયો ઽષ્ટાદશ પ્રાહુઃ ક્ષુલ્લકાનિ મહાન્તિ ચ

બ્રાહ્મં પાદ્મં વૈષ્ણવં ચ શૈવં લૈઙ્ગં સ-ગારુડં ।
નારદીયં ભાગવતમ્ આગ્નેયં સ્કાન્દ-સંજ્ઞિતમ્

ભવિષ્યં બ્રહ્મ-વૈવર્તં માર્કણ્ડેયં સ-વામનમ્ ।
વારાહં માત્સ્યં કૌર્મં ચ બ્રહ્માણ્ડાખ્યમ્ ઇતિ ત્રિ-ષટ્

બ્રહ્મન્ન્ ઇદં સમાખ્યાતં શાખા-પ્રણયનં મુનેઃ ।
શિષ્ય-શિષ્ય-પ્રશિષ્યાણાં બ્રહ્મ-તેજો-વિવર્ધનમ્