ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 11.30

ભવ-ભયમ્ અપહન્તું જ્ઞાન-વિજ્ઞાન-સારં $ નિગમ-કૃદ્ ઉપજહ્રે ભૃઙ્ગ-વદ્ વેદ-સારમ્ &અમ્પ્;
અમૃતમ્ ઉદધિતશ્ ચાપાયયદ્ ભૃત્ય-વર્ગાન્ % પુરુષમ્ ઋષભમ્ આદ્યં કૃષ્ણ-સંજ્ઞં નતો ઽસ્મિ ॥ ભ્પ્_11.29.049*
0 શ્રી-રાજોવાચ
તતો મહા-ભાગવત ઉદ્ધવે નિર્ગતે વનમ્ ।
દ્વારવત્યાં કિમ્ અકરોદ્ ભગવાન્ ભૂત-ભાવનઃ

બ્રહ્મ-શાપોપસંસૃષ્ટે સ્વ-કુલે યાદવર્ષભઃ ।
પ્રેયસીં સર્વ-નેત્રાણાં તનું સ કથમ્ અત્યજત્

પ્રત્યાક્રષ્ટું નયનમ્ અબલા યત્ર લગ્નં ન શેકુઃ $ કર્ણાવિષ્ટં ન સરતિ તતો યત્ સતામ્ આત્મ-લગ્નમ્ &અમ્પ્;
યચ્-છ્રીર્ વાચાં જનયતિ રતિં કિં નુ માનં કવીનાં % દૃષ્ટ્વા જિષ્ણોર્ યુધિ રથ-ગતં યચ્ ચ તત્-સામ્યમ્ ઈયુઃ ॥ ભ્પ્_11.30.003*
0 શ્રી ઋષિર્ ઉવાચ
દિવિ ભુવ્ય્ અન્તરિક્ષે ચ મહોત્પાતાન્ સમુત્થિતાન્ ।
દૃષ્ટ્વાસીનાન્ સુ-ધર્માયાં કૃષ્ણઃ પ્રાહ યદૂન્ ઇદમ્

ભ્પ્_11.30.005।0 શ્રી-ભગવાન્ ઉવાચ
એતે ઘોરા મહોત્પાતા દ્વાર્વત્યાં યમ-કેતવઃ ।
મુહૂર્તમ્ અપિ ન સ્થેયમ્ અત્ર નો યદુ-પુઙ્ગવાઃ

સ્ત્રિયો બાલાશ્ ચ વૃદ્ધાશ્ ચ શઙ્ખોદ્ધારં વ્રજન્ત્વ્ ઇતઃ ।
વયં પ્રભાસં યાસ્યામો યત્ર પ્રત્યક્ સરસ્વતી

તત્રાભિષિચ્ય શુચય ઉપોષ્ય સુ-સમાહિતાઃ ।
દેવતાઃ પૂજયિષ્યામઃ સ્નપનાલેપનાર્હણૈઃ

બ્રાહ્મણાંસ્ તુ મહા-ભાગાન્ કૃત-સ્વસ્ત્યયના વયમ્ ।
ગો-ભૂ-હિરણ્ય-વાસોભિર્ ગજાશ્વ-રથ-વેશ્મભિઃ

વિધિર્ એષ હ્ય્ અરિષ્ટ-ઘ્નો મઙ્ગલાયનમ્ ઉત્તમમ્ ।
દેવ-દ્વિજ-ગવાં પૂજા ભૂતેષુ પરમો ભવઃ

ઇતિ સર્વે સમાકર્ણ્ય યદુ-વૃદ્ધા મધુ-દ્વિષઃ ।
તથેતિ નૌભિર્ ઉત્તીર્ય પ્રભાસં પ્રયયૂ રથૈઃ

તસ્મિન્ ભગવતાદિષ્ટં યદુ-દેવેન યાદવાઃ ।
ચક્રુઃ પરમયા ભક્ત્યા સર્વ-શ્રેયોપબૃંહિતમ્

તતસ્ તસ્મિન્ મહા-પાનં પપુર્ મૈરેયકં મધુ ।
દિષ્ટ-વિભ્રંશિત-ધિયો યદ્-દ્રવૈર્ ભ્રશ્યતે મતિઃ

મહા-પાનાભિમત્તાનાં વીરાણાં દૃપ્ત-ચેતસામ્ ।
કૃષ્ણ-માયા-વિમૂઢાનાં સઙ્ઘર્ષઃ સુ-મહાન્ અભૂત્

યુયુધુઃ ક્રોધ-સંરબ્ધા વેલાયામ્ આતતાયિનઃ ।
ધનુર્ભિર્ અસિભિર્ ભલ્લૈર્ ગદાભિસ્ તોમરર્ષ્ટિભિઃ

પતત્-પતાકૈ રથ-કુઞ્જરાદિભિઃ ખરોષ્ટ્ર-ગોભિર્ મહિષૈર્ નરૈર્ અપિ ।
મિથઃ સમેત્યાશ્વતરૈઃ સુ-દુર્મદા ન્યહન્ શરૈર્ દદ્ભિર્ ઇવ દ્વિપા વને

પ્રદ્યુમ્ન-સામ્બૌ યુધિ રૂઢ-મત્સરાવ્ $ અક્રૂર-ભોજાવ્ અનિરુદ્ધ-સાત્યકી &અમ્પ્;
સુભદ્ર-સઙ્ગ્રામજિતૌ સુ-દારુણૌ % ગદૌ સુમિત્રા-સુરથૌ સમીયતુઃ ॥ ભ્પ્_11.30.016* ॥
અન્યે ચ યે વૈ નિશઠોલ્મુકાદયઃ સહસ્રજિચ્-છતજિદ્-ભાનુ-મુખ્યાઃ ।
અન્યોન્યમ્ આસાદ્ય મદાન્ધ-કારિતા જઘ્નુર્ મુકુન્દેન વિમોહિતા ભૃશમ્

દાશાર્હ-વૃષ્ણ્ય્-અન્ધક-ભોજ-સાત્વતા $ મધ્વ્-અર્બુદા માથુર-શૂરસેનાઃ &અમ્પ્;
વિસર્જનાઃ કુકુરાઃ કુન્તયશ્ ચ % મિથસ્ તુ જઘ્નુઃ સુ-વિસૃજ્ય સૌહૃદમ્ ॥ ભ્પ્_11.30.018* ॥
પુત્રા અયુધ્યન્ પિતૃભિર્ ભ્રાતૃભિશ્ ચ $ સ્વસ્રીય-દૌહિત્ર-પિતૃવ્ય-માતુલૈઃ &
પુત્રા અયુધ્યન્ પિતૃભિર્ ભ્રાતૃભિશ્ ચ $ સ્વસ્રીય-દૌહિત્ર-પિતૃવ્ય-માતુલૈઃ &
મિત્રાણિ મિત્રૈઃ સુહૃદઃ સુહૃદ્ભિર્ % જ્ઞાતીંસ્ ત્વ્ અહન્ જ્ઞાતય એવ મૂઢાઃ ॥ ભ્પ્_11.30.019* ॥
શરેષુ હીયમાએષુ ભજ્યમાનેસુ ધન્વસુ ।
શસ્ત્રેષુ ક્ષીયમાનેષુ મુષ્ટિભિર્ જહ્રુર્ એરકાઃ

તા વજ્ર-કલ્પા હ્ય્ અભવન્ પરિઘા મુષ્ટિના ભૃતાઃ ।
જઘ્નુર્ દ્વિષસ્ તૈઃ કૃષ્ણેન વાર્યમાણાસ્ તુ તં ચ તે

પ્રત્યનીકં મન્યમાના બલભદ્રં ચ મોહિતાઃ ।
હન્તું કૃત-ધિયો રાજન્ન્ આપન્ના આતતાયિનઃ

અથ તાવ્ અપિ સઙ્ક્રુદ્ધાવ્ ઉદ્યમ્ય કુરુ-નન્દન ।
એરકા-મુષ્ટિ-પરિઘૌ ચરન્તૌ જઘ્નતુર્ યુધિ

બ્રહ્મ-શાપોપસૃષ્ટાનાં કૃષ્ણ-માયાવૃતાત્મનામ્ ।
સ્પર્ધા-ક્રોધઃ ક્ષયં નિન્યે વૈણવો ઽગ્નિર્ યથા વનમ્

એવં નષ્ટેષુ સર્વેષુ કુલેષુ સ્વેષુ કેશવઃ ।
અવતારિતો ભુવો ભાર ઇતિ મેને ઽવશેષિતઃ

રામઃ સમુદ્ર-વેલાયાં યોગમ્ આસ્થાય પૌરુષમ્ ।
તત્યાજ લોકં માનુષ્યં સંયોજ્યાત્માનમ્ આત્મનિ

રામ-નિર્યાણમ્ આલોક્ય ભગવાન્ દેવકી-સુતઃ ।
નિષસાદ ધરોપસ્થે તુષ્ણીમ્ આસાદ્ય પિપ્પલમ્

બિભ્રચ્ ચતુર્-ભુજં રૂપં ભ્રાયિષ્ણુ પ્રભયા સ્વયા ।
દિશો વિતિમિરાઃ કુર્વન્ વિધૂમ ઇવ પાવકઃ

શ્રીવત્સાઙ્કં ઘન-શ્યામં તપ્ત-હાટક-વર્ચસમ્ ।
કૌશેયામ્બર-યુગ્મેન પરિવીતં સુ-મઙ્ગલમ્

સુન્દર-સ્મિત-વક્ત્રાબ્જં નીલ-કુન્તલ-મણ્ડિતમ્ ।
પુણ્ડરીકાભિરામાક્ષં સ્ફુરન્ મકર-કુણ્ડલમ્

કટિ-સૂત્ર-બ્રહ્મ-સૂત્ર- કિરીટ-કટકાઙ્ગદૈઃ ।
હાર-નૂપુર-મુદ્રાભિઃ કૌસ્તુભેન વિરાજિતમ્

વન-માલા-પરીતાઙ્ગં મૂર્તિમદ્ભિર્ નિજાયુધૈઃ ।
કૃત્વોરૌ દક્ષિણે પાદમ્ આસીનં પઙ્કજારુણમ્

મુષલાવશેષાયઃ-ખણ્ડ- કૃતેષુર્ લુબ્ધકો જરા ।
મૃગાસ્યાકારં તચ્-ચરણં વિવ્યાધ મૃગ-શઙ્કયા

ચતુર્-ભુજં તં પુરુષં દૃષ્ટ્વા સ કૃત-કિલ્બિષઃ ।
ભીતઃ પપાત શિરસા પાદયોર્ અસુર-દ્વિષઃ

અજાનતા કૃતમ્ ઇદં પાપેન મધુસૂદન ।
ક્ષન્તુમ્ અર્હસિ પાપસ્ય ઉત્તમઃશ્લોક મે ઽનઘ

યસ્યાનુસ્મરણં નૃણામ્ અજ્ઞાન-ધ્વાન્ત-નાશનમ્ ।
વદન્તિ તસ્ય તે વિષ્ણો મયાસાધુ કૃતં પ્રભો

તન્ માશુ જહિ વૈકુણ્ઠ પાપ્માનં મૃગ-લુબ્ધકમ્ ।
યથા પુનર્ અહં ત્વ્ એવં ન કુર્યાં સદ્-અતિક્રમમ્

યસ્યાત્મ-યોગ-રચિતં ન વિદુર્ વિરિઞ્ચો $ રુદ્રાદયો ઽસ્ય તનયાઃ પતયો ગિરાં યે &અમ્પ્;
ત્વન્-માયયા પિહિત-દૃષ્ટય એતદ્ અઞ્જઃ % કિં તસ્ય તે વયમ્ અસદ્-ગતયો ગૃણીમઃ ॥ ભ્પ્_11.30.038*
0 શ્રી-ભગવાન્ ઉવાચ
મા ભૈર્ જરે ત્વમ્ ઉત્તિષ્ઠ કામ એષ કૃતો હિ મે ।
યાહિ ત્વં મદ્-અનુજ્ઞાતઃ સ્વર્ગં સુ-કૃતિનાં પદમ્

ઇત્ય્ આદિષ્ટો ભગવતા કૃષ્ણેનેચ્છા-શરીરિણા ।
ત્રિઃ પરિક્રમ્ય તં નત્વા વિમાનેન દિવં યયૌ

દારુકઃ કૃષ્ણ-પદવીમ્ અન્વિચ્છન્ન્ અધિગમ્ય તામ્ ।
વાયું તુલસિકામોદમ્ આઘ્રાયાભિમુખં યયૌ

તં તત્ર તિગ્મ-દ્યુભિર્ આયુધૈર્ વૃતં $ હ્ય્ અશ્વત્થ-મૂલે કૃત-કેતનં પતિમ્ &અમ્પ્;
સ્નેહ-પ્લુતાત્મા નિપપાત પાદયો % રથાદ્ અવપ્લુત્ય સ-બાષ્પ-લોચનઃ ॥ ભ્પ્_11.30.042* ॥
અપશ્યતસ્ ત્વચ્-ચરણામ્બુજં પ્રભો દૃષ્ટિઃ પ્રણષ્ટા તમસિ પ્રવિષ્ટા ।
દિશો ન જાને ન લભે ચ શાન્તિં યથા નિશાયામ્ ઉડુપે પ્રણષ્ટે

ઇતિ બ્રુવતિ સૂતે વૈ રથો ગરુડ-લાઞ્છનઃ ।
ખમ્ ઉત્પપાત રાજેન્દ્ર સાશ્વ-ધ્વજ ઉદીક્ષતઃ

તમ્ અન્વગચ્છન્ દિવ્યાનિ વિષ્ણુ-પ્રહરણાનિ ચ ।
તેનાતિ-વિસ્મિતાત્માનં સૂતમ્ આહ જનાર્દનઃ

ગચ્છ દ્વારવતીં સૂત જ્ઞાતીનાં નિધનં મિથઃ ।
સઙ્કર્ષણસ્ય નિર્યાણં બન્ધુભ્યો બ્રૂહિ મદ્-દશામ્

દ્વારકાયાં ચ ન સ્થેયં ભવદ્ભિશ્ ચ સ્વ-બન્ધુભિઃ ।
મયા ત્યક્તાં યદુ-પુરીં સમુદ્રઃ પ્લાવયિષ્યતિ

સ્વં સ્વં પરિગ્રહં સર્વે આદાય પિતરૌ ચ નઃ ।
અર્જુનેનાવિતાઃ સર્વ ઇન્દ્રપ્રસ્થં ગમિષ્યથ

ત્વં તુ મદ્-ધર્મમ્ આસ્થાય જ્ઞાન-નિષ્ઠ ઉપેક્ષકઃ ।
મન્-માયા-રચિતામ્ એતાં વિજ્ઞયોપશમં વ્રજ

ઇત્ય્ ઉક્તસ્ તં પરિક્રમ્ય નમસ્કૃત્ય પુનઃ પુનઃ ।
તત્-પાદૌ શીર્ષ્ણ્ય્ ઉપાધાય દુર્મનાઃ પ્રયયૌ પુરીમ્