ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 11.29

ભ્પ્_11.29.001।0 શ્રી-ઉદ્ધવ ઉવાચ
સુ-દુસ્તરામ્ ઇમાં મન્યે યોગ-ચર્યામ્ અનાત્મનઃ ।
યથાઞ્જસા પુમાન્ સિદ્ધ્યેત્ તન્ મે બ્રૂહ્ય્ અઞ્જસાચ્યુત

પ્રાયશઃ પુણ્દરીકાક્ષ યુઞ્યન્તો યોગિનો મનઃ ।
વિષીદન્ત્ય્ અસમાધાનાન્ મનો-નિગ્રહ-કર્શિતાઃ

અથાત આનન્દ-દુઘં પદામ્બુજં હંસાઃ શ્રયેરન્ન્ અરવિન્દ-લોચન ।
સુખં નુ વિશ્વેશ્વર યોગ-કર્મભિસ્ ત્વન્-માયયામી વિહતા ન માનિનઃ

કિં ચિત્રમ્ અચ્યુત તવૈતદ્ અશેષ-બન્ધો દાસેષ્વ્ અનન્ય-શરણેસુ યદ્ આત્મ-સાત્ત્વમ્ ।
યો ઽરોચયત્ સહ મૃગૈઃ સ્વયમ્ ઈશ્વરાણાં શ્રીમત્-કિરીટ-તટ-પીડિત-પાદ-પીઠઃ

તં ત્વાખિલાત્મ-દયિતેશ્વરમ્ આશ્રિતાનાં $ સર્વાર્થ-દં સ્વ-કૃત-વિદ્ વિસૃજેત કો નુ &અમ્પ્;
કો વા ભજેત્ કિમ્ અપિ વિસ્મૃતયે ઽનુ ભૂત્યૈ % કિં વા ભવેન્ ન તવ પાદ-રજો-જુષાં નઃ ॥ ભ્પ્_11.29.005* ॥
નૈવોપયન્ત્ય્ અપચિતિં કવયસ્ તવેશ $ બ્રહ્માયુષાપિ કૃતમ્ ઋદ્ધ-મુદઃ સ્મરન્તઃ &
નૈવોપયન્ત્ય્ અપચિતિં કવયસ્ તવેશ $ બ્રહ્માયુષાપિ કૃતમ્ ઋદ્ધ-મુદઃ સ્મરન્તઃ &
યો ઽન્તર્ બહિસ્ તનુ-ભૃતામ્ અશુભં વિધુન્વન્ન્ % આચાર્ય-ચૈત્ત્ય-વપુષા સ્વ-ગતિં વ્યનક્તિ ॥ ભ્પ્_11.29.006*
0 શ્રી-શુક ઉવાચ
ઇત્ય્ ઉદ્ધવેનાત્ય્-અનુરક્ત-ચેતસા પૃષ્ટો જગત્-ક્રીડનકઃ સ્વ-શક્તિભિઃ ।
ગૃહીત-મૂર્તિ-ત્રય ઈશ્વરેશ્વરો જગાદ સ-પ્રેમ-મનોહર-સ્મિતઃ

ભ્પ્_11.29.008।0 શ્રી-ભગવાન્ ઉવાચ
હન્ત તે કથયિષ્યામિ મમ ધર્માન્ સુ-મઙ્ગલાન્ ।
યાન્ શ્રદ્ધયાચરન્ મર્ત્યો મૃત્યું જયતિ દુર્જયમ્

કુર્યાત્ સર્વાણિ કર્માણિ મદ્-અર્થં શનકૈઃ સ્મરન્ ।
મય્ય્ અર્પિત-મનશ્-ચિત્તો મદ્-ધર્માત્મ-મનો-રતિઃ

દેશાન્ પુણ્યાન્ આશ્રયેત મદ્-ભક્તૈઃ સાધુભિઃ શ્રિતાન્ ।
દેવાસુર-મનુષ્યેષુ મદ્-ભક્તાચરિતાનિ ચ

પૃથક્ સત્રેણ વા મહ્યં પર્વ-યાત્રા-મહોત્સવાન્ ।
કારયેદ્ ગીત-નૃત્યાદ્યૈર્ મહારાજ-વિભૂતિભિઃ

મામ્ એવ સર્વ-ભૂતેષુ બહિર્ અન્તર્ અપાવૃતમ્ ।
ઈક્ષેતાત્મનિ ચાત્માનં યથા ખમ્ અમલાશયઃ

ઇતિ સર્વાણિ ભૂતાનિ મદ્-ભાવેન મહા-દ્યુતે ।
સભાજયન્ મન્યમાનો જ્ઞાનં કેવલમ્ આશ્રિતઃ

બ્રાહ્મણે પુક્કસે સ્તેને બ્રહ્મણ્યે ઽર્કે સ્ફુલિઙ્ગકે ।
અક્રૂરે ક્રૂરકે ચૈવ સમ-દૃક્ પણ્ડિતો મતઃ

નરેષ્વ્ અભીક્ષ્ણં મદ્-ભાવં પુંસો ભાવયતો ઽચિરાત્ ।
સ્પર્ધાસૂયા-તિરસ્કારાઃ સાહઙ્કારા વિયન્તિ હિ

વિસૃજ્ય સ્મયમાનાન્ સ્વાન્ દૃશં વ્રીડાં ચ દૈહિકીમ્ ।
પ્રણમેદ્ દણ્ડ-વદ્ ભૂમાવ્ આ-શ્વ-ચાણ્ડાલ-ગો-ખરમ્

યાવત્ સર્વેષુ ભૂતેષુ મદ્-ભાવો નોપજાયતે ।
તાવદ્ એવમ્ ઉપાસીત વાઙ્-મનઃ-કાય-વૃત્તિભિઃ

સર્વં બ્રહ્માત્મકં તસ્ય વિદ્યયાત્મ-મનીષયા ।
પરિપશ્યન્ન્ ઉપરમેત્ સર્વતો મુઇત-સંશયઃ

અયં હિ સર્વ-કલ્પાનાં સધ્રીચીનો મતો મમ ।
મદ્-ભાવઃ સર્વ-ભૂતેષુ મનો-વાક્-કાય-વૃત્તિભિઃ

ન હ્ય્ અઙ્ગોપક્રમે ધ્વંસો મદ્-ધર્મસ્યોદ્ધવાણ્વ્ અપિ ।
મયા વ્યવસિતઃ સમ્યઙ્ નિર્ગુણત્વાદ્ અનાશિષઃ

યો યો મયિ પરે ધર્મઃ કલ્પ્યતે નિષ્ફલાય ચેત્ ।
તદ્-આયાસો નિરર્થઃ સ્યાદ્ ભયાદેર્ ઇવ સત્તમ

એષા બુદ્ધિમતાં બુદ્ધિર્ મનીષા ચ મનીષિણામ્ ।
યત્ સત્યમ્ અનૃતેનેહ મર્ત્યેનાપ્નોતિ મામૃતમ્

એષ તે ઽભિહિતઃ કૃત્સ્નો બ્રહ્મ-વાદસ્ય સઙ્ગ્રહઃ ।
સમાસ-વ્યાસ-વિધિના દેવાનામ્ અપિ દુર્ગમઃ

અભીક્ષ્ણશસ્ તે ગદિતં જ્ઞાનં વિસ્પષ્ટ-યુક્તિમત્ ।
એતદ્ વિજ્ઞાય મુચ્યેત પુરુષો નષ્ટ-સંશયઃ

સુ-વિવિક્તં તવ પ્રશ્નં મયૈતદ્ અપિ ધારયેત્ ।
સનાતનં બ્રહ્મ-ગુહ્યં પરં બ્રહ્માધિગચ્છતિ

ય એતન્ મમ ભક્તેષુ સમ્પ્રદદ્યાત્ સુ-પુષ્કલમ્ ।
તસ્યાહં બ્રહ્મ-દાયસ્ય દદામ્ય્ આત્માનમ્ આત્મના

ય એતત્ સમધીયીત પવિત્રં પરમં શુચિ ।
સ પૂયેતાહર્ અહર્ માં જ્ઞાન-દીપેન દર્શયન્

ય એતચ્ છ્રદ્ધયા નિત્યમ્ અવ્યગ્રઃ શૃણુયાન્ નરઃ ।
મયિ ભક્તિં પરાં કુર્વન્ કર્મભિર્ ન સ બધ્યતે

અપ્ય્ ઉદ્ધવ ત્વયા બ્રહ્મ સખે સમવધારિતમ્ ।
અપિ તે વિગતો મોહઃ શોકશ્ ચાસૌ મનો-ભવઃ

નૈતત્ ત્વયા દામ્ભિકાય નાસ્તિકાય શઠાય ચ ।
અશુશ્રૂષોર્ અભક્તાય દુર્વિનીતાય દીયતામ્

એતૈર્ દોષૈર્ વિહીનાય બ્રહ્મણ્યાય પ્રિયાય ચ ।
સાધવે શુચયે બ્રૂયાદ્ ભક્તિઃ સ્યાચ્ છૂદ્ર-યોષિતામ્

નૈતદ્ વિજ્ઞાય જિજ્ઞાસોર્ જ્ઞાતવ્યમ્ અવશિષ્યતે ।
પીત્વા પીયૂષમ્ અમૃતં પાતવ્યં નાવશિષ્યતે

જ્ઞાને કર્મણિ યોગે ચ વાર્તાયાં દણ્ડ-ધારણે ।
યાવાન્ અર્થો નૃણાં તાત તાવાંસ્ તે ઽહં ચતુર્-વિધઃ

મર્ત્યો યદા ત્યક્ત-સમસ્ત-કર્મા નિવેદિતાત્મા વિચિકીર્ષિતો મે ।
તદામૃતત્વં પ્રતિપદ્યમાનો મયાત્મ-ભૂયાય ચ કલ્પતે વૈ

ભ્પ્_11.29.035।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
સ એવમ્ આદર્શિત-યોગ-માર્ગસ્ તદોત્તમઃશ્લોક-વચો નિશમ્ય ।
બદ્ધાઞ્જલિઃ પ્રીત્ય્-ઉપરુદ્ધ-કણ્ઠો ન કિઞ્ચિદ્ ઊચે ઽશ્રુ-પરિપ્લુતાક્ષઃ

વિષ્ટભ્ય ચિત્તં પ્રણયાવઘૂર્ણં ધૈર્યેણ રાજન્ બહુ-મન્યમાનઃ ।
કૃતાઞ્જલિઃ પ્રાહ યદુ-પ્રવીરં શીર્ષ્ણા સ્પૃશંસ્ તચ્-ચરણારવિન્દમ્

ભ્પ્_11.29.037।0 શ્રી-ઉદ્ધવ ઉવાચ
વિદ્રાવિતો મોહ-મહાન્ધકારો ય આશ્રિતો મે તવ સન્નિધાનાત્ ।
વિભાવસોઃ કિં નુ સમીપ-ગસ્ય શીતં તમો ભીઃ પ્રભવન્ત્ય્ અજાદ્ય

પ્રત્યર્પિતો મે ભવતાનુકમ્પિના ભૃત્યાય વિજ્ઞાન-મયઃ પ્રદીપઃ ।
હિત્વા કૃત-જ્ઞસ્ તવ પાદ-મૂલં કો ઽન્યં સમીયાચ્ છરણં ત્વદીયમ્

વૃક્ણશ્ ચ મે સુ-દૃઢઃ સ્નેહ-પાશો દાશાર્હ-વૃષ્ણ્ય્-અન્ધક-સાત્વતેષુ ।
પ્રસારિતઃ સૃષ્ટિ-વિવૃદ્ધયે ત્વયા સ્વ-માયયા હ્ય્ આત્મ-સુબોધ-હેતિના

નમો ઽસ્તુ તે મહા-યોગિન્ પ્રપન્નમ્ અનુશાધિ મામ્ ।
યથા ત્વચ્-ચરણામ્ભોજે રતિઃ સ્યાદ્ અનપાયિની

ભ્પ્_11.29.041।0 શ્રી-ભગવાન્ ઉવાચ
ગચ્છોદ્ધવ મયાદિષ્ટો બદર્ય્-આખ્યં મમાશ્રમમ્ ।
તત્ર મત્-પાદ-તીર્થોદે સ્નાનોપસ્પર્શનૈઃ શુચિઃ

ઈક્ષયાલકનન્દાયા વિધૂતાશેષ-કલ્મષઃ ।
વસાનો વલ્કલાન્ય્ અઙ્ગ વન્ય-ભુક્ સુખ-નિઃસ્પૃહઃ

તિતિક્ષુર્ દ્વન્દ્વ-માત્રાણાં સુશીલઃ સંયતેન્દ્રિયઃ ।
શાન્તઃ સમાહિત-ધિયા જ્ઞાન-વિજ્ઞાન-સંયુતઃ

મત્તો ઽનુશિક્ષિતં યત્ તે વિવિક્તમ્ અનુભાવયન્ ।
મય્ય્ આવેશિત-વાક્-ચિત્તો મદ્-ધર્મ-નિરતો ભવ ।
અતિવ્રજ્ય ગતીસ્ તિસ્રો મામ્ એષ્યસિ તતઃ પરમ્

ભ્પ્_11.29.045।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
સ એવમ્ ઉક્તો હરિ-મેધસોદ્ધવઃ પ્રદક્ષિણં તં પરિસૃત્ય પાદયોઃ ।
શિરો નિધાયાશ્રુ-કલાભિર્ આર્દ્ર-ધીર્ ન્યષિઞ્ચદ્ અદ્વન્દ્વ-પરો ઽપ્ય્ અપક્રમે

સુ-દુસ્ત્યજ-સ્નેહ-વિયોગ-કાતરો ન શક્નુવંસ્ તં પરિહાતુમ્ આતુરઃ ।
કૃચ્છ્રં યયૌ મૂર્ધનિ ભર્તૃ-પાદુકે બિભ્રન્ નમસ્કૃત્ય યયૌ પુનઃ પુનઃ

તતસ્ તમ્ અન્તર્ હૃદિ સન્નિવેશ્ય ગતો મહા-ભાગવતો વિશાલામ્ ।
યથોપદિષ્ટાં જગદ્-એક-બન્ધુના તપઃ સમાસ્થાય હરેર્ અગાદ્ ગતિમ્

ય એતદ્ આનન્દ-સમુદ્ર-સમ્ભૃતં જ્ઞાનામૃતં ભાગવતાય ભાષિતમ્ ।
કૃષ્ણેન યોગેશ્વર-સેવિતાઙ્ઘ્રિણા સચ્-છ્રદ્ધયાસેવ્ય જગદ્ વિમુચ્યતે