ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 11.27

ભ્પ્_11.27.001।0 શ્રી-ઉદ્ધવ ઉવાચ
ક્રિયા-યોગં સમાચક્ષ્વ ભવદ્-આરાધનં પ્રભો ।
યસ્માત્ ત્વાં યે યથાર્ચન્તિ સાત્વતાઃ સાત્વતર્ષભ

એતદ્ વદન્તિ મુનયો મુહુર્ નિઃશ્રેયસં નૃણામ્ ।
નારદો ભગવાન્ વ્યાસ આચાર્યો ઽઙ્ગિરસઃ સુતઃ

નિઃસૃતં તે મુખામ્ભોજાદ્ યદ્ આહ ભગવાન્ અજઃ ।
પુત્રેભ્યો ભૃગુ-મુખ્યેભ્યો દેવ્યૈ ચ ભગવાન્ ભવઃ

એતદ્ વૈ સર્વ-વર્ણાનામ્ આશ્રમાણાં ચ સમ્મતમ્ ।
શ્રેયસામ્ ઉત્તમં મન્યે સ્ત્રી-શૂદ્રાણાં ચ માન-દ

એતત્ કમલ-પત્રાક્ષ કર્મ-બન્ધ-વિમોચનમ્ ।
ભક્તાય ચાનુરક્તાય બ્રૂહિ વિશ્વેશ્વરેશ્વર

ભ્પ્_11.27.006।0 શ્રી-ભગવાન્ ઉવાચ
ન હ્ય્ અન્તો ઽનન્ત-પારસ્ય કર્મ-કાણ્ડસ્ય ચોદ્ધવ ।
સઙ્ક્ષિપ્તં વર્ણયિષ્યામિ યથાવદ્ અનુપૂર્વશઃ

વૈદિકસ્ તાન્ત્રિકો મિશ્ર ઇતિ મે ત્રિ-વિધો મખઃ ।
ત્રયાણામ્ ઈપ્સિતેનૈવ વિધિના માં સમર્ચરેત્

યદા સ્વ-નિગમેનોક્તં દ્વિજત્વં પ્રાપ્ય પૂરુષઃ ।
યથા યજેત માં ભક્ત્યા શ્રદ્ધયા તન્ નિબોધ મે

અર્ચાયાં સ્થણ્ડિલે ઽગ્નૌ વા સૂર્યે વાપ્સુ હૃદિ દ્વિજઃ ।
દ્રવ્યેણ ભક્તિ-યુક્તો ઽર્ચેત્ સ્વ-ગુરું મામ્ અમાયયા

પૂર્વં સ્નાનં પ્રકુર્વીત ધૌત-દન્તો ઽઙ્ગ-શુદ્ધયે ।
ઉભયૈર્ અપિ ચ સ્નાનં મન્ત્રૈર્ મૃદ્-ગ્રહણાદિના

સન્ધ્યોપાસ્ત્યાદિ-કર્માણિ વેદેનાચોદિતાનિ મે ।
પૂજાં તૈઃ કલ્પયેત્ સમ્યક્- સઙ્કલ્પઃ કર્મ-પાવનીમ્

શૈલી દારુ-મયી લૌહી લેપ્યા લેખ્યા ચ સૈકતી ।
મનો-મયી મણિ-મયી પ્રતિમાષ્ટ-વિધા સ્મૃતા

ચલાચલેતિ દ્વિ-વિધા પ્રતિષ્ઠા જીવ-મન્દિરમ્ ।
ઉદ્વાસાવાહને ન સ્તઃ સ્થિરાયામ્ ઉદ્ધવાર્ચને

અસ્થિરાયાં વિકલ્પઃ સ્યાત્ સ્થણ્ડિલે તુ ભવેદ્ દ્વયમ્ ।
સ્નપનં ત્વ્ અવિલેપ્યાયામ્ અન્યત્ર પરિમાર્જનમ્

દ્રવ્યૈઃ પ્રસિદ્ધૈર્ મદ્-યાગઃ પ્રતિમાદિષ્વ્ અમાયિનઃ ।
ભક્તસ્ય ચ યથા-લબ્ધૈર્ હૃદિ ભાવેન ચૈવ હિ

સ્નાનાલઙ્કરણં પ્રેષ્ઠમ્ અર્ચાયામ્ એવ તૂદ્ધવ ।
સ્થણ્ડિલે તત્ત્વ-વિન્યાસો વહ્નાવ્ આજ્ય-પ્લુતં હવિઃ

સૂર્યે ચાભ્યર્હણં પ્રેષ્ઠં સલિલે સલિલાદિભિઃ ।
શ્રદ્ધયોપાહૃતં પ્રેષ્ઠં ભક્તેન મમ વાર્ય્ અપિ

ભૂર્ય્ અપ્ય્ અભક્તોપાહૃતં ન મે તોષાય કલ્પતે ।
ગન્ધો ધૂપઃ સુમનસો દીપો ઽન્નાદ્યં ચ કિં પુનઃ

શુચિઃ સમ્ભૃત-સમ્ભારઃ પ્રાગ્-દર્ભૈઃ કલ્પિતાસનઃ ।
આસીનઃ પ્રાગ્ ઉદગ્ વાર્ચેદ્ અર્ચાયાં ત્વ્ અથ સમ્મુખઃ

કૃત-ન્યાસઃ કૃત-ન્યાસાં મદ્-અર્ચાં પાણિનામૃજેત્ ।
કલશં પ્રોક્ષણીયં ચ યથાવદ્ ઉપસાધયેત્

તદ્-અદ્ભિર્ દેવ-યજનં દ્રવ્યાણ્ય્ આત્માનમ્ એવ ચ ।
પ્રોક્ષ્ય પાત્રાણિ ત્રીણ્ય્ અદ્ભિસ્ તૈસ્ તૈર્ દ્રવ્યૈશ્ ચ સાધયેત્

પાદ્યાર્ઘ્યાચમનીયાર્થં ત્રીણિ પાત્રાણિ દેશિકઃ ।
હૃદા શીર્ષ્ણાથ શિખયા ગાયત્ર્યા ચાભિમન્ત્રયેત્

પિણ્ડે વાય્વ્-અગ્નિ-સંશુદ્ધે હૃત્-પદ્મ-સ્થાં પરાં મમ ।
અણ્વીં જીવ-કલાં ધ્યાયેન્ નાદાન્તે સિદ્ધ-ભાવિતામ્

તયાત્મ-ભૂતયા પિણ્ડે વ્યાપ્તે સમ્પૂજ્ય તન્-મયઃ ।
આવાહ્યાર્ચાદિષુ સ્થાપ્ય ન્યસ્તાઙ્ગં માં પ્રપૂજયેત્

પાદ્યોપસ્પર્શાર્હણાદીન્ ઉપચારાન્ પ્રકલ્પયેત્ ।
ધર્માદિભિશ્ ચ નવભિઃ કલ્પયિત્વાસનં મમ

પદ્મમ્ અષ્ટ-દલં તત્ર કર્ણિકા-કેસરોજ્જ્વલમ્ ।
ઉભાભ્યાં વેદ-તન્ત્રાભ્યાં મહ્યં તૂભય-સિદ્ધયે

સુદર્શનં પાઞ્ચજન્યં ગદાસીષુ-ધનુર્-હલાન્ ।
મુષલં કૌસ્તુભં માલાં શ્રીવત્સં ચાનુપૂજયેત્

નન્દં સુનન્દં ગરુડં પ્રચણ્ડં ચણ્ડં એવ ચ ।
મહાબલં બલં ચૈવ કુમુદં કમુદેક્ષણમ્

દુર્ગાં વિનાયકં વ્યાસં વિષ્વક્ષેનં ગુરૂન્ સુરાન્ ।
સ્વે સ્વે સ્થાને ત્વ્ અભિમુખાન્ પૂજયેત્ પ્રોક્ષણાદિભિઃ

ચન્દનોશીર-કર્પૂર- કુઙ્કુમાગુરુ-વાસિતૈઃ ।
સલિલૈઃ સ્નાપયેન્ મન્ત્રૈર્ નિત્યદા વિભવે સતિ

સ્વર્ણ-ઘર્માનુવાકેન મહાપુરુષ-વિદ્યયા ।
પૌરુષેણાપિ સૂક્તેન સામભી રાજનાદિભિઃ

વસ્ત્રોપવીતાભરણ- પત્ર-સ્રગ્-ગન્ધ-લેપનૈઃ ।
અલઙ્કુર્વીત સ-પ્રેમ મદ્-ભક્તો માં યથોચિતમ્

પાદ્યમ્ આચમનીયં ચ ગન્ધં સુમનસો ઽક્ષતાન્ ।
ધૂપ-દીપોપહાર્યાણિ દદ્યાન્ મે શ્રદ્ધયાર્ચકઃ

ગુડ-પાયસ-સર્પીંષિ શષ્કુલ્ય્-આપૂપ-મોદકાન્ ।
સંયાવ-દધિ-સૂપાંશ્ ચ નૈવેદ્યં સતિ કલ્પયેત્

અભ્યઙ્ગોન્મર્દનાદર્શ- દન્ત-ધાવાભિષેચનમ્ ।
અન્નાદ્ય-ગીત-નૃત્યાનિ પર્વણિ સ્યુર્ ઉતાન્વ્-અહમ્

વિધિના વિહિતે કુણ્ડે મેખલા-ગર્ત-વેદિભિઃ ।
અગ્નિમ્ આધાય પરિતઃ સમૂહેત્ પાણિનોદિતમ્

પરિસ્તીર્યાથ પર્યુક્ષેદ્ અન્વાધાય યથા-વિધિ ।
પ્રોક્ષણ્યાસાદ્ય દ્રવ્યાણિ પ્રોક્ષ્યાગ્નૌ ભાવયેત મામ્

તપ્ત-જામ્બૂનદ-પ્રખ્યં શઙ્ખ-ચક્ર-ગદામ્બુજૈઃ ।
લસચ્-ચતુર્-ભુજં શાન્તં પદ્મ-કિઞ્જલ્ક-વાસસમ્

સ્ફુરત્-કિરીટ-કટક કટિ-સૂત્ર-વરાઙ્ગદમ્ ।
શ્રીવત્સ-વક્ષસં ભ્રાજત્- કૌસ્તુભં વન-માલિનમ્

ધ્યાયન્ન્ અભ્યર્ચ્ય દારૂણિ હવિષાભિઘૃતાનિ ચ ।
પ્રાસ્યાજ્ય-ભાગાવ્ આઘારૌ દત્ત્વા ચાજ્ય-પ્લુતં હવિઃ

જુહુયાન્ મૂલ-મન્ત્રેણ ષોડશર્ચાવદાનતઃ ।
ધર્માદિભ્યો યથા-ન્યાયં મન્ત્રૈઃ સ્વિષ્ટિ-કૃતં બુધઃ

અભ્યર્ચ્યાથ નમસ્કૃત્ય પાર્ષદેભ્યો બલિં હરેત્ ।
મૂલ-મન્ત્રં જપેદ્ બ્રહ્મ સ્મરન્ નારાયણાત્મકમ્

દત્ત્વાચમનમ્ ઉચ્છેષં વિષ્વક્ષેનાય કલ્પયેત્ ।
મુખ-વાસં સુરભિમત્ તામ્બૂલાદ્યમ્ અથાર્હયેત્

ઉપગાયન્ ગૃણન્ નૃત્યન્ કર્માણ્ય્ અભિનયન્ મમ ।
મત્-કથાઃ શ્રાવયન્ શૃણ્વન્ મુહૂર્તં ક્ષણિકો ભવેત્

સ્તવૈર્ ઉચ્ચાવચૈઃ સ્તોત્રૈઃ પૌરાણૈઃ પ્રાકૃતૈર્ અપિ ।
સ્તુત્વા પ્રસીદ ભગવન્ન્ ઇતિ વન્દેત દણ્ડ-વત્

શિરો મત્-પાદયોઃ કૃત્વા બાહુભ્યાં ચ પરસ્પરમ્ ।
પ્રપન્નં પાહિ મામ્ ઈશ ભીતં મૃત્યુ-ગ્રહાર્ણવાત્

ઇતિ શેષાં મયા દત્તાં શિરસ્ય્ આધાય સાદરમ્ ।
ઉદ્વાસયેચ્ ચેદ્ ઉદ્વાસ્યં જ્યોતિર્ જ્યોતિષિ તત્ પુનઃ

અર્ચાદિષુ યદા યત્ર શ્રદ્ધા માં તત્ર ચાર્ચયેત્ ।
સર્વ-ભૂતેષ્વ્ આત્મનિ ચ સર્વાત્માહમ્ અવસ્થિતઃ

એવં ક્રિયા-યોગ-પથૈઃ પુમાન્ વૈદિક-તાન્ત્રિકૈઃ ।
અર્ચન્ન્ ઉભયતઃ સિદ્ધિં મત્તો વિન્દત્ય્ અભીપ્સિતામ્

મદ્-અર્ચાં સમ્પ્રતિષ્ઠાપ્ય મન્દિરં કારયેદ્ દૃઢમ્ ।
પુષ્પોદ્યાનાનિ રમ્યાણિ પૂજા-યાત્રોત્સવાશ્રિતાન્

પૂજાદીનાં પ્રવાહાર્થં મહા-પર્વસ્વ્ અથાન્વ્-અહમ્ ।
ક્ષેત્રાપણ-પુર-ગ્રામાન્ દત્ત્વા મત્-સાર્ષ્ટિતામ્ ઇયાત્

પ્રતિષ્ઠયા સાર્વભૌમં સદ્મના ભુવન-ત્રયમ્ ।
પૂજાદિના બ્રહ્મ-લોકં ત્રિભિર્ મત્-સામ્યતામ્ ઇયાત્

મામ્ એવ નૈરપેક્ષ્યેણ ભક્તિ-યોગેન વિન્દતિ ।
ભક્તિ-યોગં સ લભત એવં યઃ પૂજયેત મામ્

યઃ સ્વ-દત્તાં પરૈર્ દત્તાં હરેત સુર-વિપ્રયોઃ ।
વૃત્તિં સ જાયતે વિડ્-ભુગ્ વર્ષાણામ્ અયુતાયુતમ્

કર્તુશ્ ચ સારથેર્ હેતોર્ અનુમોદિતુર્ એવ ચ ।
કર્મણાં ભાગિનઃ પ્રેત્ય ભૂયો ભૂયસિ તત્-ફલમ્