ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 11.15

ભ્પ્_11.15.001।0 શ્રી-ભગવાન્ ઉવાચ
જિતેન્દ્રિયસ્ય યુક્તસ્ય જિત-શ્વાસસ્ય યોગિનઃ ।
મયિ ધારયતશ્ ચેત ઉપતિષ્ઠન્તિ સિદ્ધયઃ

ભ્પ્_11.15.002।0 શ્રી-ઉદ્ધવ ઉવાચ
કયા ધારણયા કા સ્વિત્ કથં વા સિદ્ધિર્ અચ્યુત ।
કતિ વા સિદ્ધયો બ્રૂહિ યોગિનાં સિદ્ધિ-દો ભવાન્

ભ્પ્_11.15.003।0 શ્રી-ભગવાન્ ઉવાચ
સિદ્ધયો ઽષ્ટાદશ પ્રોક્તા ધારણા યોગ-પાર-ગૈઃ ।
તાસામ્ અષ્ટૌ મત્-પ્રધાના દશૈવ ગુણ-હેતવઃ

અણિમા મહિમા મૂર્તેર્ લઘિમા પ્રાપ્તિર્ ઇન્દ્રિયૈઃ ।
પ્રાકામ્યં શ્રુત-દૃષ્ટેષુ શક્તિ-પ્રેરણમ્ ઈશિતા

ગુણેષ્વ્ અસઙ્ગો વશિતા યત્-કામસ્ તદ્ અવસ્યતિ ।
એતા મે સિદ્ધયઃ સૌમ્ય અષ્ટાવ્ ઔત્પત્તિકા મતાઃ

અનૂર્મિમત્ત્વં દેહે ઽસ્મિન્ દૂર-શ્રવણ-દર્શનમ્ ।
મનો-જવઃ કામ-રૂપં પર-કાય-પ્રવેશનમ્

સ્વચ્છન્દ-મૃત્યુર્ દેવાનાં સહ-ક્રીડાનુદર્શનમ્ ।
યથા-સઙ્કલ્પ-સંસિદ્ધિર્ આજ્ઞાપ્રતિહતા ગતિઃ

ત્રિ-કાલ-જ્ઞત્વમ્ અદ્વન્દ્વં પર-ચિત્તાદ્ય્-અભિજ્ઞતા ।
અગ્ન્ય્-અર્કામ્બુ-વિષાદીનાં પ્રતિષ્ટમ્ભો ઽપરાજયઃ

એતાશ્ ચોદ્દેશતઃ પ્રોક્તા યોગ-ધારણ-સિદ્ધયઃ ।
યયા ધારણયા યા સ્યાદ્ યથા વા સ્યાન્ નિબોધ મે

ભૂત-સૂક્ષ્માત્મનિ મયિ તન્-માત્રં ધારયેન્ મનઃ ।
અણિમાનમ્ અવાપ્નોતિ તન્-માત્રોપાસકો મમ

મહત્-તત્ત્વાત્મનિ મયિ યથા-સંસ્થં મનો દધત્ ।
મહિમાનમ્ અવાપ્નોતિ ભૂતાનાં ચ પૃથક્ પૃથક્

પરમાણુ-મયે ચિત્તં ભૂતાનાં મયિ રઞ્જયન્ ।
કાલ-સૂક્ષ્માર્થતાં યોગી લઘિમાનમ્ અવાપ્નુયાત્

ધારયન્ મય્ય્ અહં-તત્ત્વે મનો વૈકારિકે ઽખિલમ્ ।
સર્વેન્દ્રિયાણામ્ આત્મત્વં પ્રાપ્તિં પ્રાપ્નોતિ મન્-મનાઃ

મહત્ય્ આત્મનિ યઃ સૂત્રે ધારયેન્ મયિ માનસમ્ ।
પ્રાકામ્યં પારમેષ્ઠ્યં મે વિન્દતે ઽવ્યક્ત-જન્મનઃ

વિષ્ણૌ ત્ર્ય્-અધીશ્વરે ચિત્તં ધારયેત્ કાલ-વિગ્રહે ।
સ ઈશિત્વમ્ અવાપ્નોતિ ક્ષેત્રજ્ઞ-ક્ષેત્ર-ચોદનામ્

નારાયણે તુરીયાખ્યે ભગવચ્-છબ્દ-શબ્દિતે ।
મનો મય્ય્ આદધદ્ યોગી મદ્-ધર્મા વશિતામ્ ઇયાત્

નિર્ગુણે બ્રહ્મણિ મયિ ધારયન્ વિશદં મનઃ ।
પરમાનન્દમ્ આપ્નોતિ યત્ર કામો ઽવસીયતે

શ્વેતદ્વીપ-પતૌ ચિત્તં શુદ્ધે ધર્મ-મયે મયિ ।
ધારયઞ્ છ્વેતતાં યાતિ ષડ્-ઊર્મિ-રહિતો નરઃ

મય્ય્ આકાશાત્મનિ પ્રાણે મનસા ઘોષમ્ ઉદ્વહન્ ।
તત્રોપલબ્ધા ભૂતાનાં હંસો વાચઃ શૃણોત્ય્ અસૌ

ચક્ષુસ્ ત્વષ્ટરિ સંયોજ્ય ત્વષ્ટારમ્ અપિ ચક્ષુષિ ।
માં તત્ર મનસા ધ્યાયન્ વિશ્વં પશ્યતિ દૂરતઃ

મનો મયિ સુ-સંયોજ્ય દેહં તદ્-અનુવાયુના ।
મદ્-ધારણાનુભાવેન તત્રાત્મા યત્ર વૈ મનઃ

યદા મન ઉપાદાય યદ્ યદ્ રૂપં બુભૂષતિ ।
તત્ તદ્ ભવેન્ મનો-રૂપં મદ્-યોગ-બલમ્ આશ્રયઃ

પર-કાયં વિશન્ સિદ્ધ આત્માનં તત્ર ભાવયેત્ ।
પિણ્ડં હિત્વા વિશેત્ પ્રાણો વાયુ-ભૂતઃ ષડઙ્ઘ્રિ-વત્

પાર્ષ્ણ્યાપીડ્ય ગુદં પ્રાણં હૃદ્-ઉરઃ-કણ્ઠ-મૂર્ધસુ ।
આરોપ્ય બ્રહ્મ-રન્ધ્રેણ બ્રહ્મ નીત્વોત્સૃજેત્ તનુમ્

વિહરિષ્યન્ સુરાક્રીડે મત્-સ્થં સત્ત્વં વિભાવયેત્ ।
વિમાનેનોપતિષ્ઠન્તિ સત્ત્વ-વૃત્તીઃ સુર-સ્ત્રિયઃ

યથા સઙ્કલ્પયેદ્ બુદ્ધ્યા યદા વા મત્-પરઃ પુમાન્ ।
મયિ સત્યે મનો યુઞ્જંસ્ તથા તત્ સમુપાશ્નુતે

યો વૈ મદ્-ભાવમ્ આપન્ન ઈશિતુર્ વશિતુઃ પુમાન્ ।
કુતશ્ચિન્ ન વિહન્યેત તસ્ય ચાજ્ઞા યથા મમ

મદ્-ભક્ત્યા શુદ્ધ-સત્ત્વસ્ય યોગિનો ધારણા-વિદઃ ।
તસ્ય ત્રૈ-કાલિકી બુદ્ધિર્ જન્મ-મૃત્યૂપબૃંહિતા

અગ્ન્ય્-આદિભિર્ ન હન્યેત મુનેર્ યોગ-મયં વપુઃ ।
મદ્-યોગ-શાન્ત-ચિત્તસ્ય યાદસામ્ ઉદકં યથા

મદ્-વિભૂતીર્ અભિધ્યાયન્ શ્રીવત્સાસ્ત્ર-વિભૂષિતાઃ ।
ધ્વજાતપત્ર-વ્યજનૈઃ સ ભવેદ્ અપરાજિતઃ

ઉપાસકસ્ય મામ્ એવં યોગ-ધારણયા મુનેઃ ।
સિદ્ધયઃ પૂર્વ-કથિતા ઉપતિષ્ઠન્ત્ય્ અશેષતઃ

જિતેન્દ્રિયસ્ય દાન્તસ્ય જિત-શ્વાસાત્મનો મુનેઃ ।
મદ્-ધારણાં ધારયતઃ કા સા સિદ્ધિઃ સુ-દુર્લભા

અન્તરાયાન્ વદન્ત્ય્ એતા યુઞ્જતો યોગમ્ ઉત્તમમ્ ।
મયા સમ્પદ્યમાનસ્ય કાલ-ક્ષપણ-હેતવઃ

જન્મૌષધિ-તપો-મન્ત્રૈર્ યાવતીર્ ઇહ સિદ્ધયઃ ।
યોગેનાપ્નોતિ તાઃ સર્વા નાન્યૈર્ યોગ-ગતિં વ્રજેત્

સર્વાસામ્ અપિ સિદ્ધીનાં હેતુઃ પતિર્ અહં પ્રભુઃ ।
અહં યોગસ્ય સાઙ્ખ્યસ્ય ધર્મસ્ય બ્રહ્મ-વાદિનામ્

અહમ્ આત્માન્તરો બાહ્યો ઽનાવૃતઃ સર્વ-દેહિનામ્ ।
યથા ભૂતાનિ ભૂતેષુ બહિર્ અન્તઃ સ્વયં તથા