ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 11.14

ભ્પ્_11.14.001।0 શ્રી-ઉદ્ધવ ઉવાચ
વદન્તિ કૃષ્ણ શ્રેયાંસિ બહૂનિ બ્રહ્મ-વાદિનઃ ।
તેષાં વિકલ્પ-પ્રાધાન્યમ્ ઉતાહો એક-મુખ્યતા

ભવતોદાહૃતઃ સ્વામિન્ ભક્તિ-યોગો ઽનપેક્ષિતઃ ।
નિરસ્ય સર્વતઃ સઙ્ગં યેન ત્વય્ય્ આવિશેન્ મનઃ

ભ્પ્_11.14.003।0 શ્રી-ભગવાન્ ઉવાચ
કાલેન નષ્ટા પ્રલયે વાણીયં વેદ-સંજ્ઞિતા ।
મયાદૌ બ્રહ્મણે પ્રોક્તા ધર્મો યસ્યાં મદ્-આત્મકઃ

તેન પ્રોક્તા સ્વ-પુત્રાય મનવે પૂર્વ-જાય સા ।
તતો ભૃગ્વ્-આદયો ઽગૃહ્ણન્ સપ્ત બ્રહ્મ-મહર્ષયઃ

તેભ્યઃ પિતૃભ્યસ્ તત્-પુત્રા દેવ-દાનવ-ગુહ્યકાઃ ।
મનુષ્યાઃ સિદ્ધ-ગન્ધર્વાઃ સ-વિદ્યાધર-ચારણાઃ

કિન્દેવાઃ કિન્નરા નાગા રક્ષઃ-કિમ્પુરુષાદયઃ ।
બહ્વ્યસ્ તેષાં પ્રકૃતયો રજઃ-સત્ત્વ-તમો-ભુવઃ

યાભિર્ ભૂતાનિ ભિદ્યન્તે ભૂતાનાં પતયસ્ તથા ।
યથા-પ્રકૃતિ સર્વેષાં ચિત્રા વાચઃ સ્રવન્તિ હિ

એવં પ્રકૃતિ-વૈચિત્ર્યાદ્ ભિદ્યન્તે મતયો નૃણામ્ ।
પારમ્પર્યેણ કેષાઞ્ચિત્ પાષણ્ડ-મતયો ઽપરે

મન્-માયા-મોહિત-ધિયઃ પુરુષાઃ પુરુષર્ષભ ।
શ્રેયો વદન્ત્ય્ અનેકાન્તં યથા-કર્મ યથા-રુચિ

ધર્મમ્ એકે યશશ્ ચાન્યે કામં સત્યં દમં શમમ્ ।
અન્યે વદન્તિ સ્વાર્થં વા ઐશ્વર્યં ત્યાગ-ભોજનમ્ ।
કેચિદ્ યજ્ઞં તપો દાનં વ્રતાનિ નિયમાન્ યમાન્

આદ્ય્-અન્ત-વન્ત એવૈષાં લોકાઃ કર્મ-વિનિર્મિતાઃ ।
દુઃખોદર્કાસ્ તમો-નિષ્ઠાઃ ક્ષુદ્રા મન્દાઃ શુચાર્પિતાઃ

મય્ય્ અર્પિતાત્મનઃ સભ્ય નિરપેક્ષસ્ય સર્વતઃ ।
મયાત્મના સુખં યત્ તત્ કુતઃ સ્યાદ્ વિષયાત્મનામ્

અકિઞ્ચનસ્ય દાન્તસ્ય શાન્તસ્ય સમ-ચેતસઃ ।
મયા સન્તુષ્ટ-મનસઃ સર્વાઃ સુખ-મયા દિશઃ

ન પારમેષ્ઠ્યં ન મહેન્દ્ર-ધિષ્ણ્યં $ ન સાર્વભૌમં ન રસાધિપત્યમ્ &અમ્પ્;
ન યોગ-સિદ્ધીર્ અપુનર્-ભવં વા % મય્ય્ અર્પિતાત્મેચ્છતિ મદ્ વિનાન્યત્ ॥ ભ્પ્_11.14.014* ॥
ન તથા મે પ્રિયતમ આત્મ-યોનિર્ ન શઙ્કરઃ ।
ન ચ સઙ્કર્ષણો ન શ્રીર્ નૈવાત્મા ચ યથા ભવાન્

નિરપેક્ષં મુનિં શાન્તં નિર્વૈરં સમ-દર્શનમ્ ।
અનુવ્રજામ્ય્ અહં નિત્યં પૂયેયેત્ય્ અઙ્ઘ્રિ-રેણુભિઃ

નિષ્કિઞ્ચના મય્ય્ અનુરક્ત-ચેતસઃ શાન્તા મહાન્તો ઽખિલ-જીવ-વત્સલાઃ ।
કામૈર્ અનાલબ્ધ-ધિયો જુષન્તિ તે યન્ નૈરપેક્ષ્યં ન વિદુઃ સુખં મમ

બાધ્યમાનો ઽપિ મદ્-ભક્તો વિષયૈર્ અજિતેન્દ્રિયઃ ।
પ્રાયઃ પ્રગલ્ભયા ભક્ત્યા વિષયૈર્ નાભિભૂયતે

યથાગ્નિઃ સુ-સમૃદ્ધાર્ચિઃ કરોત્ય્ એધાંસિ ભસ્મસાત્ ।
તથા મદ્-વિષયા ભક્તિર્ ઉદ્ધવૈનાંસિ કૃત્સ્નશઃ

ન સાધયતિ માં યોગો ન સાઙ્ખ્યં ધર્મ ઉદ્ધવ ।
ન સ્વાધ્યાયસ્ તપસ્ ત્યાગો યથા ભક્તિર્ મમોર્જિતા

ભક્ત્યાહમ્ એકયા ગ્રાહ્યઃ શ્રદ્ધયાત્મા પ્રિયઃ સતામ્ ।
ભક્તિઃ પુનાતિ મન્-નિષ્ઠા શ્વ-પાકાન્ અપિ સમ્ભવાત્

ધર્મઃ સત્ય-દયોપેતો વિદ્યા વા તપસાન્વિતા ।
મદ્-ભક્ત્યાપેતમ્ આત્માનં ન સમ્યક્ પ્રપુનાતિ હિ

કથં વિના રોમ-હર્ષં દ્રવતા ચેતસા વિના ।
વિનાનન્દાશ્રુ-કલયા શુધ્યેદ્ ભક્ત્યા વિનાશયઃ

વાગ્ ગદ્ગદા દ્રવતે યસ્ય ચિત્તં રુદત્ય્ અભીક્ષ્ણં હસતિ ક્વચિચ્ ચ ।
વિલજ્જ ઉદ્ગાયતિ નૃત્યતે ચ મદ્-ભક્તિ-યુક્તો ભુવનં પુનાતિ

યથાગ્નિના હેમ મલં જહાતિ ધ્માતં પુનઃ સ્વં ભજતે ચ રૂપમ્ ।
આત્મા ચ કર્માનુશયં વિધૂય મદ્-ભક્તિ-યોગેન ભજત્ય્ અથો મામ્

યથા યથાત્મા પરિમૃજ્યતે ઽસૌ મત્-પુણ્ય-ગાથા-શ્રવણાભિધાનૈઃ ।
તથા તથા પશ્યતિ વસ્તુ સૂક્ષ્મં ચક્ષુર્ યથૈવાઞ્જન-સમ્પ્રયુક્તમ્

વિષયાન્ ધ્યાયતશ્ ચિત્તં વિષયેષુ વિષજ્જતે ।
મામ્ અનુસ્મરતશ્ ચિત્તં મય્ય્ એવ પ્રવિલીયતે

તસ્માદ્ અસદ્-અભિધ્યાનં યથા સ્વપ્ન-મનોરથમ્ ।
હિત્વા મયિ સમાધત્સ્વ મનો મદ્-ભાવ-ભાવિતમ્

સ્ત્રીણાં સ્ત્રી-સઙ્ગિનાં સઙ્ગં ત્યક્ત્વા દૂરત આત્મવાન્ ।
ક્ષેમે વિવિક્ત આસીનશ્ ચિન્તયેન્ મામ્ અતન્દ્રિતઃ

ન તથાસ્ય ભવેત્ ક્લેશો બન્ધશ્ ચાન્ય-પ્રસઙ્ગતઃ ।
યોષિત્-સઙ્ગાદ્ યથા પુંસો યથા તત્-સઙ્ગિ-સઙ્ગતઃ

ભ્પ્_11.14.031।0 શ્રી-ઉદ્ધવ ઉવાચ
યથા ત્વામ્ અરવિન્દાક્ષ યાદૃશં વા યદ્-આત્મકમ્ ।
ધ્યાયેન્ મુમુક્ષુર્ એતન્ મે ધ્યાનં ત્વં વક્તુમ્ અર્હસિ

ભ્પ્_11.14.032।0 શ્રી-ભગવાન્ ઉવાચ
સમ આસન આસીનઃ સમ-કાયો યથા-સુખમ્ ।
હસ્તાવ્ ઉત્સઙ્ગ આધાય સ્વ-નાસાગ્ર-કૃતેક્ષણઃ

પ્રાણસ્ય શોધયેન્ માર્ગં પૂર-કુમ્ભક-રેચકૈઃ ।
વિપર્યયેણાપિ શનૈર્ અભ્યસેન્ નિર્જિતેન્દ્રિયઃ

હૃદ્ય્ અવિચ્છિનમ્ ઓંકારં ઘણ્ટા-નાદં બિસોર્ણ-વત્ ।
પ્રાણેનોદીર્ય તત્રાથ પુનઃ સંવેશયેત્ સ્વરમ્

એવં પ્રણવ-સંયુક્તં પ્રાણમ્ એવ સમભ્યસેત્ ।
દશ-કૃત્વસ્ ત્રિ-ષવણં માસાદ્ અર્વાગ્ જિતાનિલઃ

હૃત્-પુણ્ડરીકમ્ અન્તઃ-સ્થમ્ ઊર્ધ્વ-નાલમ્ અધો-મુખમ્ ।
ધ્યાત્વોર્ધ્વ-મુખમ્ ઉન્નિદ્રમ્ અષ્ટ-પત્રં સ-કર્ણિકમ્

કર્ણિકાયાં ન્યસેત્ સૂર્ય- સોમાગ્નીન્ ઉત્તરોત્તરમ્ ।
વહ્નિ-મધ્યે સ્મરેદ્ રૂપં મમૈતદ્ ધ્યાન-મઙ્ગલમ્

સમં પ્રશાન્તં સુ-મુખં દીર્ઘ-ચારુ-ચતુર્-ભુજમ્ ।
સુ-ચારુ-સુન્દર-ગ્રીવં સુ-કપોલં શુચિ-સ્મિતમ્

સમાન-કર્ણ-વિન્યસ્ત- સ્ફુરન્-મકર-કુણ્ડલમ્ ।
હેમામ્બરં ઘન-શ્યામં શ્રીવત્સ-શ્રી-નિકેતનમ્

શઙ્ખ-ચક્ર-ગદા-પદ્મ- વનમાલા-વિભૂષિતમ્ ।
નૂપુરૈર્ વિલસત્-પાદં કૌસ્તુભ-પ્રભયા યુતમ્

દ્યુમત્-કિરીટ-કટક- કટિ-સૂત્રાઙ્ગદાયુતમ્ ।
સર્વાઙ્ગ-સુન્દરં હૃદ્યં પ્રસાદ-સુમુખેક્ષનમ્

સુ-કુમારમ્ અભિધ્યાયેત્ સર્વાઙ્ગેષુ મનો દધત્ ।
ઇન્દ્રિયાણીન્દ્રિયાર્થેભ્યો મનસાકૃષ્ય તન્ મનઃ ।
બુદ્ધ્યા સારથિના ધીરઃ પ્રણયેન્ મયિ સર્વતઃ

તત્ સર્વ-વ્યાપકં ચિત્તમ્ આકૃષ્યૈકત્ર ધારયેત્ ।
નાન્યાનિ ચિન્તયેદ્ ભૂયઃ સુ-સ્મિતં ભાવયેન્ મુખમ્

તત્ર લબ્ધ-પદં ચિત્તમ્ આકૃષ્ય વ્યોમ્નિ ધારયેત્ ।
તચ્ ચ ત્યક્ત્વા મદ્-આરોહો ન કિઞ્ચિદ્ અપિ ચિન્તયેત્

એવં સમાહિત-મતિર્ મામ્ એવાત્માનમ્ આત્મનિ ।
વિચષ્ટે મયિ સર્વાત્મન્ જ્યોતિર્ જ્યોતિષિ સંયુતમ્

ધ્યાનેનેત્થં સુ-તીવ્રેણ યુઞ્જતો યોગિનો મનઃ ।
સંયાસ્યત્ય્ આશુ નિર્વાણં દ્રવ્ય જ્ઞાન-ક્રિયા-ભ્રમઃ