ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 11.09

ભ્પ્_11.09.001।0 શ્રી-બ્રાહ્મણ ઉવાચ
પરિગ્રહો હિ દુઃખાય યદ્ યત્ પ્રિયતમં નૃણામ્ ।
અનન્તં સુખમ્ આપ્નોતિ તદ્ વિદ્વાન્ યસ્ ત્વ્ અકિઞ્ચનઃ

સામિષં કુરરં જઘ્નુર્ બલિનો ઽન્યે નિરામિષાઃ ।
તદામિષં પરિત્યજ્ય સ સુખં સમવિન્દત

ન મે માનાપમાનૌ સ્તો ન ચિન્તા ગેહ-પુત્રિણામ્ ।
આત્મ-ક્રીડ આત્મ-રતિર્ વિચરામીહ બાલ-વત્

દ્વાવ્ એવ ચિન્તયા મુક્તૌ પરમાનન્દ આપ્લુતૌ ।
યો વિમુગ્ધો જડો બાલો યો ગુણેભ્યઃ પરં ગતઃ

ક્વચિત્ કુમારી ત્વ્ આત્માનં વૃણાનાન્ ગૃહમ્ આગતાન્ ।
સ્વયં તાન્ અર્હયામ્ આસ ક્વાપિ યાતેષુ બન્ધુષુ

તેષામ્ અભ્યવહારાર્થં શાલીન્ રહસિ પાર્થિવ ।
અવઘ્નન્ત્યાઃ પ્રકોષ્ઠ-સ્થાશ્ ચક્રુઃ શઙ્ખાઃ સ્વનં મહત્

સા તજ્ જુગુપ્સિતં મત્વા મહતી વૃઈડિતા તતઃ ।
બભઞ્જૈકૈકશઃ શઙ્ખાન્ દ્વૌ દ્વૌ પાણ્યોર્ અશેષયત્

ઉભયોર્ અપ્ય્ અભૂદ્ ઘોષો હ્ય્ અવઘ્નન્ત્યાઃ સ્વ-શઙ્ખયોઃ ।
તત્રાપ્ય્ એકં નિરભિદદ્ એકસ્માન્ નાભવદ્ ધ્વનિઃ

અન્વશિક્ષમ્ ઇમં તસ્યા ઉપદેશમ્ અરિન્દમ ।
લોકાન્ અનુચરન્ન્ એતાન્ લોક-તત્ત્વ-વિવિત્સયા

વાસે બહૂનાં કલહો ભવેદ્ વાર્તા દ્વયોર્ અપિ ।
એક એવ વસેત્ તસ્માત્ કુમાર્યા ઇવ કઙ્કણઃ

મન એકત્ર સંયુઞ્જ્યાજ્ જિત-શ્વાસો જિતાસનઃ ।
વૈરાગ્યાભ્યાસ-યોગેન ધ્રિયમાણમ્ અતન્દ્રિતઃ

યસ્મિન્ મનો લબ્ધ-પદં યદ્ એતચ્ છનૈઃ શનૈર્ મુઞ્ચતિ કર્મ-રેણૂન્ ।
સત્ત્વેન વૃદ્ધેન રજસ્ તમશ્ ચ વિધૂય નિર્વાણમ્ ઉપૈત્ય્ અનિન્ધનમ્

તદૈવમ્ આત્મન્ય્ અવરુદ્ધ-ચિત્તો ન વેદ કિઞ્ચિદ્ બહિર્ અન્તરં વા ।
યથેષુ-કારો નૃપતિં વ્રજન્તમ્ ઇષૌ ગતાત્મા ન દદર્શ પાર્શ્વે

એક-ચાર્ય્ અનિકેતઃ સ્યાદ્ અપ્રમત્તો ગુહાશયઃ ।
અલક્ષ્યમાણ આચારૈર્ મુનિર્ એકો ઽલ્પ-ભાષણઃ

ગૃહારમ્ભો હિ દુઃખાય વિફલશ્ ચાધ્રુવાત્મનઃ ।
સર્પઃ પર-કૃતં વેશ્મ પ્રવિશ્ય સુખમ્ એધતે

એકો નારાયણો દેવઃ પૂર્વ-સૃષ્ટં સ્વ-માયયા ।
સંહૃત્ય કાલ-કલયા કલ્પાન્ત ઇદમ્ ઈશ્વરઃ ।
એક એવાદ્વિતીયો ઽભૂદ્ આત્માધારો ઽખિલાશ્રયઃ

કાલેનાત્માનુભાવેન સામ્યં નીતાસુ શક્તિષુ ।
સત્ત્વાદિષ્વ્ આદિ-પુરુષઃ પ્રધાન-પુરુષેશ્વરઃ

પરાવરાણાં પરમ આસ્તે કૈવલ્ય-સંજ્ઞિતઃ ।
કેવલાનુભવાનન્દ- સન્દોહો નિરુપાધિકઃ

કેવલાત્માનુભાવેન સ્વ-માયાં ત્રિ-ગુણાત્મિકામ્ ।
સઙ્ક્ષોભયન્ સૃજત્ય્ આદૌ તયા સૂત્રમ્ અરિન્દમ

તામ્ આહુસ્ ત્રિ-ગુણ-વ્યક્તિં સૃજન્તીં વિશ્વતો-મુખમ્ ।
યસ્મિન્ પ્રોતમ્ ઇદં વિશ્વં યેન સંસરતે પુમાન્

યથોર્ણનાભિર્ હૃદયાદ્ ઊર્ણાં સન્તત્ય વક્ત્રતઃ ।
તયા વિહૃત્ય ભૂયસ્ તાં ગ્રસત્ય્ એવં મહેશ્વરઃ

યત્ર યત્ર મનો દેહી ધારયેત્ સકલં ધિયા ।
સ્નેહાદ્ દ્વેષાદ્ ભયાદ્ વાપિ યાતિ તત્-તત્-સ્વરૂપતામ્

કીટઃ પેશસ્કૃતં ધ્યાયન્ કુડ્યાં તેન પ્રવેશિતઃ ।
યાતિ તત્-સાત્મતાં રાજન્ પૂર્વ-રૂપમ્ અસન્ત્યજન્

એવં ગુરુભ્ય એતેભ્ય એષા મે શિક્ષિતા મતિઃ ।
સ્વાત્મોપશિક્ષિતાં બુદ્ધિં શૃણુ મે વદતઃ પ્રભો

દેહો ગુરુર્ મમ વિરક્તિ-વિવેક-હેતુર્ $ બિભ્રત્ સ્મ સત્ત્વ-નિધનં સતતાર્ત્ય્-ઉદર્કમ્ &અમ્પ્;
તત્ત્વાન્ય્ અનેન વિમૃશામિ યથા તથાપિ % પારક્યમ્ ઇત્ય્ અવસિતો વિચરામ્ય્ અસઙ્ગઃ ॥ ભ્પ્_11.09.025* ॥
જાયાત્મજાર્થ-પશુ-ભૃત્ય-ગૃહાપ્ત-વર્ગાન્ $ પુષ્નાતિ યત્-પ્રિય-ચિકીર્ષયા વિતન્વન્ &
જાયાત્મજાર્થ-પશુ-ભૃત્ય-ગૃહાપ્ત-વર્ગાન્ $ પુષ્નાતિ યત્-પ્રિય-ચિકીર્ષયા વિતન્વન્ &
સ્વાન્તે સ-કૃચ્છ્રમ્ અવરુદ્ધ-ધનઃ સ દેહઃ % સૃષ્ટ્વાસ્ય બીજમ્ અવસીદતિ વૃક્ષ-ધર્મઃ ॥ ભ્પ્_11.09.026* ॥
જિહ્વૈકતો ઽમુમ્ અપકર્ષતિ કર્હિ તર્ષા $ શિશ્નો ઽન્યતસ્ ત્વગ્ ઉદરં શ્રવણં કુતશ્ચિત્ &
જિહ્વૈકતો ઽમુમ્ અપકર્ષતિ કર્હિ તર્ષા $ શિશ્નો ઽન્યતસ્ ત્વગ્ ઉદરં શ્રવણં કુતશ્ચિત્ &
ઘ્રાણો ઽન્યતશ્ ચપલ-દૃક્ ક્વ ચ કર્મ-શક્તિર્ % બહ્વ્યઃ સપત્ન્ય ઇવ ગેહ-પતિં લુનન્તિ ॥ ભ્પ્_11.09.027* ॥
સૃષ્ટ્વા પુરાણિ વિવિધાન્ય્ અજયાત્મ-શક્ત્યા $ વૃક્ષાન્ સરીસૃપ-પશૂન્ ખગ-દન્દશૂકાન્ &
સૃષ્ટ્વા પુરાણિ વિવિધાન્ય્ અજયાત્મ-શક્ત્યા $ વૃક્ષાન્ સરીસૃપ-પશૂન્ ખગ-દન્દશૂકાન્ &
તૈસ્ તૈર્ અતુષ્ટ-હૃદયઃ પુરુષં વિધાય % બ્રહ્માવલોક-ધિષણં મુદમ્ આપ દેવઃ ॥ ભ્પ્_11.09.028* ॥
લબ્ધ્વા સુ-દુર્લભમ્ ઇદં બહુ-સમ્ભવાન્તે $ માનુષ્યમ્ અર્થ-દમ્ અનિત્યમ્ અપીહ ધીરઃ &
લબ્ધ્વા સુ-દુર્લભમ્ ઇદં બહુ-સમ્ભવાન્તે $ માનુષ્યમ્ અર્થ-દમ્ અનિત્યમ્ અપીહ ધીરઃ &
તૂર્ણં યતેત ન પતેદ્ અનુ-મૃત્યુ યાવન્ % નિઃશ્રેયસાય વિષયઃ ખલુ સર્વતઃ સ્યાત્ ॥ ભ્પ્_11.09.029* ॥
એવં સઞ્જાત-વૈરાગ્યો વિજ્ઞાનાલોક આત્મનિ ।
વિચરામિ મહીમ્ એતાં મુક્ત-સઙ્ગો ઽનહઙ્કૃતઃ

ન હ્ય્ એકસ્માદ્ ગુરોર્ જ્ઞાનં સુ-સ્થિરં સ્યાત્ સુ-પુષ્કલમ્ ।
બ્રહ્મૈતદ્ અદ્વિતીયં વૈ ગીયતે બહુધર્ષિભિઃ

ભ્પ્_11.09.032।0 શ્રી-ભગવાન્ ઉવાચ
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા સ યદું વિપ્રસ્ તમ્ આમન્ત્ર્ય ગભીર-ધીઃ ।
વન્દિતઃ સ્વ્-અર્ચિતો રાજ્ઞા યયૌ પ્રીતો યથાગતમ્

અવધૂત-વચઃ શ્રુત્વા પૂર્વેષાં નઃ સ પૂર્વ-જઃ ।
સર્વ-સઙ્ગ-વિનિર્મુક્તઃ સમ-ચિત્તો બભૂવ હ