ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 11.08

ભ્પ્_11.08.001।0 શ્રી-બ્રાહ્મણ ઉવાચ
સુખમ્ ઐન્દ્રિયકં રાજન્ સ્વર્ગે નરક એવ ચ ।
દેહિનાં યદ્ યથા દુઃખં તસ્માન્ નેચ્છેત તદ્-બુધઃ

ગ્રાસં સુ-મૃષ્ટં વિરસં મહાન્તં સ્તોકમ્ એવ વા ।
યદૃચ્છયૈવાપતિતં ગ્રસેદ્ આજગરો ઽક્રિયઃ

શયીતાહાનિ ભૂરીણિ નિરાહારો ઽનુપક્રમઃ ।
યદિ નોપનયેદ્ ગ્રાસો મહાહિર્ ઇવ દિષ્ટ-ભુક્

ઓજઃ-સહો-બલ-યુતં બિભ્રદ્ દેહમ્ અકર્મકમ્ ।
શયાનો વીત-નિદ્રશ્ ચ નેહેતેન્દ્રિયવાન્ અપિ

મુનિઃ પ્રસન્ન-ગમ્ભીરો દુર્વિગાહ્યો દુરત્યયઃ ।
અનન્ત-પારો હ્ય્ અક્ષોભ્યઃ સ્તિમિતોદ ઇવાર્ણવઃ

સમૃદ્ધ-કામો હીનો વા નારાયણ-પરો મુનિઃ ।
નોત્સર્પેત ન શુષ્યેત સરિદ્ભિર્ ઇવ સાગરઃ

દૃષ્ટ્વા સ્ત્રિયં દેવ-માયાં તદ્-ભાવૈર્ અજિતેન્દ્રિયઃ ।
પ્રલોભિતઃ પતત્ય્ અન્ધે તમસ્ય્ અગ્નૌ પતઙ્ગ-વત્

યોષિદ્-ધિરણ્યાભરણામ્બરાદિ- દ્રવ્યેષુ માયા-રચિતેષુ મૂઢઃ ।
પ્રલોભિતાત્મા હ્ય્ ઉપભોગ-બુદ્ધ્યા પતઙ્ગ-વન્ નશ્યતિ નષ્ટ-દૃષ્ટિઃ

સ્તોકં સ્તોકં ગ્રસેદ્ ગ્રાસં દેહો વર્તેત યાવતા ।
ગૃહાન્ અહિંસન્ન્ આતિષ્ઠેદ્ વૃત્તિં માધુકરીં મુનિઃ

અણુભ્યશ્ ચ મહદ્ભ્યશ્ ચ શાસ્ત્રેભ્યઃ કુશલો નરઃ ।
સર્વતઃ સારમ્ આદદ્યાત્ પુષ્પેભ્ય ઇવ ષટ્પદઃ

સાયન્તનં શ્વસ્તનં વા ન સઙ્ગૃહ્ણીત ભિક્ષિતમ્ ।
પાણિ-પાત્રોદરામત્રો મક્ષિકેવ ન સઙ્ગ્રહી

સાયન્તનં શ્વસ્તનં વા ન સઙ્ગૃહ્ણીત ભિક્ષુકઃ ।
મક્ષિકા ઇવ સઙ્ગૃહ્ણન્ સહ તેન વિનશ્યતિ

પદાપિ યુવતીં ભિક્ષુર્ ન સ્પૃશેદ્ દારવીમ્ અપિ ।
સ્પૃશન્ કરીવ બધ્યેત કરિણ્યા અઙ્ગ-સઙ્ગતઃ

નાધિગચ્છેત્ સ્ત્રિયં પ્રાજ્ઞઃ કર્હિચિન્ મૃત્યુમ્ આત્મનઃ ।
બલાધિકૈઃ સ હન્યેત ગજૈર્ અન્યૈર્ ગજો યથા

ન દેયં નોપભોગ્યં ચ લુબ્ધૈર્ યદ્ દુઃખ-સઞ્ચિતમ્ ।
ભુઙ્ક્તે તદ્ અપિ તચ્ ચાન્યો મધુ-હેવાર્થવિન્ મધુ

સુ-દુઃખોપાર્જિતૈર્ વિત્તૈર્ આશાસાનાં ગૃહાશિષઃ ।
મધુ-હેવાગ્રતો ભુઙ્ક્તે યતિર્ વૈ ગૃહ-મેધિનામ્

ગ્રામ્ય-ગીતં ન શૃણુયાદ્ યતિર્ વન-ચરઃ ક્વચિત્ ।
શિક્ષેત હરિણાદ્ બદ્ધાન્ મૃગયોર્ ગીત-મોહિતાત્

નૃત્ય-વાદિત્ર-ગીતાનિ જુષન્ ગ્રામ્યાણિ યોષિતામ્ ।
આસાં ક્રીડનકો વશ્ય ઋષ્યશૃઙ્ગો મૃગી-સુતઃ

જિહ્વયાતિ-પ્રમાથિન્યા જનો રસ-વિમોહિતઃ ।
મૃત્યુમ્ ઋચ્છત્ય્ અસદ્-બુદ્ધિર્ મીનસ્ તુ બડિશૈર્ યથા

ઇન્દ્રિયાણિ જયન્ત્ય્ આશુ નિરાહારા મનીષિણઃ ।
વર્જયિત્વા તુ રસનં તન્ નિરન્નસ્ય વર્ધતે

તાવજ્ જિતેન્દ્રિયો ન સ્યાદ્ વિજિતાન્યેન્દ્રિયઃ પુમાન્ ।
ન જયેદ્ રસનં યાવજ્ જિતં સર્વં જિતે રસે

પિઙ્ગલા નામ વેશ્યાસીદ્ વિદેહ-નગરે પુરા ।
તસ્યા મે શિક્ષિતં કિઞ્ચિન્ નિબોધ નૃપ-નન્દન

સા સ્વૈરિણ્ય્ એકદા કાન્તં સઙ્કેત ઉપનેષ્યતી ।
અભૂત્ કાલે બહિર્ દ્વારે બિભ્રતી રૂપમ્ ઉત્તમમ્

માર્ગ આગચ્છતો વીક્ષ્ય પુરુષાન્ પુરુષર્ષભ ।
તાન્ શુલ્ક-દાન્ વિત્તવતઃ કાન્તાન્ મેને ઽર્થ-કામુકી

આગતેષ્વ્ અપયાતેષુ સા સઙ્કેતોપજીવિની ।
અપ્ય્ અન્યો વિત્તવાન્ કો ઽપિ મામ્ ઉપૈષ્યતિ ભૂરિ-દઃ

એવં દુરાશયા ધ્વસ્ત- નિદ્રા દ્વાર્ય્ અવલમ્બતી ।
નિર્ગચ્છન્તી પ્રવિશતી નિશીથં સમપદ્યત

તસ્યા વિત્તાશયા શુષ્યદ્- વક્ત્રાયા દીન-ચેતસઃ ।
નિર્વેદઃ પરમો જજ્ઞે ચિન્તા-હેતુઃ સુખાવહઃ

તસ્યા નિર્વિણ્ણ-ચિત્તાયા ગીતં શૃણુ યથા મમ ।
નિર્વેદ આશા-પાશાનાં પુરુષસ્ય યથા હ્ય્ અસિઃ

ન હ્ય્ અઙ્ગાજાત-નિર્વેદો દેહ-બન્ધં જિહાસતિ ।
યથા વિજ્ઞાન-રહિતો મનુજો મમતાં નૃપ

ભ્પ્_11.08.030।0 પિઙ્ગલોવાચ
અહો મે મોહ-વિતતિં પશ્યતાવિજિતાત્મનઃ ।
યા કાન્તાદ્ અસતઃ કામં કામયે યેન બાલિશા

સન્તં સમીપે રમણં રતિ-પ્રદં વિત્ત-પ્રદં નિત્યમ્ ઇમં વિહાય ।
અકામ-દં દુઃખ-ભયાધિ-શોક- મોહ-પ્રદં તુચ્છમ્ અહં ભજે ઽજ્ઞા

અહો મયાત્મા પરિતાપિતો વૃથા સાઙ્કેત્ય-વૃત્ત્યાતિ-વિગર્હ્ય-વાર્તયા ।
સ્ત્રૈણાન્ નરાદ્ યાર્થ-તૃષો ઽનુશોચ્યાત્ ક્રીતેન વિત્તં રતિમ્ આત્મનેચ્છતી

યદ્ અસ્થિભિર્ નિર્મિત-વંશ-વંસ્ય- $ સ્થૂણં ત્વચા રોમ-નખૈઃ પિનદ્ધમ્ &અમ્પ્;
ક્ષરન્-નવ-દ્વારમ્ અગારમ્ એતદ્ % વિણ્-મૂત્ર-પૂર્ણં મદ્ ઉપૈતિ કાન્યા ॥ ભ્પ્_11.08.033* ॥
વિદેહાનાં પુરે હ્ય્ અસ્મિન્ન્ અહમ્ એકૈવ મૂઢ-ધીઃ ।
યાન્યમ્ ઇચ્છન્ત્ય્ અસત્ય્ અસ્માદ્ આત્મ-દાત્ કામમ્ અચ્યુતાત્

સુહૃત્ પ્રેષ્ઠતમો નાથ આત્મા ચાયં શરીરિણામ્ ।
તં વિક્રીયાત્મનૈવાહં રમે ઽનેન યથા રમા

કિયત્ પ્રિયં તે વ્યભજન્ કામા યે કામ-દા નરાઃ ।
આદ્ય્-અન્તવન્તો ભાર્યાયા દેવા વા કાલ-વિદ્રુતાઃ

નૂનં મે ભગવાન્ પ્રીતો વિષ્ણુઃ કેનાપિ કર્મણા ।
નિર્વેદો ઽયં દુરાશાયા યન્ મે જાતઃ સુખાવહઃ

મૈવં સ્યુર્ મન્દ-ભાગ્યાયાઃ ક્લેશા નિર્વેદ-હેતવઃ ।
યેનાનુબન્ધં નિર્હૃત્ય પુરુષઃ શમમ્ ઋચ્છતિ

તેનોપકૃતમ્ આદાય શિરસા ગ્રામ્ય-સઙ્ગતાઃ ।
ત્યક્ત્વા દુરાશાઃ શરણં વ્રજામિ તમ્ અધીશ્વરમ્

સન્તુષ્ટા શ્રદ્દધત્ય્ એતદ્ યથા-લાભેન જીવતી ।
વિહરામ્ય્ અમુનૈવાહમ્ આત્મના રમણેન વૈ

સંસાર-કૂપે પતિતં વિષયૈર્ મુષિતેક્ષણમ્ ।
ગ્રસ્તં કાલાહિનાત્માનં કો ઽન્યસ્ ત્રાતુમ્ અધીશ્વરઃ

આત્મૈવ હ્ય્ આત્મનો ગોપ્તા નિર્વિદ્યેત યદાખિલાત્ ।
અપ્રમત્ત ઇદં પશ્યેદ્ ગ્રસ્તં કાલાહિના જગત્

ભ્પ્_11.08.043।0 શ્રી-બ્રાહ્મણ ઉવાચ
એવં વ્યવસિત-મતિર્ દુરાશાં કાન્ત-તર્ષ-જામ્ ।
છિત્ત્વોપશમમ્ આસ્થાય શય્યામ્ ઉપવિવેશ સા

આશા હિ પરમં દુઃખં નૈરાશ્યં પરમં સુખમ્ ।
યથા સઞ્છિદ્ય કાન્તાશાં સુખં સુષ્વાપ પિઙ્ગલા