ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 11.06

ભ્પ્_11.06.001।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
અથ બ્રહ્માત્મ-જૈઃ દેવૈઃ પ્રજેશૈર્ આવૃતો ઽભ્યગાત્ ।
ભવશ્ ચ ભૂત-ભવ્યેશો યયૌ ભૂત-ગણૈર્ વૃતઃ

ઇન્દ્રો મરુદ્ભિર્ ભગવાન્ આદિત્યા વસવો ઽશ્વિનૌ ।
ઋભવો ઽઙ્ગિરસો રુદ્રા વિશ્વે સાધ્યાશ્ ચ દેવતાઃ

ગન્ધર્વાપ્સરસો નાગાઃ સિદ્ધ-ચારણ-ગુહ્યકાઃ ।
ઋષયઃ પિતરશ્ ચૈવ સ-વિદ્યાધર-કિન્નરાઃ

દ્વારકામ્ ઉપસઞ્જગ્મુઃ સર્વે કૃષ્ણ-દિદૃક્ષવઃ ।
વપુષા યેન ભગવાન્ નર-લોક-મનોરમઃ ।
યશો વિતેને લોકેષુ સર્વ-લોક-મલાપહમ્

તસ્યાં વિભ્રાજમાનાયાં સમૃદ્ધાયાં મહર્દ્ધિભિઃ ।
વ્યચક્ષતાવિતૃપ્તાક્ષાઃ કૃષ્ણમ્ અદ્ભુત-દર્શનમ્

સ્વર્ગોદ્યાનોપગૈર્ માલ્યૈશ્ છાદયન્તો યુદૂત્તમમ્ ।
ગીર્ભિશ્ ચિત્ર-પદાર્થાભિસ્ તુષ્ટુવુર્ જગદ્-ઈશ્વરમ્

ભ્પ્_11.06.007।0 શ્રી-દેવા ઊચુઃ
નતાઃ સ્મ તે નાથ પદારવિન્દં બુદ્ધીન્દ્રિય-પ્રાણ-મનો-વચોભિઃ ।
યચ્ ચિન્ત્યતે ઽન્તર્ હૃદિ ભાવ-યુક્તૈર્ મુમુક્ષુભિઃ કર્મ-મયોરુ-પાશાત્

ત્વં માયયા ત્રિ-ગુણયાત્મનિ દુર્વિભાવ્યં $ વ્યક્તં સૃજસ્ય્ અવસિ લુમ્પસિ તદ્-ગુણ-સ્થઃ &અમ્પ્;
નૈતૈર્ ભવાન્ અજિત કર્મભિર્ અજ્યતે વૈ % યત્ સ્વે સુખે ઽવ્યવહિતે ઽભિરતો ઽનવદ્યઃ ॥ ભ્પ્_11.06.008* ॥
શુદ્ધિર્ નૃણાં ન તુ તથેડ્ય દુરાશયાનાં $ વિદ્યા-શ્રુતાધ્યયન-દાન-તપઃ-ક્રિયાભિઃ &
શુદ્ધિર્ નૃણાં ન તુ તથેડ્ય દુરાશયાનાં $ વિદ્યા-શ્રુતાધ્યયન-દાન-તપઃ-ક્રિયાભિઃ &
સત્ત્વાત્મનામ્ ઋષભ તે યશસિ પ્રવૃદ્ધ- % સચ્-છ્રદ્ધયા શ્રવણ-સમ્ભૃતયા યથા સ્યાત્ ॥ ભ્પ્_11.06.009* ॥
સ્યાન્ નસ્ તવાઙ્ઘ્રિર્ અશુભાશય-ધૂમકેતુઃ $ ક્ષેમાય યો મુનિભિર્ આર્દ્ર-હૃદોહ્યમાનઃ &
સ્યાન્ નસ્ તવાઙ્ઘ્રિર્ અશુભાશય-ધૂમકેતુઃ $ ક્ષેમાય યો મુનિભિર્ આર્દ્ર-હૃદોહ્યમાનઃ &
યઃ સાત્વતૈઃ સમ-વિભૂતય આત્મવદ્ભિર્ % વ્યૂહે ઽર્ચિતઃ સવનશઃ સ્વર્-અતિક્રમાય ॥ ભ્પ્_11.06.010* ॥
યસ્ ચિન્ત્યતે પ્રયત-પાણિભિર્ અધ્વરાગ્નૌ $ ત્રય્યા નિરુક્ત-વિધિનેશ હવિર્ ગૃહીત્વા &
યસ્ ચિન્ત્યતે પ્રયત-પાણિભિર્ અધ્વરાગ્નૌ $ ત્રય્યા નિરુક્ત-વિધિનેશ હવિર્ ગૃહીત્વા &
અધ્યાત્મ-યોગ ઉત યોગિભિર્ આત્મ-માયાં % જિજ્ઞાસુભિઃ પરમ-ભાગવતૈઃ પરીષ્ટઃ ॥ ભ્પ્_11.06.011* ॥
પર્યુષ્ટયા તવ વિભો વન-માલયેયં $ સંસ્પાર્ધિની ભગવતી પ્રતિપત્ની-વચ્ છ્રીઃ &
પર્યુષ્ટયા તવ વિભો વન-માલયેયં $ સંસ્પાર્ધિની ભગવતી પ્રતિપત્ની-વચ્ છ્રીઃ &
યઃ સુ-પ્રણીતમ્ અમુયાર્હણમ્ આદદન્ નો % ભૂયાત્ સદાઙ્ઘ્રિર્ અશુભાશય-ધૂમકેતુઃ ॥ ભ્પ્_11.06.012* ॥
કેતુસ્ ત્રિ-વિક્રમ-યુતસ્ ત્રિ-પતત્-પતાકો $ યસ્ તે ભયાભય-કરો ઽસુર-દેવ-ચમ્વોઃ &
કેતુસ્ ત્રિ-વિક્રમ-યુતસ્ ત્રિ-પતત્-પતાકો $ યસ્ તે ભયાભય-કરો ઽસુર-દેવ-ચમ્વોઃ &
સ્વર્ગાય સાધુષુ ખલેષ્વ્ ઇતરાય ભૂમન્ % પદઃ પુનાતુ ભગવન્ ભજતામ્ અઘં નઃ ॥ ભ્પ્_11.06.013* ॥
નસ્ય્ ઓત-ગાવ ઇવ યસ્ય વશે ભવન્તિ $ બ્રહ્માદયસ્ તનુ-ભૃતો મિથુર્ અર્દ્યમાનાઃ &
નસ્ય્ ઓત-ગાવ ઇવ યસ્ય વશે ભવન્તિ $ બ્રહ્માદયસ્ તનુ-ભૃતો મિથુર્ અર્દ્યમાનાઃ &
કાલસ્ય તે પ્રકૃતિ-પૂરુષયોઃ પરસ્ય % શં નસ્ તનોતુ ચરણઃ પુરુષોત્તમસ્ય ॥ ભ્પ્_11.06.014* ॥
અસ્યાસિ હેતુર્ ઉદય-સ્થિતિ-સંયમાનામ્ $ અવ્યક્ત-જીવ-મહતામ્ અપિ કાલમ્ આહુઃ &
અસ્યાસિ હેતુર્ ઉદય-સ્થિતિ-સંયમાનામ્ $ અવ્યક્ત-જીવ-મહતામ્ અપિ કાલમ્ આહુઃ &
સો ઽયં ત્રિ-ણાભિર્ અખિલાપચયે પ્રવૃત્તઃ % કાલો ગભીર-રય ઉત્તમ-પૂરુષસ્ ત્વમ્ ॥ ભ્પ્_11.06.015* ॥
ત્વત્તઃ પુમાન્ સમધિગમ્ય યયાસ્ય વીર્યં $ ધત્તે મહાન્તમ્ ઇવ ગર્ભમ્ અમોઘ-વીર્યઃ &
ત્વત્તઃ પુમાન્ સમધિગમ્ય યયાસ્ય વીર્યં $ ધત્તે મહાન્તમ્ ઇવ ગર્ભમ્ અમોઘ-વીર્યઃ &
સો ઽયં તયાનુગત આત્મન આણ્ડ-કોશં % હૈમં સસર્જ બહિર્ આવરણૈર્ ઉપેતમ્ ॥ ભ્પ્_11.06.016* ॥
તત્ તસ્થૂષશ્ ચ જગતશ્ ચ ભવાન્ અધીશો $ યન્ માયયોત્થ-ગુણ-વિક્રિયયોપનીતાન્ &
તત્ તસ્થૂષશ્ ચ જગતશ્ ચ ભવાન્ અધીશો $ યન્ માયયોત્થ-ગુણ-વિક્રિયયોપનીતાન્ &
અર્થાઞ્ જુષન્ન્ અપિ હૃષીક-પતે ન લિપ્તો % યે ઽન્યે સ્વતઃ પરિહૃતાદ્ અપિ બિભ્યતિ સ્મ ॥ ભ્પ્_11.06.017* ॥
સ્માયાવલોક-લવ-દર્શિત-ભાવ-હારિ- $ ભ્રૂ-મણ્ડલ-પ્રહિત-સૌરત-મન્ત્ર-શૌણ્ડૈઃ &
સ્માયાવલોક-લવ-દર્શિત-ભાવ-હારિ- $ ભ્રૂ-મણ્ડલ-પ્રહિત-સૌરત-મન્ત્ર-શૌણ્ડૈઃ &
પત્ન્યસ્ તુ ષોડશ-સહસ્રમ્ અનઙ્ગ-બાણૈર્ % યસ્યેન્દ્રિયં વિમથિતું કરણૈર્ ન વિભ્વ્યઃ ॥ ભ્પ્_11.06.018* ॥
વિભ્વ્યસ્ તવામૃત-કથોદ-વહાસ્ ત્રિ-લોક્યાઃ $ પાદાવને-જ-સરિતઃ શમલાનિ હન્તુમ્ &
વિભ્વ્યસ્ તવામૃત-કથોદ-વહાસ્ ત્રિ-લોક્યાઃ $ પાદાવને-જ-સરિતઃ શમલાનિ હન્તુમ્ &
આનુશ્રવં શ્રુતિભિર્ અઙ્ઘ્રિ-જમ્ અઙ્ગ-સઙ્ગૈસ્ % તીર્થ-દ્વયં શુચિ-ષદસ્ ત ઉપસ્પૃશન્તિ ॥ ભ્પ્_11.06.019*
0 શ્રી-બાદરાયણિર્ ઉવાચ
ઇત્ય્ અભિષ્ટૂય વિબુધૈઃ સેશઃ શત-ધૃતિર્ હરિમ્ ।
અભ્યભાષત ગોવિન્દં પ્રણમ્યામ્બરમ્ આશ્રિતઃ

ભ્પ્_11.06.021।0 શ્રી-બ્રહ્મોવાચ
ભૂમેર્ ભારાવતારાય પુરા વિજ્ઞાપિતઃ પ્રભો ।
ત્વમ્ અસ્માભિર્ અશેષાત્મન્ તત્ તથૈવોપપાદિતમ્

ધર્મશ્ ચ સ્થાપિતઃ સત્સુ સત્ય-સન્ધેષુ વૈ ત્વયા ।
કીર્તિશ્ ચ દિક્ષુ વિક્ષિપ્તા સર્વ-લોક-મલાપહા

અવતીર્ય યદોર્ વંશે બિભ્રદ્ રૂપમ્ અનુત્તમમ્ ।
કર્માણ્ય્ ઉદ્દામ-વૃત્તાનિ હિતાય જગતો ઽકૃથાઃ

યાનિ તે ચરિતાનીશ મનુષ્યાઃ સાધવઃ કલૌ ।
શૃણ્વન્તઃ કીર્તયન્તશ્ ચ તરિષ્યન્ત્ય્ અઞ્જસા તમઃ

યદુ-વંશે ઽવતીર્ણસ્ય ભવતઃ પુરુષોત્તમ ।
શરચ્-છતં વ્યતીયાય પઞ્ચ-વિંશાધિકં પ્રભો

નાધુના તે ઽખિલાધાર દેવ-કાર્યાવશેષિતમ્ ।
કુલં ચ વિપ્ર-શાપેન નષ્ટ-પ્રાયમ્ અભૂદ્ ઇદમ્

તતઃ સ્વ-ધામ પરમં વિશસ્વ યદિ મન્યસે ।
સ-લોકાલ્ લોક-પાલાન્ નઃ પાહિ વૈકુણ્ઠ-કિઙ્કરાન્

ભ્પ્_11.06.028।0 શ્રી-ભગવાન્ ઉવાચ
અવધારિતમ્ એતન્ મે યદ્ આત્થ વિબુધેશ્વર ।
કૃતં વઃ કાર્યમ્ અખિલં ભૂમેર્ ભારો ઽવતારિતઃ

તદ્ ઇદં યાદવ-કુલં વીર્ય-શૌર્ય-શ્રિયોદ્ધતમ્ ।
લોકં જિઘૃક્ષદ્ રુદ્ધં મે વેલયેવ મહાર્ણવઃ

યદ્ય્ અસંહૃત્ય દૃપ્તાનાં યદૂનાં વિપુલં કુલમ્ ।
ગન્તાસ્મ્ય્ અનેન લોકો ઽયમ્ ઉદ્વેલેન વિનઙ્ક્ષ્યતિ

ઇદાનીં નાશ આરબ્ધઃ કુલસ્ય દ્વિજ-શાપ-જઃ ।
યાસ્યામિ ભવનં બ્રહ્મન્ન્ એતદ્-અન્તે તવાનઘ

ભ્પ્_11.06.032।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
ઇત્ય્ ઉક્તો લોક-નાથેન સ્વયમ્-ભૂઃ પ્રણિપત્ય તમ્ ।
સહ દેવ-ગણૈર્ દેવઃ સ્વ-ધામ સમપદ્યત

અથ તસ્યાં મહોત્પાતાન્ દ્વારવત્યાં સમુત્થિતાન્ ।
વિલોક્ય ભગવાન્ આહ યદુ-વૃદ્ધાન્ સમાગતાન્

ભ્પ્_11.06.034।0 શ્રી-ભગવાન્ ઉવાચ
એતે વૈ સુ-મહોત્પાતા વ્યુત્તિષ્ઠન્તીહ સર્વતઃ ।
શાપશ્ ચ નઃ કુલસ્યાસીદ્ બ્રાહ્મણેભ્યો દુરત્યયઃ

ન વસ્તવ્યમ્ ઇહાસ્માભિર્ જિજીવિષુભિર્ આર્યકાઃ ।
પ્રભાસં સુ-મહત્-પુણ્યં યાસ્યામો ઽદ્યૈવ મા ચિરમ્

યત્ર સ્નાત્વા દક્ષ-શાપાદ્ ગૃહીતો યક્ષ્મણોદુ-રાટ્ ।
વિમુક્તઃ કિલ્બિષાત્ સદ્યો ભેજે ભૂયઃ કલોદયમ્

વયં ચ તસ્મિન્ન્ આપ્લુત્ય તર્પયિત્વા પિતૄન્ સુરાન્ ।
ભોજયિત્વોષિજો વિપ્રાન્ નાના-ગુણવતાન્ધસા

તેષુ દાનાનિ પાત્રેષુ શ્રદ્ધયોપ્ત્વા મહાન્તિ વૈ ।
વૃજિનાનિ તરિષ્યામો દાનૈર્ નૌભિર્ ઇવાર્ણવમ્

ભ્પ્_11.06.039।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
એવં ભગવતાદિષ્ટા યાદવાઃ કુરુ-નન્દન ।
ગન્તું કૃત-ધિયસ્ તીર્થં સ્યન્દનાન્ સમયૂયુજન્

તન્ નિરીક્ષ્યોદ્ધવો રાજન્ શ્રુત્વા ભગવતોદિતમ્ ।
દૃષ્ટ્વારિષ્ટાનિ ઘોરાણિ નિત્યં કૃષ્ણમ્ અનુવ્રતઃ

વિવિક્ત ઉપસઙ્ગમ્ય જગતામ્ ઈશ્વરેશ્વરમ્ ।
પ્રણમ્ય શિરિસા પાદૌ પ્રાઞ્જલિસ્ તમ્ અભાષત

ભ્પ્_11.06.042।0 શ્રી-ઉદ્ધવ ઉવાચ
દેવ-દેવેશ યોગેશ પુણ્ય-શ્રવણ-કીર્તન ।
સંહૃત્યૈતત્ કુલં નૂનં લોકં સન્ત્યક્ષ્યતે ભવાન્ ।
વિપ્ર-શાપં સમર્થો ઽપિ પ્રત્યહન્ ન યદ્ ઈશ્વરઃ

નાહં તવાઙ્ઘ્રિ-કમલં ક્ષણાર્ધમ્ અપિ કેશવ ।
ત્યક્તું સમુત્સહે નાથ સ્વ-ધામ નય મામ્ અપિ

તવ વિક્રીડિતં કૃષ્ણ નૃનાં પરમ-મઙ્ગલમ્ ।
કર્ણ-પીયૂષમ્ આસાદ્ય ત્યજન્ત્ય્ અન્ય-સ્પૃહાં જનાઃ

શય્યાસનાટન-સ્થાન- સ્નાન-ક્રીડાશનાદિષુ ।
કથં ત્વાં પ્રિયમ્ આત્માનં વયં ભક્તાસ્ ત્યજેમ હિ

ત્વયોપભુક્ત-સ્રગ્-ગન્ધ- વાસો-ઽલઙ્કાર-ચર્ચિતાઃ ।
ઉચ્છિષ્ટ-ભોજિનો દાસાસ્ તવ માયાં જયેમ હિ

વાત-વસના ય ઋષયઃ શ્રમણા ઊર્ધ્ર-મન્થિનઃ ।
બ્રહ્માખ્યં ધામ તે યાન્તિ શાન્તાઃ સન્ન્યાસીનો ઽમલાઃ

વયં ત્વ્ ઇહ મહા-યોગિન્ ભ્રમન્તઃ કર્મ-વર્ત્મસુ ।
ત્વદ્-વાર્તયા તરિષ્યામસ્ તાવકૈર્ દુસ્તરં તમઃ

સ્મરન્તઃ કીર્તયન્તસ્ તે કૃતાનિ ગદિતાનિ ચ ।
ગત્ય્-ઉત્સ્મિતેક્ષણ-ક્ષ્વેલિ યન્ નૃ-લોક-વિડમ્બનમ્

ભ્પ્_11.06.050।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
એવં વિજ્ઞાપિતો રાજન્ ભગવાન્ દેવકી-સુતઃ ।
એકાન્તિનં પ્રિયં ભૃત્યમ્ ઉદ્ધવં સમભાષત