ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 10.90

ભ્પ્_10.90.001।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
સુખં સ્વ-પુર્યાં નિવસન્ દ્વારકાયાં શ્રિયઃ પતિઃ ।
સર્વ-સમ્પત્-સમૃદ્ધાયાં જુષ્ટાયાં વૃષ્ણિ-પુઙ્ગવૈઃ

સ્ત્રીભિશ્ ચોત્તમ-વેષાભિર્ નવ-યૌવન-કાન્તિભિઃ ।
કન્દુકાદિભિર્ હર્મ્યેષુ ક્રીડન્તીભિસ્ તડિદ્-દ્યુભિઃ

નિત્યં સઙ્કુલ-માર્ગાયાં મદ-ચ્યુદ્ભિર્ મતઙ્-ગજૈઃ ।
સ્વ્-અલઙ્કૃતૈર્ ભટૈર્ અશ્વૈ રથૈશ્ ચ કનકોજ્જ્વલૈઃ

ઉદ્યાનોપવનાઢ્યાયાં પુષ્પિત-દ્રુમ-રાજિષુ ।
નિર્વિશદ્-ભૃઙ્ગ-વિહગૈર્ નાદિતાયાં સમન્તતઃ

રેમે ષોડશ-સાહસ્ર- પત્નીનાં એક-વલ્લભઃ ।
તાવદ્ વિચિત્ર-રૂપો ઽસૌ તદ્-ગેહેષુ મહર્દ્ધિષુ

પ્રોત્ફુલ્લોત્પલ-કહ્લાર- કુમુદામ્ભોજ-રેણુભિઃ ।
વાસિતામલ-તોયેષુ કૂજદ્-દ્વિજ-કુલેષુ ચ

વિજહાર વિગાહ્યામ્ભો હ્રદિનીષુ મહોદયઃ ।
કુચ-કુઙ્કુમ-લિપ્તાઙ્ગઃ પરિરબ્ધશ્ ચ યોષિતામ્

ઉપગીયમાનો ગન્ધર્વૈર્ મૃદઙ્ગ-પણવાનકાન્ ।
વાદયદ્ભિર્ મુદા વીણાં સૂત-માગધ-વન્દિભિઃ

સિચ્યમાનો ઽચ્યુતસ્ તાભિર્ હસન્તીભિઃ સ્મ રેચકૈઃ ।
પ્રતિષિઞ્ચન્ વિચિક્રીડે યક્ષીભિર્ યક્ષ-રાડ્ ઇવ

તાઃ ક્લિન્ન-વસ્ત્ર-વિવૃતોરુ-કુચ-પ્રદેશાઃ $ સિઞ્ચન્ત્ય ઉદ્ધૃત-બૃહત્-કવર-પ્રસૂનાઃ &અમ્પ્;
કાન્તં સ્મ રેચક-જિહીર્ષયયોપગુહ્ય % જાત-સ્મરોત્સ્મય-લસદ્-વદના વિરેજુઃ ॥ ભ્પ્_10.90.010* ॥
કૃષ્ણસ્ તુ તત્-સ્તન-વિષજ્જિત-કુઙ્કુમ-સ્રક્ $ ક્રીડાભિષઙ્ગ-ધુત-કુન્તલ-વૃન્દ-બન્ધઃ &
કૃષ્ણસ્ તુ તત્-સ્તન-વિષજ્જિત-કુઙ્કુમ-સ્રક્ $ ક્રીડાભિષઙ્ગ-ધુત-કુન્તલ-વૃન્દ-બન્ધઃ &
સિઞ્ચન્ મુહુર્ યુવતિભિઃ પ્રતિષિચ્યમાનો % રેમે કરેણુભિર્ ઇવેભ-પતિઃ પરીતઃ ॥ ભ્પ્_10.90.011* ॥
નટાનાં નર્તકીનાં ચ ગીત-વાદ્યોપજીવિનામ્ ।
ક્રીડાલઙ્કાર-વાસાંસિ કૃષ્ણો ઽદાત્ તસ્ય ચ સ્ત્રિયઃ

કૃષ્ણસ્યૈવં વિહરતો ગત્ય્-આલાપેક્ષિત-સ્મિતૈઃ ।
નર્મ-ક્ષ્વેલિ-પરિષ્વઙ્ગૈઃ સ્ત્રીણાં કિલ હૃતા ધિયઃ

ઊચુર્ મુકુન્દૈક-ધિયો ગિર ઉન્મત્ત-વજ્ જડમ્ ।
ચિન્તયન્ત્યો ઽરવિન્દાક્ષં તાનિ મે ગદતઃ શૃણુ

ભ્પ્_10.90.015।0 મહિષ્ય ઊચુઃ
કુરરિ વિલપસિ ત્વં વીત-નિદ્રા ન શેષે $ સ્વપિતિ જગતિ રાત્ર્યામ્ ઈશ્વરો ગુપ્ત-બોધઃ &
કુરરિ વિલપસિ ત્વં વીત-નિદ્રા ન શેષે $ સ્વપિતિ જગતિ રાત્ર્યામ્ ઈશ્વરો ગુપ્ત-બોધઃ &
વયમ્ ઇવ સખિ કચ્ચિદ્ ગાઢ-નિર્વિદ્ધ-ચેતા % નલિન-નયન-હાસોદાર-લીલેક્ષિતેન ॥ ભ્પ્_10.90.015* ॥
નેત્રે નિમીલયસિ નક્તમ્ અદૃષ્ટ-બન્ધુસ્ $ ત્વં રોરવીષિ કરુણં બત ચક્રવાકિ &
નેત્રે નિમીલયસિ નક્તમ્ અદૃષ્ટ-બન્ધુસ્ $ ત્વં રોરવીષિ કરુણં બત ચક્રવાકિ &
દાસ્યં ગત વયમ્ ઇવાચ્યુત-પાદ-જુષ્ટાં % કિં વા સ્રજં સ્પૃહયસે કવરેણ વોઢુમ્ ॥ ભ્પ્_10.90.016* ॥
ભો ભોઃ સદા નિષ્ટનસે ઉદન્વન્ન્ અલબ્ધ-નિદ્રો ઽધિગત-પ્રજાગરઃ ।
કિમ્ વા મુકુન્દાપહૃતાત્મ-લાઞ્છનઃ પ્રાપ્તાં દશાં ત્વં ચ ગતો દુરત્યયામ્

ત્વં યક્ષ્મણા બલવતાસિ ગૃહીત ઇન્દો $ ક્ષીણસ્ તમો ન નિજ-દીધિતિભિઃ ક્ષિણોષિ &અમ્પ્;
કચ્ચિન્ મુકુન્દ-ગદિતાનિ યથા વયં ત્વં % વિસ્મૃત્ય ભોઃ સ્થગિત-ગીર્ ઉપલક્ષ્યસે નઃ ॥ ભ્પ્_10.90.018* ॥
કિં ન્વ્ આચરિતમ્ અસ્માભિર્ મલયાનિલ તે ઽપ્રિયમ્ ।
ગોવિન્દાપાઙ્ગ-નિર્ભિન્ને હૃદીરયસિ નઃ સ્મરમ્

મેઘ શ્રીમંસ્ ત્વમ્ અસિ દયિતો યાદવેન્દ્રસ્ય નૂનં $ શ્રીવત્સાઙ્કં વયમ્ ઇવ ભવાન્ ધ્યાયતિ પ્રેમ-બદ્ધઃ &અમ્પ્;
અત્ય્-ઉત્કણ્ઠઃ શવલ-હૃદયો ઽસ્મદ્-વિધો બાષ્પ-ધારાઃ % સ્મૃત્વા સ્મૃત્વા વિસૃજસિ મુહુર્ દુઃખ-દસ્ તત્-પ્રસઙ્ગઃ ॥ ભ્પ્_10.90.020* ॥
પ્રિય-રાવ-પદાનિ ભાષસે મૃત-સઞ્જીવિકયાનયા ગિરા ।
કરવાણિ કિમ્ અદ્ય તે પ્રિયં વદ મે વલ્ગિત-કણ્ઠ કોકિલ

ન ચલસિ ન વદસ્ય્ ઉદાર-બુદ્ધે ક્ષિતિ-ધર ચિન્તયસે મહાન્તમ્ અર્થમ્ ।
અપિ બત વસુદેવ-નન્દનાઙ્ઘ્રિં વયમ્ ઇવ કામયસે સ્તનૈર્ વિધર્તુમ્

શુષ્યદ્-ધ્રદાઃ કરશિતા બત સિન્ધુ-પત્ન્યઃ $ સમ્પ્રત્ય્ અપાસ્ત-કમલ-શ્રિય ઇષ્ટ-ભર્તુઃ &અમ્પ્;
યદ્વદ્ વયં મધુ-પતેઃ પ્રણયાવલોકમ્ % અપ્રાપ્ય મુષ્ટ-હૃદયાઃ પુરુ-કર્શિતાઃ સ્મ ॥ ભ્પ્_10.90.023* ॥
હંસ સ્વાગતમ્ આસ્યતાં પિબ પયો બ્રૂહ્ય્ અઙ્ગ શૌરેઃ કથાં $ દૂતં ત્વાં નુ વિદામ કચ્ચિદ્ અજિતઃ સ્વસ્ત્ય્ આસ્ત ઉક્તં પુરા &
હંસ સ્વાગતમ્ આસ્યતાં પિબ પયો બ્રૂહ્ય્ અઙ્ગ શૌરેઃ કથાં $ દૂતં ત્વાં નુ વિદામ કચ્ચિદ્ અજિતઃ સ્વસ્ત્ય્ આસ્ત ઉક્તં પુરા &
કિં વા નશ્ ચલ-સૌહૃદઃ સ્મરતિ તં કસ્માદ્ ભજામો વયં % ક્ષૌદ્રાલાપય કામ-દં શ્રિયમ્ ઋતે સૈવૈક-નિષ્ઠા સ્ત્રિયામ્ ॥ ભ્પ્_10.90.024*
0 શ્રી-શુક ઉવાચ
ઇતીદૃશેન ભાવેન કૃષ્ણે યોગેશ્વરેશ્વરે ।
ક્રિયમાણેન માધવ્યો લેભિરે પરમાં ગતિમ્

શ્રુત-માત્રો ઽપિ યઃ સ્ત્રીણાં પ્રસહ્યાકર્ષતે મનઃ ।
ઉરુ-ગાયોરુ-ગીતો વા પશ્યન્તીનાં ચ કિં પુનઃ

યાઃ સમ્પર્યચરન્ પ્રેમ્ણા પાદ-સંવાહનાદિભિઃ ।
જગદ્-ગુરું ભર્તૃ-બુદ્ધ્યા તાસાં કિમ્ વર્ણ્યતે તપઃ

એવં વેદોદિતં ધર્મમ્ અનુતિષ્ઠન્ સતાં ગતિઃ ।
ગૃહં ધર્માર્થ-કામાનાં મુહુશ્ ચાદર્શયત્ પદમ્

આસ્થિતસ્ય પરં ધર્મં કૃષ્ણસ્ય ગૃહ-મેધિનામ્ ।
આસન્ ષોડશ-સાહસ્રં મહિષ્યશ્ ચ શતાધિકમ્

તાસાં સ્ત્રી-રત્ન-ભૂતાનામ્ અષ્ટૌ યાઃ પ્રાગ્ ઉદાહૃતાઃ ।
રુક્મિણી-પ્રમુખા રાજંસ્ તત્-પુત્રાશ્ ચાનુપૂર્વશઃ

એકૈકસ્યાં દશ દશ કૃષ્ણો ઽજીજનદ્ આત્મજાન્ ।
યાવત્ય આત્મનો ભાર્યા અમોઘ-ગતિર્ ઈશ્વરઃ

તેષામ્ ઉદ્દામ-વીર્યાણામ્ અષ્ટા-દશ મહા-રથાઃ ।
આસન્ન્ ઉદાર-યશસસ્ તેષાં નામાનિ મે શૃણુ

પ્રદ્યુમ્નશ્ ચાનિરુદ્ધશ્ ચ દીપ્તિમાન્ ભાનુર્ એવ ચ ।
સામ્બો મધુર્ બૃહદ્ભાનુશ્ ચિત્રભાનુર્ વૃકો ઽરુણઃ

પુષ્કરો વેદબાહુશ્ ચ શ્રુતદેવઃ સુનન્દનઃ ।
ચિત્રબાહુર્ વિરૂપશ્ ચ કવિર્ ન્યગ્રોધ એવ ચ

એતેષામ્ અપિ રાજેન્દ્ર તનુ-જાનાં મધુ-દ્વિષઃ ।
પ્રદ્યુમ્ન આસીત્ પ્રથમઃ પિતૃ-વદ્ રુક્મિણી-સુતઃ

સ રુક્મિણો દુહિતરમ્ ઉપયેમે મહા-રથઃ ।
તસ્યાં તતો ઽનિરુદ્ધો ઽભૂત્ નાગાયત-બલાન્વિતઃ

સ ચાપિ રુક્મિણઃ પૌત્રીં દૌહિત્રો જગૃહે તતઃ ।
વજ્રસ્ તસ્યાભવદ્ યસ્ તુ મૌષલાદ્ અવશેષિતઃ

પ્રતિબાહુર્ અભૂત્ તસ્માત્ સુબાહુસ્ તસ્ય ચાત્મજઃ ।
સુબાહોઃ શાન્તસેનો ઽભૂચ્ છતસેનસ્ તુ તત્-સુતઃ

ન હ્ય્ એતસ્મિન્ કુલે જાતા અધના અબહુ-પ્રજાઃ ।
અલ્પાયુષો ઽલ્પ-વીર્યાશ્ ચ અબ્રહ્મણ્યાશ્ ચ જજ્ઞિરે

યદુ-વંશ-પ્રસૂતાનાં પુંસાં વિખ્યાત-કર્મણામ્ ।
સઙ્ખ્યા ન શક્યતે કર્તુમ્ અપિ વર્ષાયુતૈર્ નૃપ

તિસ્રઃ કોટ્યઃ સહસ્રાણામ્ અષ્ટાશીતિ-શતાનિ ચ ।
આસન્ યદુ-કુલાચાર્યાઃ કુમારાણામ્ ઇતિ શ્રુતમ્

સઙ્ખ્યાનં યાદવાનાં કઃ કરિષ્યતિ મહાત્મનામ્ ।
યત્રાયુતાનામ્ અયુત- લક્ષેણાસ્તે સ આહુકઃ

દેવાસુરાહવ-હતા દૈતેયા યે સુ-દારુણાઃ ।
તે ચોત્પન્ના મનુષ્યેષુ પ્રજા દૃપ્તા બબાધિરે

તન્-નિગ્રહાય હરિણા પ્રોક્તા દેવા યદોઃ કુલે ।
અવતીર્ણાઃ કુલ-શતં તેષામ્ એકાધિકં નૃપ

તેષાં પ્રમાણં ભગવાન્ પ્રભુત્વેનાભવદ્ ધરિઃ ।
યે ચાનુવર્તિનસ્ તસ્ય વવૃધુઃ સર્વ-યાદવાઃ

શય્યાસનાટનાલાપ- ક્રીડા-સ્નાનાદિ-કર્મસુ ।
ન વિદુઃ સન્તમ્ આત્માનં વૃષ્ણયઃ કૃષ્ણ-ચેતસઃ