ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 10.85

ભ્પ્_10.85.001।0 શ્રી-બાદરાયણિર્ ઉવાચ
અથૈકદાત્મજૌ પ્રાપ્તૌ કૃત-પાદાભિવન્દનૌ ।
વસુદેવો ઽભિનન્દ્યાહ પ્રીત્યા સઙ્કર્ષણાચ્યુતૌ

મુનીનાં સ વચઃ શ્રુત્વા પુત્રયોર્ ધામ-સૂચકમ્ ।
તદ્-વીર્યૈર્ જાત-વિશ્રમ્ભઃ પરિભાષ્યાભ્યભાષત

કૃષ્ણ કૃષ્ણ મહા-યોગિન્ સઙ્કર્ષણ સનાતન ।
જાને વામ્ અસ્ય યત્ સાક્ષાત્ પ્રધાન-પુરુષૌ પરૌ

યત્ર યેન યતો યસ્ય યસ્મૈ યદ્ યદ્ યથા યદા ।
સ્યાદ્ ઇદં ભગવાન્ સાક્ષાત્ પ્રધાન-પુરુષેશ્વરઃ

એતન્ નાના-વિધં વિશ્વમ્ આત્મ-સૃષ્ટમ્ અધોક્ષજ ।
આત્મનાનુપ્રવિશ્યાત્મન્ પ્રાણો જીવો બિભર્ષ્ય્ અજ

પ્રાણાદીનાં વિશ્વ-સૃજાં શક્તયો યાઃ પરસ્ય તાઃ ।
પારતન્ત્ર્યાદ્ વૈસાદૃષ્યાદ્ દ્વયોશ્ ચેષ્ટૈવ ચેષ્ટતામ્

કાન્તિસ્ તેજઃ પ્રભા સત્તા ચન્દ્રાગ્ન્ય્-અર્કર્ક્ષ-વિદ્યુતામ્ ।
યત્ સ્થૈર્યં ભૂ-ભૃતાં ભૂમેર્ વૃત્તિર્ ગન્ધો ઽર્થતો ભવાન્

તર્પણં પ્રાણનમ્ અપાં દેવ ત્વં તાશ્ ચ તદ્-રસઃ ।
ઓજઃ સહો બલં ચેષ્ટા ગતિર્ વાયોસ્ તવેશ્વર

દિશાં ત્વમ્ અવકાશો ઽસિ દિશઃ ખં સ્ફોટ આશ્રયઃ ।
નાદો વર્ણસ્ ત્વમ્ ઓં-કાર આકૃતીનાં પૃથક્-કૃતિઃ

ઇન્દ્રિયં ત્વ્ ઇન્દ્રિયાણાં ત્વં દેવાશ્ ચ તદ્-અનુગ્રહઃ ।
અવબોધો ભવાન્ બુદ્ધેર્ જીવસ્યાનુસ્મૃતિઃ સતી

ભૂતાનામ્ અસિ ભૂતાદિર્ ઇન્દ્રિયાણાં ચ તૈજસઃ ।
વૈકારિકો વિકલ્પાનાં પ્રધાનમ્ અનુશાયિનમ્

નશ્વરેષ્વ્ ઇહ ભાવેષુ તદ્ અસિ ત્વમ્ અનશ્વરમ્ ।
યથા દ્રવ્ય-વિકારેષુ દ્રવ્ય-માત્રં નિરૂપિતમ્

સત્ત્વમ્ રજસ્ તમ ઇતિ ગુણાસ્ તદ્-વૃત્તયશ્ ચ યાઃ ।
ત્વય્ય્ અદ્ધા બ્રહ્મણિ પરે કલ્પિતા યોગ-માયયા

તસ્માન્ ન સન્ત્ય્ અમી ભાવા યર્હિ ત્વયિ વિકલ્પિતાઃ ।
ત્વં ચામીષુ વિકારેષુ હ્ય્ અન્યદાવ્યાવહારિકઃ

ગુણ-પ્રવાહ એતસ્મિન્ન્ અબુધાસ્ ત્વ્ અખિલાત્મનઃ ।
ગતિં સૂક્ષ્મામ્ અબોધેન સંસરન્તીહ કર્મભિઃ

યદૃચ્છયા નૃતાં પ્રાપ્ય સુ-કલ્પામ્ ઇહ દુર્લભામ્ ।
સ્વાર્થે પ્રમત્તસ્ય વયો ગતં ત્વન્-માયયેશ્વર

અસાવ્ અહમ્ મમૈવૈતે દેહે ચાસ્યાન્વયાદિષુ ।
સ્નેહ-પાશૈર્ નિબધ્નાતિ ભવાન્ સર્વમ્ ઇદં જગત્

યુવાં ન નઃ સુતૌ સાક્ષાત્ પ્રધાન-પુરુષેશ્વરૌ ।
ભૂ-ભાર-ક્ષત્ર-ક્ષપણ અવતીર્ણૌ તથાત્થ હ

તત્ તે ગતો ઽસ્મ્ય્ અરણમ્ અદ્ય પદારવિન્દમ્ $ આપન્ન-સંસૃતિ-ભયાપહમ્ આર્ત-બન્ધો &અમ્પ્;
એતાવતાલમ્ અલમ્ ઇન્દ્રિય-લાલસેન % મર્ત્યાત્મ-દૃક્ ત્વયિ પરે યદ્ અપત્ય-બુદ્ધિઃ ॥ ભ્પ્_10.85.019* ॥
સૂતી-ગૃહે નનુ જગાદ ભવાન્ અજો નૌ $ સઞ્જજ્ઞ ઇત્ય્ અનુ-યુગં નિજ-ધર્મ-ગુપ્ત્યૈ &
સૂતી-ગૃહે નનુ જગાદ ભવાન્ અજો નૌ $ સઞ્જજ્ઞ ઇત્ય્ અનુ-યુગં નિજ-ધર્મ-ગુપ્ત્યૈ &
નાના-તનૂર્ ગગન-વદ્ વિદધજ્ જહાસિ % કો વેદ ભૂમ્ન ઉરુ-ગાય વિભૂતિ-માયામ્ ॥ ભ્પ્_10.85.020*
0 શ્રી-શુક ઉવાચ
આકર્ણ્યેત્થં પિતુર્ વાક્યં ભગવાન્ સાત્વતર્ષભઃ ।
પ્રત્યાહ પ્રશ્રયાનમ્રઃ પ્રહસન્ શ્લક્ષ્ણયા ગિરા

ભ્પ્_10.85.022।0 શ્રી-ભગવાન્ ઉવાચ
વચો વઃ સમવેતાર્થં તાતૈતદ્ ઉપમન્મહે ।
યન્ નઃ પુત્રાન્ સમુદ્દિશ્ય તત્ત્વ-ગ્રામ ઉદાહૃતઃ

અહં યૂયમ્ અસાવ્ આર્ય ઇમે ચ દ્વારકાઉકસઃ ।
સર્વે ઽપ્ય્ એવં યદુ-શ્રેષ્ઠ વિમૃગ્યાઃ સ-ચરાચરમ્

આત્મા હ્ય્ એકઃ સ્વયં-જ્યોતિર્ નિત્યો ઽન્યો નિર્ગુણો ગુણૈઃ ।
આત્મ-સૃષ્ટૈસ્ તત્-કૃતેષુ ભૂતેષુ બહુધેયતે

ખં વાયુર્ જ્યોતિર્ આપો ભૂસ્ તત્-કૃતેષુ યથાશયમ્ ।
આવિસ્-તિરો-ઽલ્પ-ભૂર્ય્ એકો નાનાત્વં યાત્ય્ અસાવ્ અપિ

ભ્પ્_10.85.026।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
એવં ભગવતા રાજન્ વસુદેવ ઉદાહૃતઃ ।
શ્રુત્વા વિનષ્ટ-નાના-ધીસ્ તૂષ્ણીં પ્રીત-મના અભૂત્

અથ તત્ર કુરુ-શ્રેષ્ઠ દેવકી સર્વ-દેવતા ।
શ્રુત્વાનીતં ગુરોઃ પુત્રમ્ આત્મજાભ્યાં સુ-વિસ્મિતા

કૃષ્ણ-રામૌ સમાશ્રાવ્ય પુત્રાન્ કંસ-વિહિંસિતાન્ ।
સ્મરન્તી કૃપણં પ્રાહ વૈક્લવ્યાદ્ અશ્રુ-લોચના

ભ્પ્_10.85.029।0 શ્રી-દેવક્ય્ ઉવાચ
રામ રામાપ્રમેયાત્મન્ કૃષ્ણ યોગેશ્વરેશ્વર ।
વેદાહં વાં વિશ્વ-સૃજામ્ ઈશ્વરાવ્ આદિ-પૂરુષૌ

કલ-વિધ્વસ્ત-સત્ત્વાનાં રાજ્ઞામ્ ઉચ્છાસ્ત્ર-વર્તિનામ્ ।
ભૂમેર્ ભારાયમાણાનામ્ અવતીર્ણૌ કિલાદ્ય મે

યસ્યાંશાંશાંશ-ભાગેન વિશ્વોત્પત્તિ-લયોદયાઃ ।
ભવન્તિ કિલ વિશ્વાત્મંસ્ તં ત્વાદ્યાહં ગતિં ગતા

ચિરાન્ મૃત-સુતાદાને ગુરુણા કિલ ચોદિતૌ ।
આનિન્યથુઃ પિતૃ-સ્થાનાદ્ ગુરવે ગુરુ-દક્ષિણામ્

તથા મે કુરુતં કામં યુવાં યોગેશ્વરેશ્વરૌ ।
ભોજ-રાજ-હતાન્ પુત્રાન્ કામયે દ્રષ્ટુમ્ આહૃતાન્

ભ્પ્_10.85.034।0 ઋષિર્ ઉવાચ
એવં સઞ્ચોદિતૌ માત્રા રામઃ કૃષ્ણશ્ ચ ભારત ।
સુતલં સંવિવિશતુર્ યોગ-માયામ્ ઉપાશ્રિતૌ

તસ્મિન્ પ્રવિષ્ટાવ્ ઉપલભ્ય દૈત્ય-રાડ્ $ વિશ્વાત્મ-દૈવં સુતરાં તથાત્મનઃ &અમ્પ્;
તદ્-દર્શનાહ્લાદ-પરિપ્લુતાશયઃ % સદ્યઃ સમુત્થાય નનામ સાન્વયઃ ॥ ભ્પ્_10.85.035* ॥
તયોઃ સમાનીય વરાસનં મુદા નિવિષ્ટયોસ્ તત્ર મહાત્મનોસ્ તયોઃ ।
દધાર પાદાવ્ અવનિજ્ય તજ્ જલં સ-વૃન્દ આ-બ્રહ્મ પુનદ્ યદ્ અમ્બુ હ

સમર્હયામ્ આસ સ તૌ વિભૂતિભિર્ મહાર્હ-વસ્ત્રાભરણાનુલેપનૈઃ ।
તામ્બૂલ-દીપામૃત-ભક્ષણાદિભિઃ સ્વ-ગોત્ર-વિત્તાત્મ-સમર્પણેન ચ

સ ઇન્દ્રસેનો ભગવત્-પદામ્બુજં બિભ્રન્ મુહુઃ પ્રેમ-વિભિન્નયા ધિયા ।
ઉવાચ હાનન્દ-જલાકુલેક્ષણઃ પ્રહૃષ્ટ-રોમા નૃપ ગદ્ગદાક્ષરમ્

ભ્પ્_10.85.039।0 બલિર્ ઉવાચ
નમો ઽનન્તાય બૃહતે નમઃ કૃષ્ણાય વેધસે ।
સાઙ્ખ્ય-યોગ-વિતાનાય બ્રહ્મણે પરમાત્મને

દર્શનં વાં હિ ભૂતાનાં દુષ્પ્રાપં ચાપ્ય્ અદુર્લભમ્ ।
રજસ્-તમઃ-સ્વભાવાનાં યન્ નઃ પ્રાપ્તૌ યદૃચ્છયા

દૈત્ય-દાનવ-ગન્ધર્વાઃ સિદ્ધ-વિદ્યાધ્ર-ચારણાઃ ।
યક્ષ-રક્ષઃ-પિશાચાશ્ ચ ભૂત-પ્રમથ-નાયકાઃ

વિશુદ્ધ-સત્ત્વ-ધામ્ન્ય્ અદ્ધા ત્વયિ શાસ્ત્ર-શરીરિણિ ।
નિત્યં નિબદ્ધ-વૈરાસ્ તે વયં ચાન્યે ચ તાદૃશાઃ

કેચનોદ્બદ્ધ-વૈરેણ ભક્ત્યા કેચન કામતઃ ।
ન તથા સત્ત્વ-સંરબ્ધાઃ સન્નિકૃષ્ટાઃ સુરાદયઃ

ઇદમ્ ઇત્થમ્ ઇતિ પ્રાયસ્ તવ યોગેશ્વરેશ્વર ।
ન વિદન્ત્ય્ અપિ યોગેશા યોગ-માયાં કુતો વયમ્

તન્ નઃ પ્રસીદ નિરપેક્ષ-વિમૃગ્ય-યુષ્મત્ $ પાદારવિન્દ-ધિષણાન્ય-ગૃહાન્ધ-કૂપાત્ &અમ્પ્;
નિષ્ક્રમ્ય વિશ્વ-શરણાઙ્ઘ્ર્ય્-ઉપલબ્ધ-વૃત્તિઃ % શાન્તો યથૈક ઉત સર્વ-સખૈશ્ ચરામિ ॥ ભ્પ્_10.85.045* ॥
શાધ્ય્ અસ્માન્ ઈશિતવ્યેશ નિષ્પાપાન્ કુરુ નઃ પ્રભો ।
પુમાન્ યચ્ છ્રદ્ધયાતિષ્ઠંશ્ ચોદનાયા વિમુચ્યતે

ભ્પ્_10.85.047।0 શ્રી-ભગવાન્ ઉવાચ
આસન્ મરીચેઃ ષટ્ પુત્રા ઊર્ણાયાં પ્રથમે ઽન્તરે ।
દેવાઃ કં જહસુર્ વીક્ષ્ય સુતં યભિતુમ્ ઉદ્યતમ્

તેનાસુરીમ્ અગન્ યોનિમ્ અધુનાવદ્ય-કર્મણા ।
હિરણ્યકશિપોર્ જાતા નીતાસ્ તે યોગ-માયયા

દેવક્યા ઉદરે જાતા રાજન્ કંસ-વિહિંસિતાઃ ।
સા તાન્ શોચત્ય્ આત્મજાન્ સ્વાંસ્ ત ઇમે ઽધ્યાસતે ઽન્તિકે

ઇત એતાન્ પ્રણેષ્યામો માતૃ-શોકાપનુત્તયે ।
તતઃ શાપાદ્ વિનિર્મક્તા લોકં યાસ્યન્તિ વિજ્વરાઃ

સ્મરોદ્ગીથઃ પરિષ્વઙ્ગઃ પતઙ્ગઃ ક્ષુદ્રભૃદ્ ઘૃણી ।
ષડ્ ઇમે મત્-પ્રસાદેન પુનર્ યાસ્યન્તિ સદ્-ગતિમ્

ઇત્ય્ ઉક્ત્વા તાન્ સમાદાય ઇન્દ્રસેનેન પૂજિતૌ ।
પુનર્ દ્વારવતીમ્ એત્ય માતુઃ પુત્રાન્ અયચ્છતામ્

તાન્ દૃષ્ટ્વા બાલકાન્ દેવી પુત્ર-સ્નેહ-સ્નુત-સ્તની ।
પરિષ્વજ્યાઙ્કમ્ આરોપ્ય મૂર્ધ્ન્ય્ અજિઘ્રદ્ અભીક્ષ્ણશઃ

અપાયયત્ સ્તનં પ્રીતા સુત-સ્પર્શ-પરિસ્નુતમ્ ।
મોહિતા માયયા વિષ્ણોર્ યયા સૃષ્ટિઃ પ્રવર્તતે

પીત્વામૃતં પયસ્ તસ્યાઃ પીત-શેષં ગદા-ભૃતઃ ।
નારાયણાઙ્ગ-સંસ્પર્શ- પ્રતિલબ્ધાત્મ-દર્શનાઃ

તે નમસ્કૃત્ય ગોવિન્દં દેવકીં પિતરં બલમ્ ।
મિષતાં સર્વ-ભૂતાનાં યયુર્ ધામ દિવૌકસામ્

તં દૃષ્ટ્વા દેવકી દેવી મૃતાગમન-નિર્ગમમ્ ।
મેને સુ-વિસ્મિતા માયાં કૃષ્ણસ્ય રચિતાં નૃપ

એવં-વિધાન્ય્ અદ્ભુતાનિ કૃષ્ણસ્ય પરમાત્મનઃ ।
વીર્યાણ્ય્ અનન્ત-વીર્યસ્ય સન્ત્ય્ અનન્તાનિ ભારત