ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 10.86

ભ્પ્_10.85.059।0 શ્રી-સૂત ઉવાચ
ય ઇદમ્ અનુશૃણોતિ શ્રાવયેદ્ વા મુરારેશ્ $ ચરિતમ્ અમૃત-કીર્તેર્ વર્ણિતં વ્યાસ-પુત્રૈઃ &
ય ઇદમ્ અનુશૃણોતિ શ્રાવયેદ્ વા મુરારેશ્ $ ચરિતમ્ અમૃત-કીર્તેર્ વર્ણિતં વ્યાસ-પુત્રૈઃ &
જગદ્-અઘ-ભિદ્ અલં તદ્-ભક્ત-સત્-કર્ણ-પૂરં % ભગવતિ કૃત-ચિત્તો યાતિ તત્-ક્ષેમ-ધામ ॥ ભ્પ્_10.85.059*
0 શ્રી-રાજોવાચ
બ્રહ્મન્ વેદિતુમ્ ઇચ્છામઃ સ્વસારાં રામ-કૃષ્ણયોઃ ।
યથોપયેમે વિજયો યા મમાસીત્ પિતામહી

ભ્પ્_10.86.002।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
અર્જુનસ્ તીર્થ-યાત્રાયાં પર્યટન્ન્ અવનીં પ્રભુઃ ।
ગતઃ પ્રભાસમ્ અશૃણોન્ માતુલેયીં સ આત્મનઃ

દુર્યોધનાય રામસ્ તાં દાસ્યતીતિ ન ચાપરે ।
તલ્-લિપ્સુઃ સ યતિર્ ભૂત્વા ત્રિ-દણ્ડી દ્વારકામ્ અગાત્

તત્ર વૈ વાર્ષિતાન્ માસાન્ અવાત્સીત્ સ્વાર્થ-સાધકઃ ।
પૌરૈઃ સભાજિતો ઽભીક્ષ્ણં રામેણાજાનતા ચ સઃ

એકદા ગૃહમ્ આનીય આતિથ્યેન નિમન્ત્ર્ય તમ્ ।
શ્રદ્ધયોપહૃતં ભૈક્ષ્યં બલેન બુભુજે કિલ

સો ઽપશ્યત્ તત્ર મહતીં કન્યાં વીર-મનો-હરામ્ ।
પ્રીત્ય્-ઉત્ફુલ્લેક્ષણસ્ તસ્યાં ભાવ-ક્ષુબ્ધં મનો દધે

સાપિ તં ચકમે વીક્ષ્ય નારીણાં હૃદયં-ગમમ્ ।
હસન્તી વ્રીડિતાપઙ્ગી તન્-ન્યસ્ત-હૃદયેક્ષણા

તાં પરં સમનુધ્યાયન્ન્ અન્તરં પ્રેપ્સુર્ અર્જુનઃ ।
ન લેભે શં ભ્રમચ્-ચિત્તઃ કામેનાતિ-બલીયસા

મહત્યાં દેવ-યાત્રાયાં રથ-સ્થાં દુર્ગ-નિર્ગતાં ।
જહારાનુમતઃ પિત્રોઃ કૃષ્ણસ્ય ચ મહા-રથઃ

રથ-સ્થો ધનુર્ આદાય શૂરાંશ્ ચારુન્ધતો ભટાન્ ।
વિદ્રાવ્ય ક્રોશતાં સ્વાનાં સ્વ-ભાગં મૃગ-રાડ્ ઇવ

તચ્ છ્રુત્વા ક્ષુભિતો રામઃ પર્વણીવ મહાર્ણવઃ ।
ગૃહીત-પાદઃ કૃષ્ણેન સુહૃદ્ભિશ્ ચાનુસાન્ત્વિતઃ

પ્રાહિણોત્ પારિબર્હાણિ વર-વધ્વોર્ મુદા બલઃ ।
મહા-ધનોપસ્કરેભ- રથાશ્વ-નર-યોષિતઃ

ભ્પ્_10.86.013।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
કૃષ્ણસ્યાસીદ્ દ્વિજ-શ્રેષ્ઠઃ શ્રુતદેવ ઇતિ શ્રુતઃ ।
કૃષ્ણૈક-ભક્ત્યા પૂર્ણાર્થઃ શાન્તઃ કવિર્ અલમ્પતઃ

સ ઉવાસ વિદેહેષુ મિથિલાયાં ગૃહાશ્રમી ।
અનીહયાગતાહાર્ય- નિર્વર્તિત-નિજ-ક્રિયઃ

યાત્રા-માત્રં ત્વ્ અહર્ અહર્ દૈવાદ્ ઉપનમત્ય્ ઉત ।
નાધિકં તાવતા તુષ્ટઃ ક્રિયા ચક્રે યથોચિતાઃ

તથા તદ્-રાષ્ટ્ર-પાલો ઽઙ્ગ બહુલાશ્વ ઇતિ શ્રુતઃ ।
મૈથિલો નિરહમ્-માન ઉભાવ્ અપ્ય્ અચ્યુત-પ્રિયૌ

તયોઃ પ્રસન્નો ભગવાન્ દારુકેણાહૃતં રથમ્ ।
આરુહ્ય સાકં મુનિભિર્ વિદેહાન્ પ્રયયૌ પ્રભુઃ

નારદો વામદેવો ઽત્રિઃ કૃષ્ણો રામો ઽસિતો ઽરુણિઃ ।
અહં બૃહસ્પતિઃ કણ્વો મૈત્રેયશ્ ચ્યવનાદયઃ

તત્ર તત્ર તમ્ આયાન્તં પૌરા જાનપદા નૃપ ।
ઉપતસ્થુઃ સાર્ઘ્ય-હસ્તા ગ્રહૈઃ સૂર્યમ્ ઇવોદિતમ્

આનર્ત-ધન્વ-કુરુ-જાઙ્ગલ-કઙ્ક-મત્સ્ય- $ પાઞ્ચાલ-કુન્તિ-મધુ-કેકય-કોશલાર્ણાઃ &અમ્પ્;
અન્યે ચ તન્-મુખ-સરોજમ્ ઉદાર-હાસ- % સ્નિગ્ધેક્ષણં નૃપ પપુર્ દૃશિભિર્ ન્ર્-નાર્યઃ ॥ ભ્પ્_10.86.020* ॥
તેભ્યઃ સ્વ-વીક્ષણ-વિનષ્ટ-તમિસ્ર-દૃગ્ભ્યઃ $ ક્ષેમં ત્રિ-લોક-ગુરુર્ અર્થ-દૃશં ચ યચ્છન્ &
તેભ્યઃ સ્વ-વીક્ષણ-વિનષ્ટ-તમિસ્ર-દૃગ્ભ્યઃ $ ક્ષેમં ત્રિ-લોક-ગુરુર્ અર્થ-દૃશં ચ યચ્છન્ &
શૃણ્વન્ દિગ્-અન્ત-ધવલં સ્વ-યશો ઽશુભ-ઘ્નં % ગીતં સુરૈર્ નૃભિર્ અગાચ્ છનકૈર્ વિદેહાન્ ॥ ભ્પ્_10.86.021* ॥
તે ઽચ્યુતં પ્રાપ્તમ્ આકર્ણ્ય પૌરા જાનપદા નૃપ ।
અભીયુર્ મુદિતાસ્ તસ્મૈ ગૃહીતાર્હણ-પાણયઃ

દૃષ્ટ્વા ત ઉત્તમઃ-શ્લોકં પ્રીત્ય્-ઉત્ફુલાનનાશયાઃ ।
કૈર્ ધૃતાઞ્જલિભિર્ નેમુઃ શ્રુત-પૂર્વાંસ્ તથા મુનીન્

સ્વાનુગ્રહાય સમ્પ્રાપ્તં મન્વાનૌ તં જગદ્-ગુરુમ્ ।
મૈથિલઃ શ્રુતદેવશ્ ચ પાદયોઃ પેતતુઃ પ્રભોઃ

ન્યમન્ત્રયેતાં દાશાર્હમ્ આતિથ્યેન સહ દ્વિજૈઃ ।
મૈથિલઃ શ્રુતદેવશ્ ચ યુગપત્ સંહતાઞ્જલી

ભગવાંસ્ તદ્ અભિપ્રેત્ય દ્વયોઃ પ્રિય-ચિકીર્ષયા ।
ઉભયોર્ આવિશદ્ ગેહમ્ ઉભાભ્યાં તદ્-અલક્ષિતઃ

શ્રાન્તાન્ અપ્ય્ અથ તાન્ દૂરાજ્ જનકઃ સ્વ-ગૃહાગતાન્ ।
આનીતેષ્વ્ આસનાગ્ર્યેષુ સુખાસીનાન્ મહા-મનાઃ

પ્રવૃદ્ધ-ભક્ત્યા ઉદ્ધર્ષ- હૃદયાસ્રાવિલેક્ષણઃ ।
નત્વા તદ્-અઙ્ઘ્રીન્ પ્રક્ષાલ્ય તદ્-અપો લોક-પાવનીઃ

સ-કુટુમ્બો વહન્ મૂર્ધ્ના પૂજયાં ચક્ર ઈશ્વરાન્ ।
ગન્ધ-માલ્યામ્બરાકલ્પ- ધૂપ-દીપાર્ઘ્ય-ગો-વૃષૈઃ

વાચા મધુરયા પ્રીણન્ન્ ઇદમ્ આહાન્ન-તર્પિતાન્ ।
પાદાવ્ અઙ્ક-ગતૌ વિષ્ણોઃ સંસ્પૃશઞ્ છનકૈર્ મુદા

ભ્પ્_10.86.031।0 શ્રી-બહુલાશ્વ ઉવાચ
ભવાન્ હિ સર્વ-ભૂતાનામ્ આત્મા સાક્ષી સ્વ-દૃગ્ વિભો ।
અથ નસ્ ત્વત્-પદામ્ભોજં સ્મરતાં દર્શનં ગતઃ

સ્વ-વચસ્ તદ્ ઋતં કર્તુમ્ અસ્મદ્-દૃગ્-ગોચરો ભવાન્ ।
યદ્ આત્થૈકાન્ત-ભક્તાન્ મે નાનન્તઃ શ્રીર્ અજઃ પ્રિયઃ

કો નુ ત્વચ્-ચરણામ્ભોજમ્ એવં-વિદ્ વિસૃજેત્ પુમાન્ ।
નિષ્કિઞ્ચનાનાં શાન્તાનાં મુનીનાં યસ્ ત્વમ્ આત્મ-દઃ

યો ઽવતીર્ય યદોર્ વંશે નૃણાં સંસરતામ્ ઇહ ।
યશો વિતેને તચ્-છાન્ત્યૈ ત્રૈ-લોક્ય-વૃજિનાપહમ્

નમસ્ તુભ્યં ભગવતે કૃષ્ણાયાકુણ્ઠ-મેધસે ।
નારાયણાય ઋષયે સુ-શાન્તં તપ ઈયુષે

દિનાનિ કતિચિદ્ ભૂમન્ ગૃહાન્ નો નિવસ દ્વિજૈઃ ।
સમેતઃ પાદ-રજસા પુનીહીદં નિમેઃ કુલમ્

ઇત્ય્ ઉપામન્ત્રિતો રાજ્ઞા ભગવાંલ્ લોક-ભાવનઃ ।
ઉવાસ કુર્વન્ કલ્યાણં મિથિલા-નર-યોષિતામ્

શ્રુતદેવો ઽચ્યુતં પ્રાપ્તં સ્વ-ગૃહાઞ્ જનકો યથા ।
નત્વા મુનીન્ સુ-સંહૃષ્ટો ધુન્વન્ વાસો નનર્ત હ

તૃણ-પીઠ-બૃષીષ્વ્ એતાન્ આનીતેષૂપવેશ્ય સઃ ।
સ્વાગતેનાભિનન્દ્યાઙ્ઘ્રીન્ સ-ભાર્યો ઽવનિજે મુદા

તદ્-અમ્ભસા મહા-ભાગ આત્માનં સ-ગૃહાન્વયમ્ ।
સ્નાપયાં ચક્ર ઉદ્ધર્ષો લબ્ધ-સર્વ-મનોરથઃ

ફલાર્હણોશીર-શિવામૃતામ્બુભિર્ મૃદા સુરભ્યા તુલસી-કુશામ્બુયૈઃ ।
આરાધયામ્ આસ યથોપપન્નયા સપર્યયા સત્ત્વ-વિવર્ધનાન્ધસા

સ તર્કયામ્ આસ કુતો મમાન્વ્ અભૂત્ ગૃહાન્ધ-કુપે પતિતસ્ય સઙ્ગમઃ ।
યઃ સર્વ-તીર્થાસ્પદ-પાદ-રેણુભિઃ કૃષ્ણેન ચાસ્યાત્મ-નિકેત-ભૂસુરૈઃ

સૂપવિષ્ટાન્ કૃતાતિથ્યાન્ શ્રુતદેવ ઉપસ્થિતઃ ।
સ-ભાર્ય-સ્વજનાપત્ય ઉવાચાઙ્ઘ્ર્ય્-અભિમર્શનઃ

ભ્પ્_10.86.044।0 શ્રુતદેવ ઉવાચ
નાદ્ય નો દર્શનં પ્રાપ્તઃ પરં પરમ-પૂરુષઃ ।
યર્હીદં શક્તિભિઃ સૃષ્ટ્વા પ્રવિષ્ટો હ્ય્ આત્મ-સત્તયા

યથા શયાનઃ પુરુષો મનસૈવાત્મ-માયયા ।
સૃષ્ટ્વા લોકં પરં સ્વાપ્નમ્ અનુવિશ્યાવભાસતે

શૃણ્વતાં ગદતાં શશ્વદ્ અર્ચતાં ત્વાભિવન્દતામ્ ।
ણૃણાં સંવદતામ્ અન્તર્ હૃદિ ભાસ્ય્ અમલાત્મનામ્

હૃદિ-સ્થો ઽપ્ય્ અતિ-દૂર-સ્થઃ કર્મ-વિક્ષિપ્ત-ચેતસામ્ ।
આત્મ-શક્તિભિર્ અગ્રાહ્યો ઽપ્ય્ અન્ત્ય્ ઉપેત-ગુણાત્મનામ્

નમો ઽસ્તુ તે ઽધ્યાત્મ-વિદાં પરાત્મને $ અનાત્મને સ્વાત્મ-વિભક્ત-મૃત્યવે &અમ્પ્;
સ-કારણાકારણ-લિઙ્ગમ્ ઈયુષે % સ્વ-માયયાસંવૃત-રુદ્ધ-દૃષ્ટયે ॥ ભ્પ્_10.86.048* ॥
સ ત્વં શાધિ સ્વ-ભૃત્યાન્ નઃ કિં દેવ કરવામ હે ।
એતદ્-અન્તો નૃણાં ક્લેશો યદ્ ભવાન્ અક્ષિ-ગોચરઃ

ભ્પ્_10.86.050।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
તદ્-ઉક્તમ્ ઇત્ય્ ઉપાકર્ણ્ય ભગવાન્ પ્રણતાર્તિ-હા ।
ગૃહીત્વા પાણિના પાણિં પ્રહસંસ્ તમ્ ઉવાચ હ

ભ્પ્_10.86.051।0 શ્રી-ભગવાન્ ઉવાચ
બ્રહ્મંસ્ તે ઽનુગ્રહાર્થાય સમ્પ્રાપ્તાન્ વિદ્ધ્ય્ અમૂન્ મુનીન્ ।
સઞ્ચરન્તિ મયા લોકાન્ પુનન્તઃ પાદ-રેણુભિઃ

દેવાઃ ક્ષેત્રાણિ તીર્થાનિ દર્શન-સ્પર્શનાર્ચનૈઃ ।
શનૈઃ પુનન્તિ કાલેન તદ્ અપ્ય્ અર્હત્તમેક્ષયા

બ્રાહ્મણો જન્મના શ્રેયાન્ સર્વેષામ્ પ્રાણિનામ્ ઇહ ।
તપસા વિદ્યયા તુષ્ટ્યા કિમ્ ઉ મત્-કલયા યુતઃ

ન બ્રાહ્મણાન્ મે દયિતં રૂપમ્ એતચ્ ચતુર્-ભુજમ્ ।
સર્વ-વેદ-મયો વિપ્રઃ સર્વ-દેવ-મયો હ્ય્ અહમ્

દુષ્પ્રજ્ઞા અવિદિત્વૈવમ્ અવજાનન્ત્ય્ અસૂયવઃ ।
ગુરું માં વિપ્રમ્ આત્માનમ્ અર્ચાદાવ્ ઇજ્ય-દૃષ્ટયઃ

ચરાચરમ્ ઇદં વિશ્વં ભાવા યે ચાસ્ય હેતવઃ ।
મદ્-રૂપાણીતિ ચેતસ્ય્ આધત્તે વિપ્રો મદ્-ઈક્ષયા

તસ્માદ્ બ્રહ્મ-ઋષીન્ એતાન્ બ્રહ્મન્ મચ્-છ્રદ્ધયાર્ચય ।
એવં ચેદ્ અર્ચિતો ઽસ્મ્ય્ અદ્ધા નાન્યથા ભૂરિ-ભૂતિભિઃ

ભ્પ્_10.86.058।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
સ ઇત્થં પ્રભુનાદિષ્ટઃ સહ-કૃષ્ણાન્ દ્વિજોત્તમાન્ ।
આરાધ્યૈકાત્મ-ભાવેન મૈથિલશ્ ચાપ સદ્-ગતિમ્

એવં સ્વ-ભક્તયો રાજન્ ભગવાન્ ભક્ત-ભક્તિમાન્ ।
ઉષિત્વાદિશ્ય સન્-માર્ગં પુનર્ દ્વારવતીમ્ અગાત્