ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 10.80

ભ્પ્_10.80.001।0 શ્રી-રાજોવાચ
ભગવન્ યાનિ ચાન્યાનિ મુકુન્દસ્ય મહાત્મનઃ ।
વીર્યાણ્ય્ અનન્ત-વીર્યસ્ય શ્રોતુમ્ ઇચ્છામિ હે પ્રભો

કો નુ શ્રુત્વાસકૃદ્ બ્રહ્મન્ન્ ઉત્તમઃશ્લોક-સત્-કથાઃ ।
વિરમેત વિશેષ-જ્ઞો વિષણ્ણઃ કામ-માર્ગણૈઃ

સા વાગ્ યયા તસ્ય ગુણાન્ ગૃણીતે કરૌ ચ તત્-કર્મ-કરૌ મનશ્ ચ ।
સ્મરેદ્ વસન્તં સ્થિર-જઙ્ગમેષુ શૃણોતિ તત્-પુણ્ય-કથાઃ સ કર્ણઃ

શિરસ્ તુ તસ્યોભય-લિઙ્ગમ્ આનમેત્ તદ્ એવ યત્ પશ્યતિ તદ્ ધિ ચક્ષુઃ ।
અઙ્ગાનિ વિષ્ણોર્ અથ તજ્-જનાનાં પાદોદકં યાનિ ભજન્તિ નિત્યમ્

ભ્પ્_10.80.005।0 સૂત ઉવાચ
વિષ્ણુ-રાતેન સમ્પૃષ્ટો ભગવાન્ બાદરાયણિઃ ।
વાસુદેવે ભગવતિ નિમગ્ન-હૃદયો ઽબ્રવીત્

ભ્પ્_10.80.006।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
કૃષ્ણસ્યાસીત્ સખા કશ્ચિદ્ બ્રાહ્મણો બ્રહ્મ-વિત્તમઃ ।
વિરક્ત ઇન્દ્રિયાર્થેષુ પ્રશાન્તાત્મા જિતેન્દ્રિયઃ

યદૃચ્છયોપપન્નેન વર્તમાનો ગૃહાશ્રમી ।
તસ્ય ભાર્યા કુ-ચૈલસ્ય ક્ષુત્-ક્ષામા ચ તથા-વિધા

પતિ-વ્રતા પતિં પ્રાહ મ્લાયતા વદનેન સા ।
દરિદ્રં સીદમાના વૈ વેપમાનાભિગમ્ય ચ

નનુ બ્રહ્મન્ ભગવતઃ સખા સાક્ષાચ્ છ્રિયઃ પતિઃ ।
બ્રહ્મણ્યશ્ ચ શરણ્યશ્ ચ ભગવાન્ સાત્વતર્ષભઃ

તમ્ ઉપૈહિ મહા-ભાગ સાધૂનાં ચ પરાયણમ્ ।
દાસ્યતિ દ્રવિણં ભૂરિ સીદતે તે કુટુમ્બિને

આસ્તે ઽધુના દ્વારવત્યાં ભોજ-વૃષ્ણ્ય્-અન્ધકેશ્વરઃ ।
સ્મરતઃ પાદ-કમલમ્ આત્માનમ્ અપિ યચ્છતિ ।
કિં ન્વ્ અર્થ-કામાન્ ભજતો નાત્ય્-અભીષ્ટાન્ જગદ્-ગુરુઃ

સ એવં ભાર્યયા વિપ્રો બહુશઃ પ્રાર્થિતો મુહુઃ ।
અયં હિ પરમો લાભ ઉત્તમઃશ્લોક-દર્શનમ્

ઇતિ સઞ્ચિન્ત્ય મનસા ગમનાય મતિં દધે ।
અપ્ય્ અસ્ત્ય્ ઉપાયનં કિઞ્ચિદ્ ગૃહે કલ્યાણિ દીયતામ્

યાચિત્વા ચતુરો મુષ્ટીન્ વિપ્રાન્ પૃથુક-તણ્ડુલાન્ ।
ચૈલ-ખણ્ડેન તાન્ બદ્ધ્વા ભર્ત્રે પ્રાદાદ્ ઉપાયનમ્

સ તાન્ આદાય વિપ્રાગ્ર્યઃ પ્રયયૌ દ્વારકાં કિલ ।
કૃષ્ણ-સન્દર્શનં મહ્યં કથં સ્યાદ્ ઇતિ ચિન્તયન્

ત્રીણિ ગુલ્માન્ય્ અતીયાય તિસ્રઃ કક્ષાશ્ ચ સ-દ્વિજઃ ।
વિપ્રો ઽગમ્યાન્ધક-વૃષ્ણીનાં ગૃહેષ્વ્ અચ્યુત-ધર્મિણામ્

ગૃહં દ્વ્ય્-અષ્ટ-સહસ્રાણાં મહિષીણાં હરેર્ દ્વિજઃ ।
વિવેશૈકતમં શ્રીમદ્ બ્રહ્માનન્દં ગતો યથા

તં વિલોક્યાચ્યુતો દૂરાત્ પ્રિયા-પર્યઙ્કમ્ આસ્થિતઃ ।
સહસોત્થાય ચાભ્યેત્ય દોર્ભ્યાં પર્યગ્રહીન્ મુદા

સખ્યુઃ પ્રિયસ્ય વિપ્રર્ષેર્ અઙ્ગ-સઙ્ગાતિ-નિર્વૃતઃ ।
પ્રીતો વ્યમુઞ્ચદ્ અબ્-બિન્દૂન્ નેત્રાભ્યાં પુષ્કરેક્ષણઃ

અથોપવેશ્ય પર્યઙ્કે સ્વયમ્ સખ્યુઃ સમર્હણમ્ ।
ઉપહૃત્યાવનિજ્યાસ્ય પાદૌ પાદાવનેજનીઃ

અગ્રહીચ્ છિરસા રાજન્ ભગવાંલ્ લોક-પાવનઃ ।
વ્યલિમ્પદ્ દિવ્ય-ગન્ધેન ચન્દનાગુરુ-કુઙ્કમૈઃ

ધૂપૈઃ સુરભિભિર્ મિત્રં પ્રદીપાવલિભિર્ મુદા ।
અર્ચિત્વાવેદ્ય તામ્બૂલં ગાં ચ સ્વાગતમ્ અબ્રવીત્

કુ-ચૈલં મલિનં ક્ષામં દ્વિજં ધમનિ-સન્તતમ્ ।
દેવી પર્યચરત્ સાક્ષાચ્ ચામર-વ્યજનેન વૈ

અન્તઃ-પુર-જનો દૃષ્ટ્વા કૃષ્ણેનામલ-કીર્તિના ।
વિસ્મિતો ઽભૂદ્ અતિ-પ્રીત્યા અવધૂતં સભાજિતમ્

કિમ્ અનેન કૃતં પુણ્યમ્ અવધૂતેન ભિક્ષુણા ।
શ્રિયા હીનેન લોકે ઽસ્મિન્ ગર્હિતેનાધમેન ચ

યો ઽસૌ ત્રિ-લોક-ગુરુણા શ્રી-નિવાસેન સમ્ભૃતઃ ।
પર્યઙ્ક-સ્થાં શ્રિયં હિત્વા પરિષ્વક્તો ઽગ્ર-જો યથા

કથયાં ચક્રતુર્ ગાથાઃ પૂર્વા ગુરુ-કુલે સતોઃ ।
આત્મનોર્ લલિતા રાજન્ કરૌ ગૃહ્ય પરસ્પરમ્

ભ્પ્_10.80.028।0 શ્રી-ભગવાન્ ઉવાચ
અપિ બ્રહ્મન્ ગુરુ-કુલાદ્ ભવતા લબ્ધ-દક્ષિણાત્ ।
સમાવૃત્તેન ધર્મ-જ્ઞ ભાર્યોઢા સદૃશી ન વા

પ્રાયો ગૃહેષુ તે ચિત્તમ્ અકામ-વિહિતં તથા ।
નૈવાતિ-પ્રીયસે વિદ્વન્ ધનેષુ વિદિતં હિ મે

કેચિત્ કુર્વન્તિ કર્માણિ કામૈર્ અહત-ચેતસઃ ।
ત્યજન્તઃ પ્રકૃતીર્ દૈવીર્ યથાહં લોક-સઙ્ગ્રહમ્

કચ્ચિદ્ ગુરુ-કુલે વાસં બ્રહ્મન્ સ્મરસિ નૌ યતઃ ।
દ્વિજો વિજ્ઞાય વિજ્ઞેયં તમસઃ પારમ્ અશ્નુતે

સ વૈ સત્-કર્મણાં સાક્ષાદ્ દ્વિજાતેર્ ઇહ સમ્ભવઃ ।
આદ્યો ઽઙ્ગ યત્રાશ્રમિણાં યથાહં જ્ઞાન-દો ગુરુઃ

નન્વ્ અર્થ-કોવિદા બ્રહ્મન્ વર્ણાશ્રમ-વતામ્ ઇહ ।
યે મયા ગુરુણા વાચા તરન્ત્ય્ અઞ્જો ભવાર્ણવમ્

નાહમ્ ઇજ્યા-પ્રજાતિભ્યાં તપસોપશમેન વા ।
તુષ્યેયં સર્વ-ભૂતાત્મા ગુરુ-શુશ્રૂષયા યથા

અપિ નઃ સ્મર્યતે બ્રહ્મન્ વૃત્તં નિવસતાં ગુરૌ ।
ગુરુ-દારૈશ્ ચોદિતાનામ્ ઇન્ધનાનયને ક્વચિત્

પ્રવિષ્ટાનાં મહારણ્યમ્ અપર્તૌ સુ-મહદ્ દ્વિજ ।
વાત-વર્ષમ્ અભૂત્ તીવ્રં નિષ્ઠુરાઃ સ્તનયિત્નવઃ

સૂર્યશ્ ચાસ્તં ગતસ્ તાવત્ તમસા ચાવૃતા દિશઃ ।
નિમ્નં કૂલં જલ-મયં ન પ્રાજ્ઞાયત કિઞ્ચન

વયં ભૃશમ્ તત્ર મહાનિલામ્બુભિર્ નિહન્યમાના મહુર્ અમ્બુ-સમ્પ્લવે ।
દિશો ઽવિદન્તો ઽથ પરસ્પરં વને ગૃહીત-હસ્તાઃ પરિબભ્રિમાતુરાઃ

એતદ્ વિદિત્વા ઉદિતે રવૌ સાન્દીપનિર્ ગુરુઃ ।
અન્વેષમાણો નઃ શિષ્યાન્ આચાર્યો ઽપશ્યદ્ આતુરાન્

અહો હે પુત્રકા યૂયમ્ અસ્મદ્-અર્થે ઽતિ-દુઃખિતાઃ ।
આત્મા વૈ પ્રાણિનામ્ પ્રેષ્ઠસ્ તમ્ અનાદૃત્ય મત્-પરાઃ

એતદ્ એવ હિ સચ્-છિષ્યૈઃ કર્તવ્યં ગુરુ-નિષ્કૃતમ્ ।
યદ્ વૈ વિશુદ્ધ-ભાવેન સર્વાર્થાત્માર્પણં ગુરૌ

તુષ્ટો ઽહં ભો દ્વિજ-શ્રેષ્ઠાઃ સત્યાઃ સન્તુ મનોરથાઃ ।
છન્દાંસ્ય્ અયાત-યામાનિ ભવન્ત્વ્ ઇહ પરત્ર ચ

ઇત્થં-વિધાન્ય્ અનેકાનિ વસતાં ગુરુ-વેશ્મનિ ।
ગુરોર્ અનુગ્રહેણૈવ પુમાન્ પૂર્ણઃ પ્રશાન્તયે

ભ્પ્_10.80.044।0 શ્રી-બ્રાહ્મણ ઉવાચ
કિમ્ અસ્માભિર્ અનિર્વૃત્તં દેવ-દેવ જગદ્-ગુરો ।
ભવતા સત્ય-કામેન યેષાં વાસો ગુરોર્ અભૂત્

યસ્ય ચ્છન્દો-મયં બ્રહ્મ દેહ આવપનં વિભો ।
શ્રેયસાં તસ્ય ગુરુષુ વાસો ઽત્યન્ત-વિડમ્બનમ્