ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 10.78

ભ્પ્_10.78.001।0 શ્રી-શુક ઉવાચ
શિશુપાલસ્ય શાલ્વસ્ય પૌણ્ડ્રકસ્યાપિ દુર્મતિઃ ।
પર-લોક-ગતાનાં ચ કુર્વન્ પારોક્ષ્ય-સૌહૃદમ્

એકઃ પદાતિઃ સઙ્ક્રુદ્ધો ગદા-પાણિઃ પ્રકમ્પયન્ ।
પદ્ભ્યામ્ ઇમાં મહા-રાજ મહા-સત્ત્વો વ્યદૃશ્યત

તં તથાયાન્તમ્ આલોક્ય ગદામ્ આદાય સત્વરઃ ।
અવપ્લુત્ય રથાત્ કૃષ્ણઃ સિન્ધું વેલેવ પ્રત્યધાત્

ગદામ્ ઉદ્યમ્ય કારૂષો મુકુન્દં પ્રાહ દુર્મદઃ ।
દિષ્ટ્યા દિષ્ટ્યા ભવાન્ અદ્ય મમ દૃષ્ટિ-પથં ગતઃ

ત્વં માતુલેયો નઃ કૃષ્ણ મિત્ર-ધ્રુઙ્ માં જિઘાંસસિ ।
અતસ્ ત્વાં ગદયા મન્દ હનિષ્યે વજ્ર-કલ્પયા

તર્હ્ય્ આનૃણ્યમ્ ઉપૈમ્ય્ અજ્ઞ મિત્રાણાં મિત્ર-વત્સલઃ ।
બન્ધુ-રૂપમ્ અરિં હત્વા વ્યાધિં દેહ-ચરં યથા

એવં રૂક્ષૈસ્ તુદન્ વાક્યૈઃ કૃષ્ણં તોત્રૈર્ ઇવ દ્વિપમ્ ।
ગદયાતાડયન્ મૂર્ધ્નિ સિંહ-વદ્ વ્યનદચ્ ચ સઃ

ગદયાભિહતો ઽપ્ય્ આજૌ ન ચચાલ યદૂદ્વહઃ ।
કૃષ્ણો ઽપિ તમ્ અહન્ ગુર્વ્યા કૌમોદક્યા સ્તનાન્તરે

ગદા-નિર્ભિન્ન-હૃદય ઉદ્વમન્ રુધિરં મુખાત્ ।
પ્રસાર્ય કેશ-બાહ્વ્-અઙ્ઘ્રીન્ ધરણ્યાં ન્યપતદ્ વ્યસુઃ

તતઃ સૂક્ષ્મતરં જ્યોતિઃ કૃષ્ણમ્ આવિશદ્ અદ્ભુતમ્ ।
પશ્યતાં સર્વ-ભૂતાનાં યથા ચૈદ્ય-વધે નૃપ

વિદૂરથસ્ તુ તદ્-ભ્રાતા ભ્રાતૃ-શોક-પરિપ્લુતઃ ।
આગચ્છદ્ અસિ-ચર્માભ્યામ્ ઉચ્છ્વસંસ્ તજ્-જિઘાંસયા

તસ્ય ચાપતતઃ કૃષ્ણશ્ ચક્રેણ ક્ષુર-નેમિના ।
શિરો જહાર રાજેન્દ્ર સ-કિરીટં સ-કુણ્ડલમ્

એવં સૌભં ચ શાલ્વં ચ દન્તવક્રં સહાનુજમ્ ।
હત્વા દુર્વિષહાન્ અન્યૈર્ ઈડિતઃ સુર-માનવૈઃ

મુનિભિઃ સિદ્ધ-ગન્ધર્વૈર્ વિદ્યાધર-મહોરગૈઃ ।
અપ્સરોભિઃ પિતૃ-ગણૈર્ યક્ષૈઃ કિન્નર-ચારણૈઃ

ઉપગીયમાન-વિજયઃ કુસુમૈર્ અભિવર્ષિતઃ ।
વૃતશ્ ચ વૃષ્ણિ-પ્રવરૈર્ વિવેશાલઙ્કૃતાં પુરીમ્

એવં યોગેશ્વરઃ કૃષ્ણો ભગવાન્ જગદ્-ઈશ્વરઃ ।
ઈયતે પશુ-દૃષ્ટીનાં નિર્જિતો જયતીતિ સઃ

શ્રુત્વા યુદ્ધોદ્યમં રામઃ કુરૂણાં સહ પાણ્ડવૈઃ ।
તીર્થાભિષેક-વ્યાજેન મધ્ય-સ્થઃ પ્રયયૌ કિલ

સ્નાત્વા પ્રભાસે સન્તર્પ્ય દેવર્ષિ-પિતૃ-માનવાન્ ।
સરસ્વતીં પ્રતિ-સ્રોતં યયૌ બ્રાહ્મણ-સંવૃતઃ

પૃથૂદકં બિન્દુ-સરસ્ ત્રિતકૂપં સુદર્શનમ્ ।
વિશાલં બ્રહ્મ-તીર્થં ચ ચક્રં પ્રાચીં સરસ્વતીમ્

યમુનામ્ અનુ યાન્ય્ એવ ગઙ્ગામ્ અનુ ચ ભારત ।
જગામ નૈમિષં યત્ર ઋષયઃ સત્રમ્ આસતે

તમ્ આગતમ્ અભિપ્રેત્ય મુનયો દીર્ઘ-સત્રિણઃ ।
અભિનન્દ્ય યથા-ન્યાયં પ્રણમ્યોત્થાય ચાર્ચયન્

સો ઽર્ચિતઃ સ-પરીવારઃ કૃતાસન-પરિગ્રહઃ ।
રોમહર્ષણમ્ આસીનં મહર્ષેઃ શિષ્યમ્ ઐક્ષત

અપ્રત્યુત્થાયિનં સૂતમ્ અકૃત-પ્રહ્વણાઞ્જલિમ્ ।
અધ્યાસીનં ચ તાન્ વિપ્રાંશ્ ચુકોપોદ્વીક્ષ્ય માધવઃ

યસ્માદ્ અસાવ્ ઇમાન્ વિપ્રાન્ અધ્યાસ્તે પ્રતિલોમ-જઃ ।
ધર્મ-પાલાંસ્ તથૈવાસ્માન્ વધમ્ અર્હતિ દુર્મતિઃ

ઋષેર્ ભગવતો ભૂત્વા શિષ્યો ઽધીત્ય બહૂનિ ચ ।
સેતિહાસ-પુરાણાનિ ધર્મ-શાસ્ત્રાણિ સર્વશઃ

અદાન્તસ્યાવિનીતસ્ય વૃથા પણ્ડિત-માનિનઃ ।
ન ગુણાય ભવન્તિ સ્મ નટસ્યેવાજિતાત્મનઃ

એતદ્-અર્થો હિ લોકે ઽસ્મિન્ન્ અવતારો મયા કૃતઃ ।
વધ્યા મે ધર્મ-ધ્વજિનસ્ તે હિ પાતકિનો ઽધિકાઃ

એતાવદ્ ઉક્ત્વા ભગવાન્ નિવૃત્તો ઽસદ્-વધાદ્ અપિ ।
ભાવિત્વાત્ તં કુશાગ્રેણ કર-સ્થેનાહનત્ પ્રભુઃ

હાહેતિ-વાદિનઃ સર્વે મુનયઃ ખિન્ન-માનસાઃ ।
ઊચુઃ સઙ્કર્ષણં દેવમ્ અધર્મસ્ તે કૃતઃ પ્રભો

અસ્ય બ્રહ્માસનં દત્તમ્ અસ્માભિર્ યદુ-નન્દન ।
આયુશ્ ચાત્માક્લમં તાવદ્ યાવત્ સત્રં સમાપ્યતે

અજાનતૈવાચરિતસ્ ત્વયા બ્રહ્મ-વધો યથા ।
યોગેશ્વરસ્ય ભવતો નામ્નાયો ઽપિ નિયામકઃ

યદ્ય્ એતદ્-બ્રહ્મ-હત્યાયાઃ પાવનં લોક-પાવન ।
ચરિષ્યતિ ભવાંલ્ લોક- સઙ્ગ્રહો ઽનન્ય-ચોદિતઃ

ભ્પ્_10.78.033।0 શ્રી-ભગવાન્ ઉવાચ
ચરિષ્યે વધ-નિર્વેશં લોકાનુગ્રહ-કામ્યયા ।
નિયમઃ પ્રથમે કલ્પે યાવાન્ સ તુ વિધીયતામ્

દીર્ઘમ્ આયુર્ બતૈતસ્ય સત્ત્વમ્ ઇન્દ્રિયમ્ એવ ચ ।
આશાસિતં યત્ તદ્ બ્રૂતે સાધયે યોગ-માયયા

ભ્પ્_10.78.035।0 ઋષય ઊચુઃ
અસ્ત્રસ્ય તવ વીર્યસ્ય મૃત્યોર્ અસ્માકમ્ એવ ચ ।
યથા ભવેદ્ વચઃ સત્યં તથા રામ વિધીયતામ્

ભ્પ્_10.78.036।0 શ્રી-ભગવાન્ ઉવાચ
આત્મા વૈ પુત્ર ઉત્પન્ન ઇતિ વેદાનુશાસનમ્ ।
તસ્માદ્ અસ્ય ભવેદ્ વક્તા આયુર્-ઇન્દ્રિય-સત્ત્વ-વાન્

કિં વઃ કામો મુનિ-શ્રેષ્ઠા બ્રૂતાહં કરવાણ્ય્ અથ ।
અજાનતસ્ ત્વ્ અપચિતિં યથા મે ચિન્ત્યતાં બુધાઃ

ભ્પ્_10.78.038।0 ઋષય ઊચુઃ
ઇલ્વલસ્ય સુતો ઘોરો બલ્વલો નામ દાનવઃ ।
સ દૂષયતિ નઃ સત્રમ્ એત્ય પર્વણિ પર્વણિ

તં પાપં જહિ દાશાર્હ તન્ નઃ શુશ્રૂષણં પરમ્ ।
પૂય-શોણિત-વિન્-મૂત્ર- સુરા-માંસાભિવર્ષિણમ્

તતશ્ ચ ભારતં વર્ષં પરીત્ય સુ-સમાહિતઃ ।
ચરિત્વા દ્વાદશ-માસાંસ્ તીર્થ-સ્નાયી વિશુધ્યસિ