ભાગવત પુરાણ · અધ્યાય 10.75

ભ્પ્_10.75.001।0 શ્રી-રાજોવાચ
અજાત-શત્રોસ્ તમ્ દૃષ્ટ્વા રાજસૂય-મહોદયમ્ ।
સર્વે મુમુદિરે બ્રહ્મન્ નૃ-દેવા યે સમાગતાઃ

દુર્યોધનં વર્જયિત્વા રાજાનઃ સર્ષયઃ સુરાઃ ।
ઇતિ શ્રુતં નો ભગવંસ્ તત્ર કારણમ્ ઉચ્યતામ્

ભ્પ્_10.75.003।0 શ્રી-બાદરાયણિર્ ઉવાચ
પિતામહસ્ય તે યજ્ઞે રાજસૂયે મહાત્મનઃ ।
બાન્ધવાઃ પરિચર્યાયાં તસ્યાસન્ પ્રેમ-બન્ધનાઃ

ભીમો મહાનસાધ્યક્ષો ધનાધ્યક્ષઃ સુયોધનઃ ।
સહદેવસ્ તુ પૂજાયાં નકુલો દ્રવ્ય-સાધને

ગુરુ-શુશ્રૂષણે જિષ્ણુઃ કૃષ્ણઃ પાદાવનેજને ।
પરિવેષણે દ્રુપદ-જા કર્ણો દાને મહા-મનાઃ

યુયુધાનો વિકર્ણશ્ ચ હાર્દિક્યો વિદુરાદયઃ ।
બાહ્લીક-પુત્રા ભૂર્ય્-આદ્યા યે ચ સન્તર્દનાદયઃ

નિરૂપિતા મહા-યજ્ઞે નાના-કર્મસુ તે તદા ।
પ્રવર્તન્તે સ્મ રાજેન્દ્ર રાજ્ઞઃ પ્રિય-ચિકીર્ષવઃ

ઋત્વિક્-સદસ્ય-બહુ-વિત્સુ સુહૃત્તમેષુ $ સ્વ્-ઇષ્ટેષુ સૂનૃત-સમર્હણ-દક્ષિણાભિઃ &અમ્પ્;
ચૈદ્યે ચ સાત્વત-પતેશ્ ચરણં પ્રવિષ્ટે % ચક્રુસ્ તતસ્ ત્વ્ અવભૃથ-સ્નપનં દ્યુ-નદ્યામ્ ॥ ભ્પ્_10.75.008* ॥
મૃદઙ્ગ-શઙ્ખ-પણવ- ધુન્ધુર્ય્-આનક-ગોમુખાઃ ।
વાદિત્રાણિ વિચિત્રાણિ નેદુર્ આવભૃથોત્સવે

નાર્તક્યો નનૃતુર્ હૃષ્ટા ગાયકા યૂથશો જગુઃ ।
વીણા-વેણુ-તલોન્નાદસ્ તેષાં સ દિવમ્ અસ્પૃશત્

ચિત્ર-ધ્વજ-પતાકાગ્રૈર્ ઇભેન્દ્ર-સ્યન્દનાર્વભિઃ ।
સ્વ્-અલઙ્કૃતૈર્ ભટૈર્ ભૂપા નિર્યયૂ રુક્મ-માલિનઃ

યદુ-સૃઞ્જય-કામ્બોજ- કુરુ-કેકય-કોશલાઃ ।
કમ્પયન્તો ભુવં સૈન્યૈર્ યયમાન-પુરઃ-સરાઃ

સદસ્યર્ત્વિગ્-દ્વિજ-શ્રેષ્ઠા બ્રહ્મ-ઘોષેણ ભૂયસા ।
દેવર્ષિ-પિતૃ-ગન્ધર્વાસ્ તુષ્ટુવુઃ પુષ્પ-વર્ષિણઃ

સ્વ્-અલણ્કૃતા નરા નાર્યો ગન્ધ-સ્રગ્-ભૂષણામ્બરૈઃ ।
વિલિમ્પન્ત્યો ઽભિસિઞ્ચન્ત્યો વિજહ્રુર્ વિવિધૈ રસૈઃ

તૈલ-ગોરસ-ગન્ધોદ- હરિદ્રા-સાન્દ્ર-કુઙ્કુમૈઃ ।
પુમ્ભિર્ લિપ્તાઃ પ્રલિમ્પન્ત્યો વિજહ્રુર્ વાર-યોષિતઃ

ગુપ્તા નૃભિર્ નિરગમન્ન્ ઉપલબ્ધુમ્ એતદ્ $ દેવ્યો યથા દિવિ વિમાન-વરૈર્ નૃ-દેવ્યો &અમ્પ્;
તા માતુલેય-સખિભિઃ પરિષિચ્યમાનાઃ % સ-વ્રીડ-હાસ-વિકસદ્-વદના વિરેજુઃ ॥ ભ્પ્_10.75.016* ॥
તા દેવરાન્ ઉત સખીન્ સિષિચુર્ દૃતીભિઃ $ ક્લિન્નામ્બરા વિવૃત-ગાત્ર-કુચોરુ-મધ્યાઃ &
તા દેવરાન્ ઉત સખીન્ સિષિચુર્ દૃતીભિઃ $ ક્લિન્નામ્બરા વિવૃત-ગાત્ર-કુચોરુ-મધ્યાઃ &
ઔત્સુક્ય-મુક્ત-કવરાચ્ ચ્યવમાન-માલ્યાઃ % ક્ષોભં દધુર્ મલ-ધિયાં રુચિરૈર્ વિહારૈઃ ॥ ભ્પ્_10.75.017* ॥
સ સમ્રાડ્ રથમ્ આરુઢઃ સદ્-અશ્વં રુક્મ-માલિનમ્ ।
વ્યરોચત સ્વ-પત્નીભિઃ ક્રિયાભિઃ ક્રતુ-રાડ્ ઇવ

પત્ની-સમ્યાજાવભૃથ્યૈશ્ ચરિત્વા તે તમ્ ઋત્વિજઃ ।
આચાન્તં સ્નાપયાં ચક્રુર્ ગઙ્ગાયાં સહ કૃષ્ણયા

દેવ-દુન્દુભયો નેદુર્ નર-દુન્દુભિભિઃ સમમ્ ।
મુમુચુઃ પુષ્પ-વર્ષાણિ દેવર્ષિ-પિતૃ-માનવાઃ

સસ્નુસ્ તત્ર તતઃ સર્વે વર્ણાશ્રમ-યુતા નરાઃ ।
મહા-પાતક્ય્ અપિ યતઃ સદ્યો મુચ્યેત કિલ્બિષાત્

અથ રાજાહતે ક્ષૌમે પરિધાય સ્વ્-અલઙ્કૃતઃ ।
ઋત્વિક્-સદસ્ય-વિપ્રાદીન્ આનર્ચાભરણામ્બરૈઃ

બન્ધૂઞ્ જ્ઞાતીન્ નૃપાન્ મિત્ર- સુહૃદો ઽન્યાંશ્ ચ સર્વશઃ ।
અભીક્ષ્નં પૂજયામ્ આસ નારાયણ-પરો નૃપઃ

સર્વે જનાઃ સુર-રુચો મણિ-કુણ્ડલ-સ્રગ્- $ ઉષ્ણીષ-કઞ્ચુક-દુકૂલ-મહાર્ઘ્ય-હારાઃ &અમ્પ્;
નાર્યશ્ ચ કુણ્ડલ-યુગાલક-વૃન્દ-જુષ્ટ- % વક્ત્ર-શ્રિયઃ કનક-મેખલયા વિરેજુઃ ॥ ભ્પ્_10.75.024* ॥
અથર્ત્વિજો મહા-શીલાઃ સદસ્યા બ્રહ્મ-વાદિનઃ ।
બ્રહ્મ-ક્ષત્રિય-વિટ્-શુદ્રા- રાજાનો યે સમાગતાઃ

દેવર્ષિ-પિતૃ-ભૂતાનિ લોક-પાલાઃ સહાનુગાઃ ।
પૂજિતાસ્ તમ્ અનુજ્ઞાપ્ય સ્વ-ધામાનિ યયુર્ નૃપ

હરિ-દાસસ્ય રાજર્ષે રાજસૂય-મહોદયમ્ ।
નૈવાતૃપ્યન્ પ્રશંસન્તઃ પિબન્ મર્ત્યો ઽમૃતં યથા

તતો યુધિષ્ઠિરો રાજા સુહૃત્-સમ્બન્ધિ-બાન્ધવાન્ ।
પ્રેમ્ણા નિવારયામ્ આસ કૃષ્ણં ચ ત્યાગ-કાતરઃ

ભગવાન્ અપિ તત્રાઙ્ગ ન્યાવાત્સીત્ તત્-પ્રિયં-કરઃ ।
પ્રસ્થાપ્ય યદુ-વીરાંશ્ ચ સામ્બાદીંશ્ ચ કુશસ્થલીમ્

ઇત્થં રાજા ધર્મ-સુતો મનોરથ-મહાર્ણવમ્ ।
સુ-દુસ્તરં સમુત્તીર્ય કૃષ્ણેનાસીદ્ ગત-જ્વરઃ

એકદાન્તઃ-પુરે તસ્ય વીક્ષ્ય દુર્યોધનઃ શ્રિયમ્ ।
અતપ્યદ્ રાજસૂયસ્ય મહિત્વં ચાચ્યુતાત્મનઃ

યસ્મિંસ્ નરેન્દ્ર-દિતિજેન્દ્ર-સુરેન્દ્ર-લક્ષ્મીર્ $ નાના વિભાન્તિ કિલ વિશ્વ-સૃજોપકૢપ્તાઃ &અમ્પ્;
તાભિઃ પતીન્ દ્રુપદ-રાજ-સુતોપતસ્થે % યસ્યાં વિષક્ત-હૃદયઃ કુરુ-રાડ્ અતપ્યત્ ॥ ભ્પ્_10.75.032* ॥
યસ્મિન્ તદા મધુ-પતેર્ મહિષી-સહસ્રં $ શ્રોણી-ભરેણ શનકૈઃ ક્વણદ્-અઙ્ઘ્રિ-શોભમ્ &
યસ્મિન્ તદા મધુ-પતેર્ મહિષી-સહસ્રં $ શ્રોણી-ભરેણ શનકૈઃ ક્વણદ્-અઙ્ઘ્રિ-શોભમ્ &
મધ્યે સુ-ચારુ કુચ-કુઙ્કુમ-શોણ-હારં % શ્રીમન્-મુખં પ્રચલ-કુણ્ડલ-કુન્તલાઢ્યમ્ ॥ ભ્પ્_10.75.033* ॥
સભાયાં મય-કૢપ્તાયાં ક્વાપિ ધર્મ-સુતો ઽધિરાટ્ ।
વૃતો ઽનુગૈર્ બન્ધુભિશ્ ચ કૃષ્ણેનાપિ સ્વ-ચક્ષુષા

આસીનઃ કાઞ્ચને સાક્ષાદ્ આસને મઘવાન્ ઇવ ।
પારમેષ્ઠ્ય-શ્રીયા જુષ્ટઃ સ્તૂયમાનશ્ ચ વન્દિભિઃ

તત્ર દુર્યોધનો માની પરીતો ભ્રાતૃભિર્ નૃપ ।
કિરીટ-માલી ન્યવિશદ્ અસિ-હસ્તઃ ક્ષિપન્ રુષા

સ્થલે ઽભ્યગૃહ્ણાદ્ વસ્ત્રાન્તં જલં મત્વા સ્થલે ઽપતત્ ।
જલે ચ સ્થલ-વદ્ ભ્રાન્ત્યા મય-માયા-વિમોહિતઃ

જહાસ ભીમસ્ તં દૃષ્ટ્વા સ્ત્રિયો નૃપતયો પરે ।
નિવાર્યમાણા અપ્ય્ અઙ્ગ રાજ્ઞા કૃષ્ણાનુમોદિતાઃ

સ વ્રીડિતો ઽવગ્-વદનો રુષા જ્વલન્ નિષ્ક્રમ્ય તૂષ્ણીં પ્રયયૌ ગજાહ્વયમ્ ।
હા-હેતિ શબ્દઃ સુ-મહાન્ અભૂત્ સતામ્ અજાત-શત્રુર્ વિમના ઇવાભવત્ ।
બભૂવ તૂષ્ણીં ભગવાન્ ભુવો ભરં સમુજ્જિહીર્ષુર્ ભ્રમતિ સ્મ યદ્-દૃશા

એતત્ તે ઽભિહિતં રાજન્ યત્ પૃષ્ટો ઽહમ્ ઇહ ત્વયા ।
સુયોધનસ્ય દૌરાત્મ્યં રાજસૂયે મહા-ક્રતૌ